Sygn. akt: KIO 869/13 Sygn. akt: KIO 916/13 WYROK z dnia 30 kwietnia 2013 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Przewodniczący: Aneta Mlącka Protokolant: Mateusz Michalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2013 r. w Warszawie odwołań wniesionych do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej: A. w dniu 15 kwietnia 2013 r. przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia publicznego – konsorcjum firm: Qumak S.A, T4B Sp. z o.o., al. Jerozolimskie 94, 00-807 Warszawa (sygn. akt: KIO 869/13), B. w dniu 19 kwietnia 2013 r. przez wykonawcę Atende S.A., ul. Grochowska 21a, 04-186 Warszawa (sygn. akt: KIO 916/13), w postępowaniu prowadzonym przez Zamawiającego - Centrum Projektów Informatycznych, ul. Pileckiego 63, 02-781 Warszawa, przy udziale Wykonawców: A. zgłaszających swoje przystąpienia do postępowania odwoławczego o sygn. akt KIO 869/13: -po stronie Zamawiającego:
(3)wynagrodzenia za świadczenie nadzoru autorskiego (poz. nr 4 formularza cenowego), które łącznie daje kwotę 5 333 068,44 zł brutto określoną przez konsorcjum Qumak jako właściwą cenę końcową za wykonanie przedmiotowego zamówienia. Różnica pomiędzy łączną ceną końcową określoną przez konsorcjum Qumak a poprawioną przez Zamawiającego, tj. 4 248 233,04 zł brutto, stanowi dokładnie kwotę stanowiącą sumę wynagrodzeń z tytułu przeniesienia praw autorskich lub udzielenia licencji określonych w pozycjach 1-3 formularza cenowego, czyli 1 084 835,40 zł. Widać zatem, że Zamawiający miał podstawę przyjąć, że ceny jednostkowe za trzy etapy konsorcjum Qumak omyłkowo przedstawiło bez uwzględnienia cen za przeniesienie praw autorskich lub udzielenie licencji, które zostały wyodrębnione jako dodatkowe wynagrodzenie za realizację tych etapów, a powinno być wliczone w kwotę wynagrodzenia za dany etap (tj. kwot 50 106,51 zł, 2 307 147,90 zł i 1 641 903,63 zł) w związku z istniejącym w pozycjach 1-3 formularza cenowego sformułowaniem „w tym". Jeżeli w takim razie Zamawiający przyjął, że istnieją przesłanki do skorzystania z dyspozycji przepisu art. 87 ust. 2 pkt 2, to powinien dokonać poprawy wysokości wynagrodzeń jednostkowych za realizację poszczególnych etapów określonych w pozycjach 1-3 formularza cenowego, bowiem omyłka, której wystąpienie stwierdził Zamawiający wystąpiła właśnie w pozycjach 1-3 tego formularza, a nie w ogólnej kwocie wynagrodzenia określonej przez konsorcjum Qumak w formularzach cenowym i ofertowym.” W ocenie Odwołującego, sposób, w jaki Zamawiający dokonał poprawy omyłki rachunkowej w ofercie konsorcjum Qumak stanowi podstawę do stwierdzenia, że Zamawiający bezprawnie i bez jakichkolwiek podstaw wykreował samodzielnie oświadczenie woli konsorcjum Qumak w zakresie najistotniejszego elementu oferty, tj. ceny. Podkreślił, że działanie Zamawiającego stoi w sprzeczności ze złożonym w ofercie oraz potwierdzonym w piśmie z dnia 21 marca br. oświadczeniem woli skierowanym do Zamawiającego, z którego wynika, że cena zaoferowana przez konsorcjum Qumak za wykonanie przedmiotowego zamówienia wynosi 5 333 068,44 zł brutto. Nadto Odwołujący stwierdził, że tak przyjęty przez Zamawiającego sposób działania stanowi przejaw nadużycia prawa w rozumieniu przepisów art. 5 oraz 58 § 2 kodeksu cywilnego, bowiem nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego, a takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Odwołujący argumentował, że Zamawiający w treści SIWZ nie wskazał, w jaki sposób będzie dokonywał poprawek omyłek rachunkowych w treści ofert, więc mógł poprawić omyłkę rachunkową, biorąc pod uwagę, że ceny w ofertach mają charakter ryczałtowy. W szczególności w świetle zapisów SIWZ, Zamawiający powinien uznać, że cena podana w formularzu w pozycji „OGÓŁEM" jest ceną wiążącą jako cena ryczałtowa. Zgodnie z treścią zapisu w SIWZ na str. 8 pkt 14.3.: „Cena oferty winna obejmować całkowity koszt wykonania przedmiotu zamówienia, w tym również wszystkie koszty towarzyszące wykonaniu, o których mowa w SIWZ." W związku z tym, zdaniem Odwołującego, Zamawiający powinien uznać, że cena ma charakter ryczałtowy i wobec tego, bez znaczenia jest wysokość poszczególnych elementów ceny oraz sposób jej obliczenia. Niezależnie od powyższego i na wypadek uwzględnienia przyjętego przez Zamawiającego sposobu dokonania poprawy omyłki rachunkowej, Odwołujący stwierdził, że omyłka rachunkowa może być poprawiona, gdy ma charakter oczywisty, to znaczy, że jest widoczna „na pierwszy rzut oka", a sposób jej poprawy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, nie zmienia pozycji strony, której oświadczenie jest poprawiane i odzwierciedla zamierzenia i intencje tej strony. Zdaniem Odwołującego, omyłki rachunkowe w ofercie konsorcjum Qumak nie mają charakteru oczywistego, o czym świadczy okoliczność, że Zamawiający poprawił treść oferty konsorcjum Qumak na swój sposób i jednocześnie nie wziął pod uwagę, że zsumowanie wszystkich kwot wyszczególnionych w pozycjach 1-4 formularza cenowego konsorcjum Qumak daje kwotę wynagrodzenia końcowego określoną w formularzach cenowym i ofertowym, a różnica pomiędzy łączną ceną końcową określoną przez konsorcjum Qumak a poprawioną przez Zamawiającego stanowi dokładnie kwotę stanowiącą sumę wynagrodzeń z tytułu przeniesienia praw autorskich lub udzielenia licencji określonych w pozycjach 1-3 formularza cenowego, które nieopatrznie nie zostały uwzględnione w kwotach wynagrodzeń w wysokościach 50 106,51 zł, 2 307 147,90 zł i 1 641 903,63 zł za wykonanie odpowiednio etapów 1, 2 i 3, stąd można przyjąć, że błąd znajduje swoje miejsce w pozycjach 1-3 formularza cenowego. Odwołujący zwrócił uwagę na treść pisma z dnia 21 marca 2013r. przesłanego Zamawiającemu przez konsorcjum Qumak, z którego wynika, że błąd jest umiejscowiony w pozycjach 1-3 formularza cenowego i jest skutkiem niewłaściwego zrozumienia przez konsorcjum Qumak formularza SIWZ. Zatem, w ocenie Odwołującego wystąpił błąd w obliczeniu ceny, który powinien skutkować odrzuceniem oferty w trybie przewidzianym przepisem art. 89 ust. 1 pkt 6 Ustawy. Odwołujący podniósł z ostrożności procesowej, że uznanie sposobu dokonania poprawy omyłki rachunkowej przez Zamawiającego za właściwy i skuteczny prawnie jest niedopuszczalne z uwagi na niezgodność oferty konsorcjum Qumak z Ustawą, bowiem oferta konsorcjum Qumak zawiera dwie ceny, tj. określoną jako suma cen jednostkowych oraz określoną w innej wysokości cenę końcową, co jest sprzeczne z przepisem art. 82 ust. 1 Ustawy i oferta konsorcjum Qumak powinna być odrzucona na podstawie przepisu art.
- ust. 1 pkt
