Sygn. akt I ACa 1045/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2014 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Krzysztof Sobierajski Sędziowie: SSA Anna Kowacz-Braun (spr.) SSA Teresa Rak Protokolant: st.sekr.sądowy Urszula Kłosińska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa Skarbu Państwa- Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. przeciwko (...) spółce z o.o. z siedzibą w J. o zapłatę na skutek apelacji strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt I C 1515/13 1. oddala apelację; 2. zasądza od strony powodowej Skarbu Państwa- Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. na rzecz strony pozwanej kwotę 6 085,35 zł (sześć tysięcy osiemdziesiąt pięć złotych i trzydzieści pięć groszy) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt: I ACa 1045/14 UZASADNIENIE wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 7 listopada 2014 roku Strona powodowa Skarb Państwa – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K. wystąpiła przeciwko (...) spółka z o.o. w J. z pozwem o zapłatę kwoty 2.074.432,94 zł z odsetkami. Na dochodzoną kwotę składały się opłaty partycypacyjne za korzystanie ze stopni wodnych D. i Przewóz a także kary umowne. Pozew został doręczony stronie pozwanej w dniu 29.10.2013r. W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie decyzji administracyjnych oraz umów strona pozwana zobowiązana była partycypować w kosztach utrzymania stopni wodnych. Za okres od 1.10.2011r. do 31.03.2013r. strona pozwana nie zapłaciła żadnej kwoty z tego tytułu. Zgodnie z umowami strona pozwana miała co kwartał przedstawiać sprawozdania dotyczące sprzedaży energii. Nie wywiązała się z tych obowiązków, a zatem należy się kara umowna. Strona pozwana domagała się oddalenia powództwa w całości. W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z umowami pozwany miał płacić koszty partycypacji, które stanowiły procentowy odsetek ceny uzyskiwanej ze sprzedaży energii odbiorcom końcowym. Wskazano, że spółka nie sprzedaje już energii odbiorcom końcowym, a zatem nie można ustalić wysokości należności powoda. Z tego samego powodu nie mogła już przedstawiać sprawozdań, gdyż miały one dotyczyć sprzedaży energii odbiorcom końcowym. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Krakowie (sygn. akt I C 1515/13) zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 389.830,60 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 30 sierpnia 2012 roku do dnia zapłaty i kwotę 304.438,60 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 29 listopada 2013 roku do dnia zapłaty, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo. Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 9.07.2003r. Prezydent Miasta K. wydał decyzję – pozwolenie wodnoprawne dla Zakładu Energetycznego –(...)S.A. na korzystanie z wód rzeki W. poprzez pobór wody dla Elektrowni (...) i zwracanie wody w tej samej ilości. Za korzystanie ustalono partycypację w kosztach utrzymania stopnia wodnego D. w wysokości 15% wartości produkcji netto z elektrowni (...) wyliczonej w oparciu o średnią cenę sprzedaży przez Zakład EnergetycznyK.S.A. energii odbiorcom końcowym taryfowym. W celu uszczegółowienia zasad korzystania w dniu 20.11.2003r. Skarb Państwa – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K. oraz Zakład EnergetycznyK.S.A. podpisali umowę w której w § 3 pkt.1. powtórzono zobowiązania do partycypacji w kosztach utrzymania stopnia wodnego D. i to powtórzenie odpowiada treści decyzji. Ponadto w § 3 pkt.7. Zakład