IV P 405/12

Sygnatura akt IV P 405/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W., dnia 29-04-2013 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie: Przewodniczący: SSR Agnieszka Werocy Ławnicy: M. J., A. R. Protokolant: Łukasz Dajnowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29-04-2013 r. we W. sprawy z powództwa A. B. przeciwko (...) Sp. z o.o. w W. o ustalenie istnienia stosunku pracy I. powództwa oddala; II. nie obciąża powoda kosztami postępowania UZASADNIENIE Powód A. B. pozwem wniesionym w dniu 16 kwietnia 2012r. (data prezentaty) skierowanym przeciwko stronie pozwanej (...) sp. z o.o. w W. domagał się ustalenia stosunku pracy pomiędzy stronami w okresie od dnia 15.12.2010r. do dnia 07.02.2011r. oraz zasądzenia od pozwanej kosztów postępowania. W uzasadnieniu żądania powód podał, że w okresie od dnia 15.12.2010r. do dnia 07.02.2011r. łączył go z pozwanym - mimo zawartej umowy zlecenia, która stanowiła ukrytą umowę o pracę - stosunek pracy, w ramach którego wykonywał dla pozwanego czynności ochrony fizycznej i technicznej oraz inne zadania w budynku Urzędu Marszałkowskiego we W.. W odpowiedzi na pozew strona pozwana domagała się oddalenia powództwa i obciążenia, powoda, kosztami postępowania. Uzasadniając żądanie pozwana podniosła, iż zawarła z powodem umowę zlecenia w treści której ustalono, że ma ona charakter cywilnoprawny, że powód będzie wykonywał zlecenie samodzielnie jak również, że nie będzie występował o uznanie jej za umowę o pracę. Zarzuciła, że zawarta umowa nie spełnia przesłanek, opisanych w treści art. 22 § 1 k.p., które pozwoliłyby uznać ją za umowę o pracę. Podniosła dalej, że zawarta umowa nie narusza także treści art. 22 § 3 k.p. i dalej, że brak jakichkolwiek dowodów przemawiających za uznaniem, iż umowa zlecenia zawarta została dla pozoru. Na rozprawie w dniu 27.09.2012r. powód, uzasadniając interes prawny w wytoczeniu powództwa, podał, że chciałby uzyskać świadectwo pracy a „w zasadzie stwierdzenie wyrokiem stosunku pracy.” Podał, że potem będzie się domagał ewentualnie zapłaty za nadgodziny. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Strona pozwana na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców prowadzi działalność gospodarczą, w zakresie której zajmuje się m.in. działalnością ochroniarską. Dowód: - odpis z KRS nr (...), k. 17-19 W roku 2010 strona pozwana wygrała przetarg na wykonywanie czynności ochrony fizycznej osób i mienia należącego do Urzędu Marszałkowskiego Województwa (...) we W., znajdujących się w obiektach: przy W. J. S. 12-14, ulicy (...), ulicy (...), ulicy (...) i ulicy (...), według ustalonego (przez zmawiającego) harmonogramu oznaczającego: - wykonywanie czynności od poniedziałku do piątku oraz w soboty, niedziele i święta, - w systemie zmianowym od 7:00 do 19:00 i od 19:00 do 7:00, - ilość osób wykonujących czynności w poszczególnych dniach i godzinach. Dowód: - przesłuchanie świadka T. G., k. 46v. - informacja o wyborze oferty, k. 57-58 - opis przedmiotu zamówienia, k. 55-56 W dniu 15 grudnia 2010r. strona pozwana zawarła z powodem umowę zlecenia, zgodnie z którą powód (zleceniobiorca) miał wykonać na rzecz pozwanej (zleceniodawca) czynności polegające na zabezpieczeniu obiektu i mienia w placówkach chronionych przez (...) Sp. z o.o. Oddział w O.. (§ 1 zd. II umowy) Zgodnie z umową strony ustaliły, że w ramach świadczenia określonego w § 1 umowy zleceniobiorca jest zobowiązany we współpracy ze zleceniodawcą w szczególności do: kontroli ruchu osobowego i materiałowego, przyjmowania i zdawania kluczy, dokonywania systematycznych obchodów budynku w czasie ustalonym między stronami, natychmiastowej reakcji na zdarzenia przestępcze i awarie oraz natychmiastowego powiadamiania zleceniodawcy o wszelkich zdarzeniach