Sygn. akt I ACa 471/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 października 2014 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Agnieszka Sołtyka Sędziowie: SA Eugeniusz Skotarczak (spr.) SA Maria Iwankiewicz Protokolant: sekr.sądowy Magdalena Stachera po rozpoznaniu w dniu 23 października 2014 r. na rozprawie w Szczecinie sprawy z powództwa J. D. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt I C 13/14 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1. zasądza od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki J. D. kwotę 40.000 (czterdzieści tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 24 października 2014 roku, 2. oddala powództwo w pozostałej części, 3. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2.000 (dwa tysiące) złotych tytułem kosztów postępowania; II. oddala apelację w pozostałej części; III. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2.000 (dwa tysiące) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Maria Iwankiewicz Agnieszka Sołtyka Eugeniusz Skotarczak Sygn. akt I ACa 471/14 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2014 r. zasądził od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki J. D. kwotę 80.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 24 października 2013 roku do dnia zapłaty oraz orzekł o kosztach procesu. Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu (...) roku na trasie P. – B., przy przelotnych opadach deszczu B. J. nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że kierując samochodem marki R. (...) nie zachował należytej ostrożności, w wyniku czego wykonał nieprawidłowy manewr skrętu w prawo i wpadając w poślizg, nie zapanował nad kierowanym przez siebie pojazdem, po czym zjechał na lewy pas ruchu doprowadzając do zderzenia z jadącym z przeciwka samochodem marki F. (...) kierowanym przez M. M., a w konsekwencji nieumyślnie spowodował obrażenia ciała skutkujące śmiercią pasażerki kierowanego przez siebie pojazdu M. P.. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Choszcznie II Wydziału Karnego z dnia 29 lipca 2005 roku, sygn. akt II K 213/03 sprawca został skazany na karę dwóch lat pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem kary na okres lat czterech. W chwili śmierci M. P. miała 25 lat. Była mężatką, miała małego synka. Mieszkała z rodziną razem z rodzicami. Była lubianą osobą. Pracowała w Komisariacie Policji jako sekretarka. Po śmierci córki powódka opiekowała się jej synem który w chwili wypadku miał 2 lata. Powódka po wypadku była załamana. Okres żałoby trwał około 2 - 4 lat. Początkowo nie mogła mówić o córce, kazała usunąć z domu wszystkie jej zdjęcia. Do dzisiaj w czasie spotkań rodzinnych wspomina M.. Powódka często chodzi na cmentarz na grób zmarłej M.. W domu jest jej zdjęcie. Po wypadku starała się wrócić do normalnego życia ze względu na wnuka. Nie korzystała z pomocy lekarskiej. Na początku brała leki uspokajające. Pismem z dnia 23 sierpnia 2013 roku powódka wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 80.000 zł z tytułu zadośćuczynienia z art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. Decyzją z dnia 23 października 2013 roku pozwany odmówił wypłaty zadośćuczynienia. W 2014 roku powódka ponownie zgłosiła roszczenie. Pozwana odmówiła zapłaty. Sąd Okręgowy uznał powództwo oparte na podstawie art. 23 k.c., art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. za uzasadnione. Sąd wskazał, że dobra osobiste stanowią przedmiot regulacji wykraczającej znacznie poza zakres prawa cywilnego, co bez wątpienia wzmacnia ich ochronę, pozwalając zainteresowanemu podmiotowi na wybór najskuteczniejszego środka. Sąd podkreślił, że skoro według orzecznictwa Sądu Najwyższego dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. jest kult pamięci osoby zmarłej, to może nim być także więź między osobami żyjącymi. Nie ma zatem przeszkód do uznania, że szczególna więź emocjonalna między członkami rodziny pozostaje pod ochroną przewidzianą w art. 23 i 24 k.c. Szczególna więź rodziców z dzieckiem, przysługująca zarówno dziecku jak i rodzicom w prawidłowo funkcjonującej rodzinie, zasługuje na status dobra osobistego, podlegającego ochronie przewidzianej w art. 