Sygn.akt III AUa 1125/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 stycznia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Pi

§1k.p.c.

oddalił odwołania. Apelację od powyższego wyroku wniosła odwołująca (...) Spółka z o.o. Spółka Komandytowa w O. zaskarżając go w całości i zarzucając mu: I. naruszenie przepisów prawa procesowego: 1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:

1. a)nieprawidłową ocenę materiału dowodowego i w konsekwencji dokonanie nieprawidłowych ustaleń faktycznych, iż wypłata świadczeń z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych dokonywana była w oderwaniu od kryteriów wskazanych w ustawie o Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych, podczas gdy materiał dowodowy, który Sąd I instancji ocenił jako wiarygodny wskazuje, że każdorazowe przyznanie świadczenia z Zakładowego Funduszu poprzedzone była analizą sytuacji rodzinnej, życiowej i materialnej uprawnionego;
2. b)wywiedzenie wniosku z materiału dowodowego, iż pracodawca ani świadkowie nie znają nawet dokładnie wynagrodzenia pracowników, podczas gdy z zeznań świadka - a także z doświadczenia życiowego - wynika że pracodawca zna dokładną wysokość wynagrodzenia pracownika, z uwagi, iż jest to informacja objęta ochroną danych osobowych nie jest ona jawna toteż - co do zasady - tylko pracodawca i pracownik zna dokładną jego wysokość, a informacja ta jest łatwa do ustalenia, wystarczające jest bowiem zapoznanie się z aktami osobowymi pracownika lub listą płac, a dokumenty te są dostępne pracodawcy w każdym czasie;
3. c)ocenę, iż pracodawca nie kierował się kryteriami wskazanymi w ustawie o Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych z tego względu, że w dniu rozprawy niektórych informacji o sytuacji rodzinnej, życiowej i materialnej pracownika nie pamiętał, podczas gdy zarówno strony procesu jak i świadek zeznali, że w dniu kiedy zaplanowane było spotkanie, podczas którego sytuacja każdego pracownika była omawiana, informacje te znał, wiedząc o zbliżającym się terminie przyznawania świadczeń informacje o pracownikach w tym celu wówczas były gromadzone; 2. art.

§ 1k.p.c.

poprzez jego niezastosowanie i oddalenie odwołań podczas gdy w niniejszej sprawie odwołania miały usprawiedliwione podstawy; II. naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 4 marca 1994 roku o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że przesłanka uzależnienia przyznania ulgowych świadczeń od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu zostaje spełniona wyłącznie wówczas gdy sytuacja materialna pracownika zostanie ustalona na podstawie oświadczenia o wysokości dochodów na członka rodziny, a w szczególności, iż został udokumentowany dochód przypadający na członka rodziny uprawnionego, podczas gdy literalna wykładnia tego przepisu nie pozwala na taki wniosek, a nie obowiązuje także żadna norma prawna, która definiowałaby „sytuację materialną”, „życiową" lub „rodzinną" uprawnionego;
2. § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe poprzez niewłaściwą wykładnię i uznanie, że świadczenie z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych objęte jest dyspozycją wskazanego przepisu tylko wówczas, gdy pracodawca brał pod uwagę dochód przypadający na członka rodziny uprawnionego. Wskazując na powyższe zarzuty apelująca wnosiła o: - zmianę zaskarżanego wyroku poprzez ustalenie, iż przychody osiągnięte przez zainteresowanych pozostających jednocześnie w stosunku pracy z odwołującym z tytułu świadczenia z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, a ponadto o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego i zainteresowanych zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu i zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego i zainteresowanych zwrotu kosztów procesu,w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Sąd Okręgowy poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia w zakresie stanu faktycznego, a tym samym dokonał prawidłowej wykładni prawa materialnego. Apelacja nie zawiera zarzutów, które mogą podważyć ustalenia Sądu I instancji. Zasadnicze w sprawie ustalenia faktyczne zamykają się w następujących kwestiach. R. P., K. B.

§ 1

k.p.c., w zasadzie nie może stanowić samoistnej podstawy wzruszenia wyroku Sądu I instancji. Nawiązuje on do kwestii związanej z zastosowaniem prawa materialnego, skoro w świetle zastosowanych przez Sąd Okręgowy przepisów prawa materialnego odwołania nie były zasadne - to procesowe odzwierciedlenie woli Sądu musiało nastąpić stosownie do art.

§ 1k.p.c.