jakie miały miejsce na obiekcie (§ 2 umowy) Wykonanie zlecenia miało nastąpić w terminie od dnia 15.12.2010r. do dnia 30.06.2011r. (§ 9 umowy). Z tytułu wykonanej usługi zleceniobiorcy przysługiwało wynagrodzenie w wysokości 4,00 zł netto za jedną godzinę wykonywania zlecenia, do którego doliczana była kwota 1 zł tytułem ekwiwalentu za pranie, w związku z udostępnieniem zleceniobiorcy umundurowania stanowiącego własność zleceniodawcy, płatne na podstawie przedłożonego przez zleceniobiorcę grafiku świadczenia usługi bądź rachunku wystawionego przez zleceniobiorcę, w terminie trzydziestu dni po zaakceptowaniu rachunku lub grafiku (§ 7 i § 8 pkt 1 umowy). Zgodnie z umową ustalono, że czynności objęte przedmiotem umowy zleceniobiorca będzie wykonywał w sposób przez siebie zaplanowany, zorganizowany i samodzielny (§ 3 pkt 1 umowy), że zleceniobiorca sam określi sposób świadczenia usługi po uzgodnieniu ze zleceniodawcą. (§ 6 pkt 2 umowy) Zleceniobiorca zobowiązany został do noszenia wydanego mu umundurowania (§ 3 pkt 4 umowy), mógł przy tym powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej po uzyskaniu uprzednio pisemnej zgody zleceniodawcy. (§ 3 pkt 2 umowy) W treści umowy zleceniobiorca oświadczył, że ma świadomość, że zawarta umowa ma charakter cywilnoprawny (§ 1 zd. I umowy) jak również, że zapoznał się z treścią umowy, w pełni ją rozumie i akceptuje jej postanowienia. (§ 1 zd. III umowy) Ustalono przy tym, że w sprawach nieuregulowanych umową zastosowanie znajdują przepisy kodeksu cywilnego (§ 13 umowy) i dalej, że zleceniobiorca nie będzie występował o uznanie umowy za umowę o pracę (§ 12 zd. I umowy). Z tytułu zawartej umowy strona pozwana pobierała i odprowadzała zaliczki na podatek dochodowy należny od powoda. Dowód: - umowa z dnia 15.1.2010r., k. 3-4 - informacja PIT-11, k. 10 - przesłuchanie powoda, k. 46v. – 47 - przesłuchanie za pozwanego K. S., k. 91v.-92v. Wynikające z zawartej umowy czynności powód wykonywał na obiekcie Urzędu Marszałkowskiego we W.. Praca wykonywana była w systemie zmianowym z uwagi na to, że obiekt podlegał całodobowej ochronie, według ustalonego harmonogramu zmian. W ramach zawartej umowy powód zajmował się wydawaniem i przyjmowaniem kluczy w recepcji, odbieraniem telefonów, pilnowaniem alarmu, kierowaniem osób, które przychodziły, do właściwych osób oraz wykonywaniem tzw. obchodów obiektu, które przeprowadzane były co 2-3 godziny. Powód, podobnie jak i inne osoby zatrudniane przez stronę pozwaną, wykonywał czynności samodzielnie, bez bezpośredniego nadzoru przełożonego czy też dowódcy. Czasami z powodem kontaktował się R. S. i wydawał mu polecenia. R. S. był zatrudniony u strony pozwanej na stanowisku dyrektora administracyjnego i jako osoba odpowiedzialna za prawidłowe wyposażenie i ubiór zatrudnianych przez pozwaną osób, mógł w trakcie wizyty u klienta (Urząd Marszałkowski) w przypadku stwierdzenia, że powód jest ubrany niezgodnie z zawartą umową, zwrócić mu uwagę na powyższe. Nadzór ze strony R. S. był jednak – z uwagi na ilość objętych ochroną obiektów – sporadyczny. Po zakończeniu zmiany powód obowiązany był wpisać do grafiku służby czynności wykonane w czasie danej zmiany. Dowód: - zeznania świadka S. B., k. 37v. - przesłuchanie świadka T. G., k. 46v. - przesłuchanie powoda, k. 46v. – 47 - przesłuchanie za pozwanego K. S., k. 91v.