24 §1 k.c. Spowodowanie śmierci osoby bliskiej może stanowić naruszenie dóbr osobistych członków rodziny zmarłego i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. W chwili obecnej za ugruntowany należy już uznać pogląd Sądu Najwyższego, że do oceny takich roszczeń znajduje zastosowanie art. 448 k.c. w związku z art. 24 §1 k.c., jako że więź rodzinna może być uznana za dobro osobiste członka rodziny zmarłego. Do katalogu dóbr osobistych w orzecznictwie Sądu Najwyższego od dawna zaliczano m.in. prawo do planowania rodziny, tradycję rodzinną, pamięć o osobie zmarłej. Zatem więzi rodzinne, pamięć o osobie zmarłej, prawo do intymności i prywatności życia, prawa do życia w rodzinie stanowią fundament prawidłowo funkcjonującej rodziny i podlegają ochronie prawnej. Sąd może przyznać najbliższemu członkowi rodziny zmarłego zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 w związku z art. 24 §1 k.c., także wtedy, gdy śmierć nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 r. wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Śmierć osoby najbliższej powoduje naruszenie dobra osobistego osoby związanej emocjonalnie ze zmarłym. Nie każdą więź rodzinną niejako automatycznie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych, lecz jedynie taką, której zerwanie powoduje ból, cierpienie i rodzi poczucie krzywdy. Osoba dochodząca roszczenia na podstawie art. 448 k.c. powinna zatem wykazać istnienie tego rodzaju więzi, stanowiącej jej dobro osobiste podlegające ochronie. Sąd Okręgowy jest zdania iż, w tej sytuacji ma zastosowanie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152 z późn. zm.). Sąd Okręgowy nie dopatrzył się podstaw do zakwestionowania zasady, że zakres odpowiedzialności ubezpieczycieli odpowiada zakresowi odpowiedzialności ubezpieczonych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych wydanych na tle analogicznych stanów faktycznych przyjęto, iż zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela odpowiada zakresowi odpowiedzialności ubezpieczonego. Ubezpieczyciel jest obowiązany do zapłacenia odszkodowania za krzywdę osobie trzeciej, wobec której ubezpieczony ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c. Artykuł 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych w brzmieniu sprzed dnia 11 lutego 2012 r. stanowił, że z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Dokonana nowelizacją z 2011 roku zmiana tego przepisu polegała na zastąpieniu użytego w nim zwrotu „szkodę, której następstwem jest” zwrotem „ szkodę, będącą następstwem”. Artykuł 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych w brzmieniu sprzed dnia 11 lutego 2012 roku był przedmiotem wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy w uchwale w składzie 7 sędziów z dni 22 kwietnia 2005 roku III CZP 99/04 wyjaśnił, że wynikające z niego uprawnienie osoby trzeciej do żądania od ubezpieczyciela odszkodowania z tytułu ubezpieczenia pojazdu mechanicznego powstaje wówczas, gdy posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są zobowiązani zgodnie z przepisami prawa cywilnego do odszkodowania za szkodę wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu. Przepis ten posługuje się pojęciem szkody szeroko rozumianej, obejmującej zarówno uszczerbek majątkowy, jak i niemajątkowy. Zawarta w nim regulacja jest wyrazem woli ustawodawcy zapewnienia osobie trzeciej możliwie pełnej kompensaty szkody wyrządzonej w związku z ruchem pojazdu mechanicznego. Zatem w ocenie Sądu Okręgowego, mając na względzie powyższą wykładnię art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych w brzmieniu sprzed dnia 11 lutego 2012 r, nie ma podstaw do przyjęcia iż wyłącza on z zakresu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zadośćuczynienie za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c. W ocenie Sądu Okręgowego w zaistniałej sytuacji mamy do czynienia z dobrami osobistymi jak np. prawem do utrzymywania więzi pomiędzy członkami rodziny. Zatem roszczenie powodów znajduje podstawę prawną w treści art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24 k.c. Nie ma wątpliwości, iż winnym wypadku w dniu (...) r. jest kierujący pojazdem B. J.. B. J. nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że