Energetyczny zobowiązał się m. in. do przedkładania Regionalnemu Zarządowi kwartalnie sprawozdania GUS G-10.4m - Dział 1 odnoszący się do średniej ceny sprzedaży energii elektrycznej odbiorcom końcowym. Natomiast w § 5 umowy zastrzeżono karę umowną na wypadek nie wywiązania się z obowiązków z § 3 pkt.7. w wysokości 0,1 % wartości partycypacji za dany kwartał, za każdy dzień zwłoki. W § 4 pkt.2, 3, 7 ustalono, że Regionalny Zarząd będzie ustalał kwotę partycypacji na podstawie przedłożonych sprawozdań. Będzie wystawiał notę obciążeniową. Kwota partycypacji miała być płacono w terminie 30 dni od otrzymania przez Zakład noty obciążeniowej. Noty miały być wystawiane co kwartał. W dniu 2.06.2004r. Wojewoda (...) wydał decyzję – pozwolenie wodnoprawne dla Zakładu Energetycznego – K.S.A. na korzystanie z wód rzeki W. poprzez pobór wody dla Elektrowni (...) i zwracanie wody w tej samej ilości. Za korzystanie ustalono partycypację w kosztach utrzymania stopnia wodnego (...) w wysokości 10 % wartości produkcji netto z elektrowni (...). W celu uszczegółowienia zasad korzystania w dniu 25.06.2004r. Skarb Państwa – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K. oraz Zakład (...) S.A. podpisali umowę w której w § 3 pkt.1. Zakład zobowiązał się do partycypacji w kosztach utrzymania stopnia wodnego P. w ten sposób, że będzie płacił 10 % wartości produkcji netto z elektrowni (...) wyliczonej w oparciu o średnią cenę sprzedaży przez Zakład (...) S.A. energii odbiorcom końcowym taryfowym. Zatem treść umowy literalnie nie odpowiada treści decyzji. Ponadto w § 3 pkt. 7 Zakład (...) zobowiązał się m. in. do przedkładania Regionalnemu Zarządowi kwartalnie sprawozdania GUS (...)- Dział(...)odnoszący się do średniej ceny sprzedaży energii elektrycznej odbiorcom końcowym. Natomiast w § 5 umowy zastrzeżono karę umowną na wypadek nie wywiązania się z obowiązków z § 3 pkt.7 w wysokości 0,1 % wartości partycypacji za dany kwartał, za każdy dzień zwłoki. W § 4 pkt.2, 3, 8 ustalono, że Regionalny Zarząd będzie ustalał kwotę partycypacji na podstawie przedłożonych sprawozdań. Będzie wystawiał notę obciążeniową. Kwota partycypacji miała być płacono w terminie 30 dni od otrzymania przez Zakład noty obciążeniowej. Noty miały być wystawiane co kwartał. (...) spółka z o.o. w J. jest następcą prawnym Zakładu Energetycznego K. S.A. Od 1.01.2011r. nie prowadzi sprzedaży energii odbiorcom końcowym. W związku z tym nie wypełnia już sprawozdań GUS (...) Dział(...) i GUS (...)- Dział (...) Te sprawozdania związane są ze sprzedażą energii odbiorcom końcowym, zatem strona pozwana nie ma możliwości ich wypełnienia. Wcześniej do 31.12.2010r. strona pozwana (lub jej poprzednik prawny) sprzedawała energię tylko odbiorcom końcowym. Za okres od 1.01.2011r. do 31.03.2013r. strona pozwana nie zapłaciła z obu decyzji żadnej kwoty partycypacji. Również za ten okres nie przedstawiła sprawozdań GUS (...) - Dział(...) i GUS (...)- Dział (...). Za okres od 1.01.2011r. do dnia 31.03.2012r. strona powodowa wysłała stronie pozwanej wezwanie do zapłaty datowane na dzień 18.07.2012r. Strona pozwana otrzymała je 30.07.2012r. Gdyby roszczenie powoda co do zasady było uzasadnione to kwota partycypacji z tytułu korzystania z wody na potrzeby elektrowni (...) wyniosłaby za okres od dnia 1.01.2011r. do dnia 31.03.2013r. – 681600,58 zł, natomiast kwota partycypacji z tytułu korzystania z wody na potrzeby elektrowni (...) wyniosłaby za okres od dnia 1.01.2011r. do dnia 31.03.2013r. – 694268,38 zł. z tym iż za okres od 1.01.2011r. do 31.03.2012r. kwota ta wynosiłaby 389830,60 zł. Kara umowna z obu umów wynosiłaby 698 563,98 zł. Strona pozwana inicjowała postępowania o stwierdzenie nieważności przedmiotowych decyzji, ale do dnia wyroku decyzje nie zostały wzruszone. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy uznał, że pozew jest uzasadniony co do kwoty 694268,38 zł. tj. co do kwoty partycypacji w kosztach utrzymania stopnia wodnego P.. Wskazał, że zgodnie z art. 128 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo wodne w razie potrzeby w pozwoleniu wodnoprawnym ustala się obowiązek uczestniczenia w kosztach utrzymania urządzeń wodnych, stosownie do odnoszonych korzyści. Oznacza to, że wysokość tych kosztów, zakres partycypacji, sposób wyliczenia tych kosztów ustala się w decyzji administracyjnej, która jest wyrazem władczego działania państwa. Nie jest to decyzja uznaniowa, ale jest to decyzja wynikająca z „imperium” państwa. Wysokość partycypacji nie może być ustalana w umowie cywilnoprawnej pomiędzy właścicielem urządzenia wodnego, a podmiotem chcącym korzystać z urządzenia. Takie porozumienie może być podstawą ustalenia przez organ administracyjny wysokości partycypacji, ale zawsze podstawą powstania obowiązku partycypacji jest decyzja, a nie umowa. Możliwe jest zawarcie umowy, w której właściciel urządzenia wodnego i korzystający dokonają uszczegółowienia wzajemnych zobowiązań. Do takich uszczegółowień należy m. in. ustalenie terminów płatności kwoty partycypacji, obowiązek dostarczania określonych dokumentów na podstawie których będzie określana wielkość produkcji. Sąd Okręgowy podkreślił, że umowa ta nie może być sprzeczna z pozwoleniem wodnoprawnym, a w szczególności z ustaloną kwotą partycypacji. Interpretacja umowy powinna być zgodna z pozwoleniem. W przypadku partycypacji w kosztach utrzymania stopnia wodnego D. ustalono w decyzji, że wysokość partycypacji będzie ustalana w oparciu o średnią cenę sprzedaży przez Zakład EnergetycznyK. S.A. energii odbiorcom końcowym taryfowym, natomiast w przypadku stopnia wodnego P. w oparciu o wartości produkcji netto, a więc w tym drugim przypadku nie określono, że ma to jakiś związek z ceną sprzedaży odbiorcom końcowym. Odnośnie partycypacji w kosztach utrzymania stopnia wodnego D. Sąd Okręgowy uznał, że zarówno z treści decyzji jak i umowy wynika, że kwota partycypacji wynosi 15 % wartości produkcji netto z elektrowni (...) wyliczonej w oparciu o średnią cenę sprzedaży energii odbiorcom końcowym taryfowym. Bezspornym było, iż strona pozwana zmieniła profil działalności i nie prowadzi już sprzedaży energii odbiorcom końcowym czyli konsumentom (art. 3 pkt 13a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. „Prawo energetyczne”). Oznacza to, że nie ma możliwości wyliczenia kwoty partycypacji. Sąd Okręgowy nie podzielił argumentacji strony pozwanej odnośnie tego, że zastosowanie powinien znaleźć w tej sytuacji art. 65 § 2 kc, albowiem podstawą obliczania kosztów partycypacji jest decyzja administracyjna, a nie umowa cywilnoprawna Do interpretacji decyzji administracyjnej nie ma zastosowania art. 65 kc, gdyż jest to decyzja władcza organów państwa, zatem musi być interpretowana literalnie. Skoro zaś w decyzji określono, że kwota partycypacji ma być zależna od wartości produkcji netto z elektrowni (...) wyliczonej w oparciu o średnią cenę sprzedaży przez Zakład EnergetycznyK.S.A. energii odbiorcom końcowym, a ten zakład (tzn. jego następca prawny) nie prowadzi już takiej sprzedaży to to oznacza, że odpadł jeden z parametrów określających cenę i nie ma możliwości jej obliczenia. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania jednego parametru drugim, albowiem wpływa to bezpośrednio na wysokość partycypacji, a do określenia tej wysokości uprawnione są organy administracyjne. Droga sądowa jest tutaj wykluczona. Skoro nie można określić wysokości kwoty partycypacji to nie można jej zasądzić i dlatego w tym zakresie powództwo zostało oddalone. Odnośnie partycypacji w kosztach utrzymania stopnia wodnego P. Sąd Okręgowy wskazał, że zachodzi niezgodność w treści pomiędzy decyzją Wojewody (...), a umową. Zgodnie z decyzją wysokość partycypacji wynosi 10 % wartości produkcji netto z elektrowni (...). Zgodnie zaś z umową 10 % wartości produkcji netto z elektrowni (...) wyliczonej w oparciu o średnią cenę sprzedaży przez Zakład Energetyczny K. S.A. energii odbiorcom końcowym taryfowym. Różnica dotyczy więc tego, że w decyzji nie ma mowy o tym, że wyliczenie ma być dokonywane w oparciu o cenę energii sprzedawaną odbiorcom końcowym taryfowym, a w umowie jest. Ta sprzeczność nie miała praktycznego znaczenia dopóki strona pozwana sprzedawała energię odbiorcom końcowym taryfowym, ponieważ wtedy zapis umowny i decyzja w istocie rzeczy były tożsame. Sytuacja uległa zmianie w momencie kiedy strona pozwana zaprzestała sprzedaży energii odbiorcom końcowym taryfowym. Sąd Okręgowy wskazał, że podstawą do ustalenia wysokości partycypacji jest decyzja – pozwolenie wodnoprawne, które ustala partycypację w wysokości 10 % wartości produkcji netto. Skoro strona pozwana nie sprzedaje już energii elektrycznej odbiorcom końcowym taryfowym, ale sprzedaje ją innym odbiorcom, to wysokość partycypacji należy ustalić w oparciu o cenę po jakiej jest sprzedawana energia innym podmiotom. W oparciu o tą cenę wyliczono wysokość partycypacji, którą sąd zasadził w pkt I wyroku. Kwota ta była bezsporna. Jednocześnie Sąd Okręgowy dokonał wykładni umowy zawartej pomiędzy stronami na podstawie art. 65 § 2 kc. Wskazał, że wprawdzie w umowie uzależniono wysokość partycypacji w odniesieniu do ceny sprzedaży odbiorcom końcowym taryfowym, jednak obecnie literalna wykładnia umowy (w tym zakresie) jest niedopuszczalna, ponieważ byłaby sprzeczna z decyzją i w istocie rzeczy prowadziłaby do skutku w postaci braku ponoszenia przez stronę pozwaną jakichkolwiek opłat. Tymczasem właściwą podstawą do ustalenia wysokości zobowiązania jest pozwolenie wodnoprawne, a nie umowa. Umowa może tylko ustalać techniczne kwestie, natomiast rzeczywista treść umowy nie może zmieniać treści tego pozwolenia. Zmiana profilu działalności strony pozwanej w żaden sposób nie wpłynęła na aktualność pozwolenia w zakresie ustalenia wysokości kosztów partycypacji. W zakresie odsetek Sąd Okręgowy wskazał, że terminy płatności zostały ustalone w umowie, co było dopuszczalne. Zgodnie z postanowieniami umowy (§ 4 pkt.1. 2, 3, 8 oraz § 2 pkt.7 umowy) procedura miała być następująca: należność miała być płatna kwartalnie, do 20-go każdego miesiąca po danym kwartale strona pozwana miała dostarczyć stronie powodowej określone dokumenty. Potem strona powodowa miała wystawić stronie pozwanej notę obciążeniową, która miała być płatna w terminie do 30 dni. Zatem roszczenie o zapłatę stawało się wymagalne dopiero po upływie 30 dni od dostarczenia noty obciążeniowej. Wprawdzie strona powodowa wprost nie wystawiła noty obciążeniowej, ale to pojęcie należy interpretować funkcjonalnie (art. 65 § 2
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.