-92v. W Urzędzie Marszałkowskim we W., w D.ds. Administracyjnych, na stanowisku specjalisty zatrudniony był T. G., do którego obowiązków należało przeprowadzenie przetargu i wybranie najkorzystniejszej oferty na ochronę obiektów (...). T. G.nie nadzorował i nie kontrolował pracy osób zatrudnianych przez stronę pozwaną, w tym powoda. Zdarzały się jednak sytuacje zwracania przez niego uwagi pracownikom strony pozwanej na brak obowiązkowego umundurowania. Dowód: - przesłuchanie świadka T. G., k. 46v. Pismem z dnia 27.01.2011r. strona pozwana rozwiązała z powodem umowę zlecenia, na podstawie § 11 pkt 2 umowy z oznaczeniem, iż umowa ulegnie rozwiązaniu z dniem 07.02.2011r. Dowód: - pismo z dnia 27.01.2011r., k. 5 Powód zgodził się na zawarcie ze stroną pozwaną umowy zlecenia. Powód potrafi odróżnić umowę o pracę od umowy zlecenia, studiuje prawo. Powód nie zwracał się do strony pozwanej o zawarcie z nim umowy o pracę. Dowód: - przesłuchanie powoda, k. 46v. – 47 - przesłuchanie za pozwanego K. S., k. 91v.-92v. Sąd zważył, co następuje: Roszczenie powoda o ustalenie istnienia stosunku pracy podlegało oddaleniu jako nieuzasadnione. W rozpoznawanej sprawie powód domagał się ustalenia istnienia stosunku pracy pomiędzy stronami w okresie od dnia 15.12.2010r. do dnia 07.02.2011r. Zgodnie z dyspozycją art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Treścią umowy o pracę jest, w konsekwencji przyjętego unormowania, zobowiązanie się pracownika do wykonywania określonej pracy za wynagrodzeniem. Umowa o pracę posiada cechy stosunku zobowiązaniowego – jest dwustronnie zobowiązująca, konsensualna i odpłatna. Posiada jednak również cechy wyróżniające ją od innych stosunków zobowiązaniowych, w szczególności zaś od umowy o dzieło, uregulowanej w art. 627 i nast. kodeksu cywilnego, od umowy zlecenia, uregulowanej w art. 734 i nast. kodeksu cywilnego czy też od umowy agencji, uregulowanej w art. 758 i nast. kodeksu cywilnego. Decydującym kryterium odróżniającym umowę o pracę od innych umów jest świadczenie, wykonywanie pracy określonego rodzaju - przez którą należy rozumieć zasadnicze obowiązki pracownika oraz miejsce i czas wykonywania pracy - pod kierownictwem pracodawcy. Pracownik obowiązany jest więc świadczyć pracę w zorganizowanym zespole pracowniczym, podporządkowanym pracodawcy w granicach wynikających z charakteru pracy i potrzeb pracodawcy oraz zastrzeżonych ustawowo praw pracownika. Zasada podporządkowania jest jedną z podstawowych cech odróżniających stosunek pracy od stosunku opartego na umowie dzieła, zlecenia czy agencji. Podkreślenia wymaga przy tym, iż wykonywanie takich samych czynności może występować zarówno w ramach umowy o pracę, jak i umowy cywilnoprawnej. Nie sposób dalej nie zauważyć, że cechą umowy o pracę nie jest pozostawanie w dyspozycji pracodawcy, bo to może występować też w umowach cywilnoprawnych, lecz wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy (pracy podporządkowanej). Ta cecha ma charakter konstrukcyjny dla istnienia stosunku pracy. Dla stwierdzenia, że występuje ona w treści stosunku prawnego z reguły wskazuje się na takie elementy, jak: określony czas pracy i miejsce wykonywania czynności, podpisywanie listy obecności, podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa, co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy oraz obowiązek przestrzegania norm pracy, obowiązek wykonywania poleceń przełożonych, wykonywanie pracy zmianowej, stała dyspozycyjność czy dokładne określenie miejsca i czasu realizacji powierzonego zadania oraz ich wykonywanie pod nadzorem kierownika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2005r., I UK 68/05, Wokanda 2006/4/26). Zasada podporządkowania jest jedną z podstawowych cech odróżniających stosunek pracy od stosunku opartego na umowie dzieła lub zlecenia. Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że właściwa stosunkowi pracy cecha podporządkowania, kierownictwa pracodawcy, w rozumieniu powołanego powyżej przepisu art. 22 § 1 k.p., rozumiana jest stosunkowo szeroko i są to pojęcia, co do zasady, tożsame. W odróżnieniu od umów o charakterze cywilnoprawnym, charakterystyczną cechą umowy o pracę jest także to, że ryzyko przedsięwzięcia ciąży na podmiocie zatrudniającym, dlatego też w konsekwencji – niemożność wykonywania pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy nie pozbawia pracownika roszczenia o zapłatę wynagrodzenia. W umowie o pracę więź między pracownikiem a pracodawcą jest znacznie ściślejsza, znacznie szerszy jest również zakres obowiązków i praw obu stron tego stosunku. Gdyby te same zadania mogły być wykonywane zarówno w ramach umowy o pracę, jak i w ramach umowy cywilnoprawnej (np. zlecenie, dzieło), to w takiej sytuacji kwalifikacji prawnej umowy (umów) łączącej strony należy dokonać za pomocą metody typologicznej, tj. przez rozpoznanie i wskazanie jej cech dominujących. Ustalenie, że przeważają elementy umowy o pracę prowadzi do oceny – nawet wbrew nazwie umowy zawartej przez strony i wbrew treści jej poszczególnych postanowień -, że strony łączy stosunek pracy. Z kolei w razie ustalenia, że zawarta przez strony umowa wykazuje cechy wspólne dla umowy o pracę i umowy prawa cywilnego z jednakowym ich nasileniem, rozstrzygający o jej typie powinien być zgodny zamiar stron i cel umowy (art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p.), który może być także wyrażony w nazwie umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1998r., I PKN 191/98, OSNAPiUS z 1999 r., Nr 14, poz. 449). Podkreślenia przy tym wymaga, że w przepisie art. 22 §1 1 k.p. została rozwinięta cywilistyczna zasada, zgodnie z którą w umowach należy raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu – art. 65 §2 k.c. O wyborze podstawy prawnej zatrudnienia decydują bowiem same zainteresowane strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.04.2000r., I PKN 594/99, OSNP 2001/21/637), natomiast warunkiem koniecznym dla uznania, że umowa o pracę trwa i doszło do faktycznego jej zawarcia jest ustalenie, że także pracodawca miał zamiar zatrudnienia danej osoby na określonym stanowisku na podstawie umowy o pracę. Umowa o pracę jest bowiem dwustronną czynnością prawną, dochodzącą do skutku, gdy obie strony, tj. pracownik i pracodawca złożą zgodne oświadczenie woli, określające rodzaj i warunki umowy, zwłaszcza rodzaj pracy, miejsce jej wykonywania, termin jej rozpoczęcia oraz wynagrodzenie odpowiadające rodzajowi umowy. Umowa o pracę zostaje zawarta, gdy strony prowadzące pertraktacje dążą do porozumienia, co do wszystkich warunków przyszłej umowy o pracę, które były przedmiotem rokowań (art. 72 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). W judykaturze podkreśla się również, że w art. 22 §1 1 k.p. nie ustanowiono domniemania, że nawiązany stosunek prawny jest stosunkiem pracy. Zatrudnienie nie musi mieć charakteru pracowniczego, a praca może być świadczona także na podstawie umów cywilnoprawnych (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09.12.1999r., I PKN 432/99, Pr.Pracy 2000/4/31). Powyższe oznacza, że ciężar dowodu co do okoliczności przemawiających za przyjęciem pracowniczego charakteru zatrudnienia w sprawie o ustalenie istnienia stosunku pracy obciąża powoda, jako osobę, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art.6 kc w zw. z art.300 kp). Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego sprawy zważyć wypadnie, że brak było zarówno zgodnej woli stron, co do faktu zawarcia samej umowy o pracę, jak i zebrany w sprawie materiał dowody nie pozwolił na ustalenie, że powód świadczył pracę w sposób ciągły, podporządkowany, a tym samym, że łączył go ze stroną pozwaną stosunek pracy. Ustalając stan faktyczny w sprawie Sąd oparł się na dowodach z dokumentów w szczególności w postaci umowy zlecenia, informacji Pit -11 za 2011r., informacji o wyborze oferty na usługi ochrony fizycznej osób i mienia, szczegółowym opisie przedmiotu zamówienia a także na dowodzie z zeznań świadków T. G.i S. B.