k.c., jako że powód swoje roszczenie wywodzi z prawomocnego orzeczenia pozwanego wydanego w dniu 10 maja 2011 r., wobec którego następnie Sąd Najwyższy stwierdził niezgodność z prawem. Sąd Okręgowy wskazał, iż odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa, oparta na art. 417 k.c. i art.
k.c., powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie jej trzy ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Wyjaśnił nadto, iż kolejność badania przez sąd powyższych przesłanek nie może być dowolna. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie działania (zaniechania), z którego, jak twierdzi poszkodowany, wynikła szkoda oraz dokonanie oceny jego bezprawności, następnie ustalenie czy wystąpiła szkoda i jakiego rodzaju i dopiero po stwierdzeniu, że obie te przesłanki zachodzą, możliwe jest zbadanie istnienia między nimi normalnego związku przyczynowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2012 r. II CSK 648/11, Lex nr 1215614). Sąd Okręgowy wskazał, iż stosownie do art.
k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną przez wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej jest zatem stwierdzenie tej niezgodności z prawem we właściwym postępowaniu. Wynika z tego, że sąd rozpoznający roszczenie odszkodowawcze nie może samodzielnie ustalić niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej. Dla stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem istotne jest, by naruszenia prawa skutkowały wyrządzeniem stronie szkody, bowiem nie wystarczy sama „bezskutkowa" niezgodność orzeczenia z prawem. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest środkiem odwoławczym, ale specjalnym środkiem prawnym, służącym umożliwieniu uzyskania odszkodowania od państwa na podstawie art.
Dlatego też art. 424 1 § 1 k.p.c. stanowi, że skarga przysługuje tylko wówczas, gdy przez wydanie zaskarżonego orzeczenia została wyrządzona szkoda. A contrario, jeżeli szkoda nie wystąpiła, skarga nie przysługuje, czyli jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu (postanowienie SN z dnia 19 sierpnia 2010 r., I CNP 5/10, LEX nr 603885). Sąd I instancji wyjaśnił nadto, że uprawdopodobnienie szkody (art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c.) polega na przedstawieniu wyodrębnionego wywodu wskazującego, że szkoda została wyrządzona oraz określającego czas jej powstania, postać i związek przyczynowy z wydaniem orzeczenia niezgodnego z prawem (postanowienie SN z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/2005, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 141). Przesłanką dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest istnienie szkody w chwili jej wnoszenia, a nie możliwość wystąpienia szkody w przyszłości (postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2006 r., II CNP 13/2005, OSNC 2006, nr 6, poz. 110). Szkoda w znikomym lub symbolicznym rozmiarze nie uzasadnia prawa do wniesienia skargi, o której stanowi art. 424 1 § 1 k.p.c. (wyrok SN z dnia 27 sierpnia 2008 r., II CNP 43/2008, niepubl.). W ocenie Sądu Okręgowego, w rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, iż istnieje prejudykat przesądzający o wadliwości aktu indywidualnego. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II CNP 58/11) stwierdził niezgodność z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 10 maja 2011 r., wydanego w sprawie o sygn. akt XII Ca 155/11. Uwzględnienie skargi i stwierdzenie niezgodności z prawem wskazanego orzeczenia – nie wyeliminowało tego orzeczenia z obrotu prawnego, lecz otworzyło powodowi drogę do dochodzenia odszkodowania w niniejszej sprawie. Zarazem nie stanowi ono jednak materialnoprawnej podstawy roszczenia o odszkodowanie. Stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia jest równoznaczne ze spełnieniem jednej z przesłanek odpowiedzialności – nie przesądza jednak automatycznie o istnieniu pozostałych przesłanek (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2009 r., IV CSK 403/08, LEX nr 492160). Oceniając istnienie pozostałych przesłanek w postaci szkody i związku przyczynowego Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, co