- Ponadto, Odwołujący wskazał, że nawet jeżeli zostałoby uznane, że Zamawiający prawidłowo poprawił cenę w ofercie konsorcjum Qumak i jednocześnie oferta ta nie zostałaby odrzucona, to podlega ona odrzuceniu, ponieważ zawiera rażąco niską cenę. Odwołujący podniósł, że skoro różnica pomiędzy ceną zawartą w ofercie konsorcjum Qumak a ceną poprawioną przez Zamawiającego wynosi 1 084 835,40 zł (słownie: jeden milion osiemdziesiąt cztery tysiące osiemset trzydzieści pięć złotych i czterdzieści groszy), co stanowi około 20% ceny zawartej w ofercie konsorcjum Qumak, to Zamawiający powinien odrzucić ofertę jako zawierającą rażąco niską cenę, ewentualnie zwrócić się do konsorcjum Qumak o wyjaśnienia w trybie przewidzianym w przepisie art. 90 ust. 1 Ustawy. Odwołujący przedstawił zestawienie kosztów, które miało potwierdzić, że przyjęta przez Zamawiającego cena oferty wykonawcy Qumak stanowi wartość niższą niż koszty zakupu i ceny rynkowe. Przedstawił również kalkulację własnej oferty, która wskazać miała, że nie jest możliwe zrealizowanie przedmiotowego zamówienia za cenę określoną w ofercie Wykonawcy Qumak, którą przyjął Zamawiający. Izba nie znalazła podstaw do odrzucenia odwołań. Sygn. akt: KIO 869/13 Sygn. akt: KIO 916/13 Uwzględniając dokumentację z przedmiotowego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, jak również biorąc pod uwagę oświadczenia, stanowiska Stron złożone w trakcie rozprawy, Izba ustaliła i zważyła, co następuje. Odwołania zasługują na uwzględnienie. Izba stwierdziła, że Odwołujący Qumak SA, T4B sp. z o.o. legitymuje się uprawnieniem do wniesienia odwołania, zgodnie z art. 179 ust. 1 Pzp. Złożył ofertę w niniejszym postępowaniu. Wykonawca uzasadnił, że dokonany przez Zamawiającego czynności poprawienia omyłki w jego ofercie powoduje u Odwołującego szkodę, gdyż wykonanie zamówienia za kwotę ustaloną przez Zamawiającego po dokonaniu poprawienia w ofercie mogłoby narazić Odwołującego na stratę. W ocenie Izby również Odwołujący Atende SA. legitymuje się uprawnieniem do wniesienia odwołania, zgodnie z art. 179 ust. 1 Pzp. Złożył ofertę w niniejszym postępowaniu. Wykazał, że gdyby zarzuty podniesione w odwołaniu okazały się zasadne, miałby szansę uzyskać przedmiotowe zamówienie. Izba ustaliła, że Wykonawcy w niniejszym postępowaniu zobowiązani byli do przedstawienia ceny za realizację zamówienia na formularzu ofertowym. Dodatkowo do oferty należało załączyć formularz cenowy. Formularz cenowy był podzielony na 4 pozycje. W trzech pierwszych pozycjach należało przedstawić cenę za realizację etapu oraz podać wynagrodzenie za przeniesienie autorskich praw majątkowych lub udzielenie licencji do oprogramowania. Wykonawca Qumak SA, T4B sp. z o.o. wpisał w formularzu ofertowym kwotę 5333068,44 zł. Taka sama cena 5333068,44 zł była wpisana w formularzu cenowym w pozycji sumującej (pod nazwą OGÓŁEM). Odwołujący w piśmie z dnia 21.03.2013 r. poinformował Zamawiającego o zaistnieniu błędu w wypełnieniu formularza ofertowego, potwierdzając, iż łączna wartość wynagrodzenia wskazanego przez Odwołującego nie ulega zmianie i została wpisana w sposób prawidłowy. W piśmie tym Odwołujący wskazał także, że omyłka nastąpiła na skutek nieprawidłowego zrozumienia stwierdzenia „w tym”, co spowodowało, że wykonawca uznał, że wartości wynagrodzenia będą się sumowały w ramach każdego etapu, nie zaś (co było intencją Zamawiającego), że kwota po stwierdzeniu „w tym” będzie wliczała się w kwotę