kierując samochodem nie zachował należytej ostrożności, w wyniku czego wykonał nieprawidłowy manewr skrętu w prawo i wpadając w poślizg, nie zapanował nad kierowanym przez siebie pojazdem, po czym zjechał na lewy pas ruchu doprowadzając do zderzenia z jadący z przeciwka samochodem kierowanym przez M. M., a w konsekwencji nieumyślnie spowodował obrażenia ciała skutkujące śmiercią pasażerki kierowanego przez siebie pojazdu M. P.. Swoim zachowaniem spowodował nie tylko śmierć M. P., ale także naruszenie dóbr powódki w postaci zerwania więzi rodzinnych, naruszenia prawa do utrzymywania więzi rodzinnych, życia w rodzinie. Pomiędzy śmiercią M. P. a działaniem sprawcy B. J. bez wątpienia zachodzi związek przyczynowo – skutkowy. Śmierć poszkodowanej i krzywda powódki jest normalnym następstwem działania sprawcy. Sąd wskazał, że uwzględniając kompensacyjną funkcję zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, którego głównym celem jest zatarcie lub co najmniej złagodzenie następstw naruszenia dóbr osobistych uznaje się, że wysokość zadośćuczynienia winna zależeć przede wszystkim od wielkości doznanej krzywdy. Dla jej sprecyzowania i przyjęcia „odpowiedniej" sumy zadośćuczynienia uwzględnić należy takie okoliczności, jak: rodzaj naruszonego dobra, rozmiar doznanej krzywdy – oceniana obiektywnie, intensywność naruszenia – oceniana obiektywnie, nieodwracalność skutków naruszenia, stopień winy sprawcy. Zwraca się uwagę, że indywidualne okoliczności danego przypadku, w szczególności wiek poszkodowanego, jego sytuacja rodzinna – powinny być brane pod rozwagę, lecz stosować należy wówczas obiektywne kryteria oceny. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a przede wszystkim zeznań powódki i świadków M. B. i K. R. Sąd podkreślił, że powódka straciła w sposób nagły i tragiczny córkę. Powódka jest matką zmarłej M. P.. Zmarła byłą jednym z trojga dzieci powódki. Mieszkała wraz z mężem i synkiem u powódki. Po śmierci córki powódka skupiła się na opiece nad wnukiem, który miał niespełna 2 lata. Powódka była bardzo zżyta z córką. Śmierć córki miała diametralny wpływ na życie powódki. Jak wskazują świadkowie M. B. i K. R. w swoich zeznaniach powódka do dnia dzisiejszego nie pogodziła się ze śmiercią córki. Myśli o niej, w domu są jej zdjęcia. Zmarła jest często wspominana, szczególnie w czasie świąt. Sąd dał wiarę zeznaniom powódki oraz świadków uznając, że są one logiczne, powiązane ze sobą i wzajemnie się uzupełniają. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że śmierć M. P. spowodowała zerwanie więzi rodzinnych, poczucie pustki, osamotnienia. Powódka mieszkała z córką, uczestniczyła w jej życiu, zajmowała się wnukiem. Zatem zdaniem sądu jej więź z córką była silna. Śmierć córki spowodowała utratę dziecka, które mieszkało razem z powódką, które widywała na co dzień, w którego życiu rodzinnym ochoczo uczestniczyła. Śmierć dziecka niewątpliwie jest największą traumą w życiu rodzica. Powódka do dnia dzisiejszego pomimo upływu czasu nie może się pogodzić ze śmiercią M.. Zatem bólu i cierpienia powódki nie można ocenić żadnymi środkami. Powódka dopiero po prawie 10 latach wystąpiła z powództwem gdyż jak sama zeznała, nie miała pojęcia, że takie zadośćuczynienie jej się należy. Mając na uwadze powyższe okoliczności sąd uznał, iż odpowiednim zadośćuczynieniem za krzywdę będzie żądana przez powódkę kwota 80.000 zł. Niespełnienie świadczenia w terminie powodować będzie obowiązek zapłaty odsetek. Podlega to rygorom art. 481 k.c., zgodnie z którym dłużnik, który opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, zobowiązany jest do zapłaty odsetek, chociażby wierzyciel nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Sąd Okręgowy za początek biegu odsetek przyjął datę 24 października 2013 r. Decyzja pozwanej z dnia 23 października 2013 roku była kończącą proces likwidacji szkody powódki, zatem żądanie zasądzenia odsetek od dnia 24 października jest w związku z tym zasadne. Orzeczenie o kosztach sąd oparł na podstawie art. 98 k.p.c. Apelację od tego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść wydanego orzeczenia, a w szczególności:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.