do ich spełnienia. Powód na skutek wadliwego orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi został obciążony w zawyżonej wysokości alimentami przysługującymi A. K. - zamiast kwoty 300 zł kwotą 600 zł miesięcznie, a nadto kosztami egzekucji od zawyżonych kwot. Powód dochodzi odszkodowania za ściągniecie alimentów w zawyżonej wysokości w okresie 40 miesięcy liczonym od dnia wydania wyroku Sądu Rejonowego w Kutnie do lutego 2014 r., co dało z tego tytułu kwotę 12.000 zł (300 zł × 40 miesięcy). W toku postępowania egzekucyjnego Komornik Sądowy wyegzekwował od powoda także koszty postępowania egzekucyjnego od zawyżonych kwot. W postępowaniu egzekucyjnym toczącym się pod sygnaturą Km 124/07, w przypadku alimentów w kwocie po 300 zł miesięcznie zamiast 600 zł miesięcznie, opłata egzekucyjna byłaby dwukrotnie mniejsza, a zatem powinna wynosić 26,21 zł zamiast ściąganych od powoda z tego tytułu 52,42 zł, co w okresie 40 miesięcy dało kwotę 1.048,40 zł. We wskazanym wyroku z dnia 11 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Łodzi wobec uznania, że powód w całości przegrał sprawę, obciążył go kosztami postępowania w kwocie 1.800 zł. Nie ma wątpliwości, że także ta kwota została wadliwie orzeczona, a ewentualne koszty postępowania sądowego poniesione przez powoda powinny wynosić 300 zł. Na skutek dokonanej skutecznie egzekucji Komornik Sądowy – A. M. oprócz kwoty 1.800 zł zamiast 300 zł stanowiącej koszty postępowania sądowego wyegzekwował od powoda wyższe koszty zastępstwa w postępowaniu egzekucyjnym oraz wyższą opłatę egzekucyjną od zawyżonej kwoty kosztów sądowych. Sąd Okręgowy wskazał, że z pisma Komornika z dnia 18 lutego 2014 r. z rachunku bankowego powoda została pobrana kwota 2.157,22 zł tytułem przysługującej wierzycielowi należności w kwocie 1.800 zł oraz kosztów postępowania egzekucyjnego. W przypadku obciążenia powoda kwotą 300 zł kosztów sądowych zamiast 1.800 zł, komornik obciążyłby rachunek powoda tą kwotą 300 zł kosztów sądowych a także kwotą 15 zł tytułem kosztów zastępstwa w postępowaniu egzekucyjnym oraz kwotą 148,73 zł tytułem opłaty egzekucyjnej, co łącznie dało kwotę 463,73 zł. Kwota przewyższająca tą kwotę (463,73 zł) pobrana z rachunku powoda stanowi jego szkodę i wynosi dodatkowo 1.693,49 zł. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji uznał, że na szkodę powoda w kwocie 14.741,89 zł składa się: - 12.000 zł tytułem zawyżonych alimentów; - 1.048,40 zł tytułem kosztów egzekucyjnych poniesionych w związku z egzekucją zawyżonych alimentów w kwocie 12.000 zł; - 1.693,49 zł tytułem zawyżonych kosztów sądowych o 1.500 zł oraz kosztów egzekucyjnych związanych z ich egzekucją. Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu strony pozwanej braku związku przyczynowego pomiędzy szkodą wynikającą z pobranych kosztów egzekucyjnych od zawyżonych alimentów a bezprawnym działaniem Sądu Okręgowego w Łodzi w rozumieniu art. 361 §1 k.c.. Zdaniem strony pozwanej powód powinien uiścić alimenty w zawyżonej kwocie bez narażania się na ponoszenie kosztów egzekucji. Sąd I instancji wyjaśnił, że dla stwierdzenia istnienia związku przyczynowego nie wystarcza jakiekolwiek powiązanie przyczynowe między zachowaniem poszkodowanego a powstaniem lub zwiększeniem szkody, gdyż musi to być związek przyczynowy normalny w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. (por. wyrok SN z dnia 3 lipca 2008 r., IV CSK 127/08, M. Praw. 2009, nr 19, s. (...)). Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Apelacyjnego w Łodzi zawarty w wyroku z dnia 24 października 2013 r. w sprawie I ACa 558/13 (Lex nr 1386151), iż związek przyczynowy może występować jako normalny również w sytuacji, gdy pewne zdarzenie stworzyło warunki do powstania innych zdarzeń, z których dopiero ostatnie stało się bezpośrednią przyczyną szkody. Nawet pośredni związek przyczynowy pomiędzy wadliwym działaniem lub zaniechaniem a szkodą może uzasadniać odpowiedzialność za szkodę. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte z wniosku wierzyciela A. K. przeciwko powodowi znacznie wcześniej, jeszcze przed wytoczeniem przez niego powództwa o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, a mianowicie w grudniu 2007 r. Nie można zatem czynić powodowi zarzutu, iż dobrowolnie nie uiszczał alimentów po dacie wydania wyroku przez Sąd Rejonowy w Kutnie, gdyż alimenty te były ściągane przez komornika systematycznie w ramach już wcześniej wszczętego postępowania egzekucyjnego. Istnieje zatem w tym przypadku normalny związek przyczynowy pomiędzy działaniem zobowiązanego, a doznaną przez powoda szkodą, także w zakresie poniesionych przez niego kosztów postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał roszczenie powoda za zasadne do kwoty 14.741,89 zł oddalając je w pozostałym zakresie. Powód domagał się kwoty 14.881,31 zł, jednakże nie udowodnił wbrew ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 6 k.c., iż poniósł szkodę w kwocie przewyższającej zasadzoną. O odsetkach Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c., uwzględniając wymagalność dochodzonego roszczenia. Wyjaśnił, iż pismo powoda z żądaniem naprawienia szkody powstałej w okresie pierwszych 24 miesięcy, liczonych od daty wydania wyroku przez Sąd Rejonowy w Kutnie, zostało doręczone pozwanemu w dniu 10 października 2012 r. Na szkodę powstałą w tym okresie złożyły się wyegzekwowane koszty sądowe wraz z kosztami egzekucyjnymi w kwocie 1.693,49 zł oraz zawyżone alimenty w kwocie 7.200 zł, a nadto opłaty egzekucyjne od zawyżonej części alimentów w łącznej 629,04, co dało łącznie 9.522,53 zł (24 miesiące ×326,21 zł + 1.693,49 + 629,04). Uwzględniając 14 dniowy termin do naprawienia szkody wyznaczony pozwanemu przez powoda, roszczenie to stało się wymagalne w dniu 24 października 2012 r. i od tej daty Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda odsetki ustawowe od kwoty 9.522,53 zł. Roszczenie powoda związane ze szkodą powstałą w okresie kolejnych 13 miesięcy stało się wymagalne z chwilą doręczenia pozwanemu odpisu pozwu tj. 16 grudnia 2013 r. Na kwotę 4.240,73 zł od której Sąd zasądził ustawowe odsetki od 16 grudnia 2013 r. złożyły się zawyżone alimenty w okresie 13 miesięcy oraz opłaty egzekucyjne w tym okresie (13 miesięcy × 326,21 zł). Żądanie powoda dalszego odszkodowania za kolejne 3 miesiące stało się wymagalne z chwilą dowiedzenia się pozwanego o modyfikacji powództwa poprzez jego rozszerzenie, tj. w dniu 26 lutego 2014 r. i od tej daty Sąd zasądził odsetki ustawowe od kwoty 978,63 zł, na którą złożyły się zawyżone alimenty w tym okresie i koszty poniesionych opłat egzekucyjnych (3 miesiące × 326,21 zł). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło z uwzględnieniem zasady wynikającej z art. 100 zd. 2 k.p.c. uwzględniając fakt, iż powód uległ w nieznacznej części swego żądania wygrywając proces w 99,06%. Apelację od powyższego wyroku w zakresie pkt 1 lit a i b rozstrzygnięcia złożył strona pozwana, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi : 1/ naruszenie art. 233§1 k.p.c. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie wysokości szkody w oderwaniu od zgromadzonego materiału dowodowego tzn. bez wyliczenia, jakie kwoty i z jakich tytułów zostały wyegzekwowane od powoda w toku egzekucji komorniczych; 2/ naruszenie art. 361§1 i 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że powód może domagać się odszkodowania za niezgodnie z prawem określoną i egzekwowaną kwotę alimentów w sytuacji, w której nie podjął żadnych kroków zmierzających do ich obniżenia; 3/ naruszenie art. 361§1 i 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że konieczność poniesienia przez powoda opłat egzekucyjnych i kosztów zastępstwa wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym stanowi normalne następstwo zasądzenia od powoda alimentów oraz kosztów zastępstwa w procesie; 4/ naruszenie art. 361§1 i 2 k.c. w zw. z §6 pkt3, §13 ust.1 pkt1, §2 ust.1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawej udzielonej z urzędu poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przypadku prawidłowego oddalenia apelacji od powoda zasądzono by jedynie kwotę 300 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego na rzecz uprawnionej do alimentów; 5/ naruszenie art. 481§1 i 2 w zw. z art. 455 i art.
poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że powód może domagać się odsetek od dnia doręczenia pozwanemu pozwu oraz od dnia następnego po dniu doręczenia pisma rozszerzającego powództwo; 6/ naruszenie art. 321§1 k.p.c. poprzez orzeczenie ponad żądanie powoda odsetek od kwoty 4240,73 złote zamiast od kwoty 4240,37 złote. W konsekwencji skarżący wniósł o :
poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że powód może domagać się odsetek od dnia doręczenia pozwanemu pozwu oraz od dnia następnego po dniu doręczenia pisma rozszerzającego powództwo. Przepis art. 481§1 k.c. stanowi, iż jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żądnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Odsetki należą się za czas opóźnienia, poczynając od dnia wymagalności długu. W myśl przepisu art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W orzecznictwie niekwestionowany jest pogląd, zgodnie z którym, jeżeli wierzyciel wezwał dłużnika do zapłaty, data wezwania stanowi początek płatności odsetek (pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy min. w orzeczeniu z dnia 7 maja 1959 roku, 3 Cr 669/58, (...) 1960, nr 7 s.240, oraz w orzeczeniu z dnia 18 września 1970 roku sygn. akt II PR 257/70, OSN 1971, poz. 103 oraz w orzeczeniu z dnia 30 czerwca 2011 roku wydanym w sprawie sygn. akt III CSK 282/10 ). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż Sąd I instancji o należnych odsetkach ustawowych orzekł zgodnie z treścią przepisów art. 481§1 i 2 k.c. oraz prawidłowo zastosował przepis art. 455 k.c. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dokonał szczegółowej analizy dotyczącej wymagalności poszczególnych kwot dochodzonych pozwem, która jest prawidłowa i zgodna z prawem. W realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw do zastosowania dodatkowego terminu 14 dni na zapłatę należności. W przekonaniu Sądu Apelacyjnego chybiony jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 321§1 k.p.c. poprzez orzeczenie ponad żądanie powoda odsetek od kwoty 4.240,73 złote zamiast od kwoty 4.240,37 złote. Zgodnie z treścią przepisu art. 321§1 k.p.c. sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzić ponad żądanie. Granice żądania określają również wysokość dochodzonych roszczeń, Sąd nie może zasądzić roszczenia w większej wysokości niż żądał powód. Rozstrzygając merytorycznie sprawę sąd nie może orzekać o czymś innym niż żądał powód, ani w rozmiarze większym niż zgłoszone żądanie, bez względu na to, czy ustalenia faktyczne poczynione przez sąd uzasadniałyby wystąpienie z jeszcze innym roszczeniem lub z tym samym roszczeniem, ale w większym zakresie. Zakaz orzekania ponad żądanie nie oznacza związania sądu ściśle sposobem jego ujęcia. Jeżeli w ocenie sądu orzekającego żądanie zredagowane zostało w sposób wadliwy, to sąd może je skorygować, o ile nie doprowadzi to do zmiany charakteru roszczenia (wyr. SN z 9.5.2008 r., III CSK 17/08, niepubl.). W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy nie orzekł ponad żądanie zgłoszone przez powoda. Sąd orzekł merytorycznie: uwzględnił powództwo w części w jakiej uznał je za uzasadnione, oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Łącznie zasądzone na rzecz powoda roszczenie jest niższe, aniżeli zgłoszone przez niego żądanie. Nadto zwrócić należy uwagę, iż Sąd zasądził odsetki ustawowe od kwoty 4.240,73 dopiero od dnia 16 grudnia 2013 roku, a nie jak żądał tego powód od kwoty 4.240,37 złotych od dnia wniesienia pozwu , co powoduje że ostatecznie ( z uwagi na określenie terminu początkowego płatności odsetek ustawowych) zasądzono należność niższą od dochłodzonej. Tym samym brak podstaw do uznania , iż Sąd Okręgowy naruszył zasadę określoną w art. 321 k.p.c. Wskazać również należy, iż kwota 4.240,73 złotych, jak wyjaśnił Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowi roszczenie powoda związane ze szkodą powstałą w okresie kolejnych 13 miesięcy - zawyżone alimenty oraz opłaty egzekucyjne w tym okresie ( 13 miesięcy x 326,21 złote = 4.240,73 złote). Zatem brak było podstaw do uznania, iż Sąd I instancji zasądzając odsetki ustawowe od kwoty 4.240,73 złote od dnia 16 grudnia 2013 roku popełnił oczywistą omyłkę pisarską w postaci tzw. „czeskiego błędu”, podlegającą sprostowaniu w trybie art. 350§1 k.p.c. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny na podstawie przepisu art. 385 k.p.c. oddalił apelację strony pozwanej jako nieuzasadnioną. O kosztach postępowania apelacyjnego, Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie przepisu art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c., kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Apelacja strony pozwanej uznana za nieuzasadnioną w całości, dlatego też pozwany powinien ponieść koszty zastępstwa procesowego powoda w postępowaniu apelacyjnym określone na podstawie przepisu § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) w kwocie 1.800 złotych.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.