wskazaną jako pierwsza w odniesieniu do wynagrodzenia za dany etap. Izba ustaliła, że zsumowanie wszystkich kwot wyszczególnionych w pozycjach 1-4 formularza cenowego Wykonawcy Qumak SA, T4B sp. z o.o. daje kwotę wynagrodzenia końcowego określoną w formularzach cenowym i ofertowym. Zamawiający pismem z dnia 5 kwietnia 2013r. działając na podstawie art. 87 ust 2 pkt. 2 Ustawy Pzp, dokonał poprawienia ceny w ofercie Odwołującego na wartość 4.248.233,04 zł brutto, uznając iż w ofercie zaistniała oczywista omyłka rachunkowa, do której poprawienia uprawniony jest Zamawiający. Rozważając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Izba uznała, że w ofercie Wykonawcy Qumak SA. T4B sp. z o.o. nie wystąpiła oczywista omyłka rachunkowa. Izba zauważa, że istotą oczywistej omyłki rachunkowej jest to, że nie budzi wątpliwości, na czym polegała i w jaki sposób należy ją poprawić. Oczywista omyłka rachunkowa wynika z błędu w zastosowanych działaniach matematycznych. W niniejszej sprawie Izba nie znalazła podstaw do przyjęcia, iż oferta Odwołującego Qumak zawiera taką omyłkę. Przede wszystkim podnieść należy, że nie jest oczywisty sposób, w jaki omyłka zawarta w ofercie Odwołującego mogłaby zostać poprawiona. Oczywistość omyłki wykluczało kilka okoliczności. Przede wszystkim wyjaśnienia Odwołującego Qumak złożone przed wyborem oferty najkorzystniejszej i bez wezwania ze strony Zamawiającego. W treści tych wyjaśnień Odwołujący poinformował Zamawiającego, że nastąpił błąd przy wypełnianiu formularza ofertowego i jednocześnie potwierdził, że łączna wartość wynagrodzenia wskazanego przez Odwołującego w tym formularzu została wpisana w sposób prawidłowy i wynosić ma 5333068,44 zł. Oczywistość omyłki podważa także fakt, że wykonawca przedstawił kwotę ogółem wskazującą na kwotę 5333068,44 zł. Kwota ta odpowiadała sumie wszystkich składników wyszczególnionych przez Wykonawcę Qumak SA, T4B sp. z o.o. Ponadto oczywistość omyłki podważa także fakt dwukrotnego powtórzenia przez Odwołującego tej samej ceny globalnej wynoszącej 5333068,44 zł. W ocenie Izby mało prawdopodobne jest, aby Odwołujący Qumak SA, T4B sp. z o.o. popełnił dwukrotnie tę samą omyłkę (w formularzu cenowym i ofertowym). Ponadto Izba wzięła pod uwagę także fakt, że do formularza ofertowego wpisywana jest kwota, za którą wykonawca zobowiązuje się wykonać zamówienie. Trudo również przyjąć, iż złożenie oferty przez Odwołującego było próbą manipulacji wynikami postępowania. Złożone przez Odwołującego informacja z dnia 21 marca 2013 roku oznaczała, iż Odwołujący złożył je będąc świadomym, że wskazany przez niego błąd doprowadzi do tego, że nie uzyska zamówienia. Wszystkie te okoliczności wykluczają oczywisty charakter omyłki rachunkowej, co oznacza, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie było uprawnione jej poprawienie w sposób wskazany przez Zamawiającego. W ocenie Izby zaistniałą omyłkę należało uznać za inną omyłkę polegającą na niezgodności treści oferty z SIWZ, nie powodującą istotnych zmian w treści oferty. Nie ulega wątpliwości, że istotą omyłki jest sposób przedstawienia cen cząstkowych. Nie odpowiada on sposobowi przedstawienia przez Zamawiającego w SIWZ, który oczekiwał, że kwota wskazana po słowie w tym, zostanie wliczona do kwoty wskazanej jako pierwsza w pozycji tabeli. Omyłka ta nie prowadzi jednak do istotnych zmian w treści oferty, gdyż nie ulega zmianie cena, za jaką Odwołujący zobowiązał się wykonać całe zamówienie. To właśnie cena z formularza ofertowego jest ceną, którą Zamawiający odczytuje i porównuje z cenami innych wykonawców. W świetle powyższego Izba uznała za uzasadniony zarzut naruszenia art. 87 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo zamówień publicznych poprzez dokonanie poprawienia omyłki w ofercie Odwołującego Qumak SA, T4B sp. z o.o. na podstawie tego artykułu i z tego względu obydwa odwołania zasługują na uwzględnienie. Konsekwencją naruszenia art. 87 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo zamówień publicznych było naruszenie art. 91 ustawy Prawo zamówień publicznych, a więc dokonanie wyboru oferty Wykonawcy Qumak SA, T4B sp. z o.o. po poprawieniu omyłki. Izba uznała także, że w ofercie Wykonawcy Qumak SA i T4B sp. z o.o. nie wystąpił błąd w obliczeniu ceny, który prowadziłby do odrzucenia oferty Odwołującego Qumak. Istnienie błędu to taka okoliczność, która nie pozwala na ustalenie ceny, z uwagi np. na brak jakiegoś elementu wpływającego na jej wysokość. W niniejszej sprawie omyłka polegała na sposobie przedstawienia cen cząstkowych (innym niż we wzorze zawartym w SIWZ), jednakże cena globalna była wskazana. Nie można mówić, w ocenie Izby, że oferta Wykonawcy zawiera dwie ceny, gdyż wobec stwierdzenia, że nastąpiła omyłka, uznać należało, że w ofercie podana jest jedna cena. Obydwa formularze wskazują cenę 5333068,44 złotych. Z tego też względu Izba uznała za nieuzasadniony zarzut podnoszony przez Wykonawcę Atende SA dotyczący naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 6 i 89 ust. 1 pkt 1 w zw. Z art. 82 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych. Rozważania dotyczące okoliczności, czy cena w wysokości 4248233, 04 zł może zostać uznana za rażąco niską, w świetle powyższych ustaleń, są rozważaniami hipotetycznymi. Cena rażąco niska jest to taka cena, za którą nie jest możliwe wykonanie zamówienia. Aby ustalić, czy zaoferowana cena ma charakter ceny rażąco niskiej, Zamawiający zwraca się do wykonawców o wyjaśnienia i na podstawie takich wyjaśnień dokonuje oceny, czy dany wykonawca zaoferował cenę, za którą nie można zrealizować zamówienia. Wyjaśnienia dotyczą ceny zaoferowanej przez konkretnego wykonawcę w danym postępowaniu, a zatem mają potwierdzić, czy dany wykonawca może zrealizować zamówienie za zaoferowaną przez siebie kwotę. W niniejszym postępowaniu wykonawca oświadczył, że nie może zrealizować zamówienia za określoną kwotę, tym samym cena w jego ofercie jest po dokonaniu poprawienia przez Zamawiającego jest rażąco niska. Trudno, w ocenie Izby, podważać wyjaśnienia wykonawcy, który stwierdził, że nie jest w stanie zrealizować zamówienia za określoną cenę. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 192 ust. 9 i 10 ustawy Prawo zamówień publicznych, stosownie do wyniku postępowania. Na podstawie § 5 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 marca 2010 r. w sprawie wysokości oraz sposobu pobierania wpisu od odwołania oraz rodzajów kosztów w postępowaniu odwoławczym i sposobu ich rozliczania (Dz. U. z 2010 r., Nr 41, poz. 238) do kosztów postępowania odwoławczego Izba zaliczyła w całości uiszczony wpis, zgodnie z § 3 pkt 1 rozporządzenia. Przewodniczący: ………………………………