poprzez ich oddalanie. Przechodząc do oceny zarzutów prawa materialnego na wstępie trzeba zaznaczyć, że art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych wyraźnie wiąże wysokość przyznawanego świadczenia (będącego pomocą finansową w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy) z sytuacją życiową, rodzinną i materialną osoby uprawnionej. Podstawowa zasada dysponowania środkami funduszu została określona w art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Zasada ta stanowi, że przyznawanie ulgowych świadczeń i wysokość dopłat z funduszu powinno być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby korzystającej z funduszu. Nie ma w tym zakresie wyjątków. Nawet regulamin ZFŚS nie może zmienić tej zasady. Stąd świadczenia wypłacone przez pracodawcę z pominięciem owej zasady podstawowej nie mogą być ocenione w sensie prawnym, jako świadczenia socjalne, a jeżeli tak, to nie mogą korzystać z uprawnień przyznanych tym świadczeniom przez system ubezpieczeń społecznych. Innymi słowy, pomoc z funduszu może być dokonywana jedynie wówczas, gdy uzależnia się jej przyznawanie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika (wyrok z dnia 16.09.2009 r. SN, I UK 121/09, OSNP Nr 9-10/2011, poz. 133). Stąd też należało uznać, wbrew zarzutom apelacji, że Sąd Okręgowy nie naruszył art. 8 ust. 1 ustawy, bowiem środki z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie zostały rozdysponowane w oparciu o kryteria określone w ustawie. Prawidłowa interpretacja art. 8 ust. 1 w/w ustawy nie zezwala na przyznanie przez pracodawcę świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych pracownikom w takiej samej wysokości, z pominięciem indywidualnej analizy ich sytuacji pod kątem wskazanego w tym przepisie kryterium socjalnego. Takie przyzwolenie byłoby bowiem traktowane – jak trafnie wskazuje doktryna – jako przyznanie dodatków do wynagrodzenia. Przepis ten wyraźnie zakreśla wektor zależności między wartością przyznawanego świadczenia a sytuacją życiową, rodzinną i materialną osoby uprawnionej. To powiązanie może oznaczać tylko jedno: im gorsza jest sytuacja osoby uprawnionej, tym wyższe powinno być świadczenie. Nakłada to na przyznających świadczenia obowiązek indywidualnej (w żadnym wypadku zbiorowej) kwalifikacji wniosków. Świadczenie ulgowe, w przeciwieństwie do pozostałych sposobów wydatkowania środków funduszu, powinno mieć zawsze indywidualnie określonego adresata, gdyż jego przyznanie uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej beneficjenta (I. S., N. spojrzenie na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, Monitor Prawa Pracy nr 6/10). Wprawdzie zbliżona sytuacja materialna i rodzinna pracowników może prowadzić do uznania, że przyznanie im omawianych świadczeń w tej samej wysokości nie narusza art. 8 ust. 1 w/w ustawy, to jednak winna być ona rozpatrywana indywidualnie w sposób przewidziany w regulaminie. Przyznanie zaś świadczenia poza wymaganym trybem oznacza naruszenie przez pracodawcę regulaminu wykorzystania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, a tym samym naruszenie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 roku o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. W niniejszej sprawie z pewnością nie dokonano podziału środków z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych w oparciu o kryterium socjalne. Część pracowników odwołującej spółki otrzymała niższe świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, a jedynie w przypadku kilku z nich uzasadniono wyższy pułap dofinansowania. Osoby te zazwyczaj zajmowały stanowiska kierownicze (dyrektor, kierownik, administrator systemu OLE). Jednoczesne porównanie wysokości otrzymywanego przez te osoby wynagrodzenia prowadzi do wniosku o wyższym poziomie płac, niż pozostałe osoby zatrudnione w spółce. W wyroku z dnia 20 sierpnia 2001 roku w sprawie sygn. akt I PKN 579/00 (OSNP 2003, nr 14, poz. 331) Sąd Najwyższy przyjął, że pracodawca administrujący środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, nie może ich wydatkować niezgodnie z regulaminem zakładowej działalności socjalnej, którego postanowienia nie mogą być sprzeczne z zasadą przyznawania świadczeń według kryterium socjalnego, tj. uzależniającego przyznawanie ulgowych usług i świadczeń wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy wskazał, że fundusz świadczeń socjalnych jest instytucją prawną, która ma łagodzić różnice w poziomie życia pracowników i ich rodzin, a także emerytów i rencistów. Jest on wyrazem funkcji społecznej zakładu pracy, zaś jego adresatami są zwłaszcza rodziny o najniższych dochodach. Podkreślił również brak możliwości przyznawania ulgowych usług i świadczeń z Funduszu ogółowi zatrudnionych w tej samej wysokości, według zasady „każdemu po równo”. Doświadczenie życiowe wskazuje zarazem na niewielkie prawdopodobieństwo, by dwie osoby uprawnione pozostawały w jednakowej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej, a tylko taka (lub bardzo zbliżona) pozwalałaby na przyznanie świadczeń w tej samej wysokości. Tym bardziej więc możliwość taką należy wyłączyć, gdy uprawnionymi jest kilka, kilkanaście czy kilkadziesiąt osób. W tym kontekście należy zaznaczyć, że wnioskodawca, na skutek naruszenia regulaminu (a wcześniej zarządzenia), nie dysponował wiedzą na temat sytuacji majątkowej poszczególnych pracowników. Co więcej w trakcie procesu nie udowodnił, że ich sytuacja w tych obszarach była zbieżna. Dlatego Sąd I instancji dokonał prawidłowych w tym względzie ustaleń faktycznych. W ideę dystrybucji środków z Zakładowego Funduszy Świadczeń Socjalnych wpisana jest transparentność reguł podziału. Nie można przy tym utracić z pola widzenia, że to na wnioskodawcy, jako korzystającym ze zwolnienia z obowiązku zapłacenia składki, spoczywał ciężar dowodowy w tym zakresie. Niezrealizowanie tego obowiązku nie może być potraktowane jako równoznaczne z naruszeniem przez Sąd prawa procesowego. Niezrozumiały jest również zarzut dotyczący oparcia się w sprawie konkretnych zainteresowanych jedynie na materiale dowodowym dotyczącym ogółu pracowników, korzystających ze świadczeń, przy pominięciu wskazanej w decyzji informacji o zarobkach zainteresowanych, stanowiących różnicę wskazanej w decyzji podstawy wymiaru i wysokości składek. Apelujący pomija, że wprawdzie przedmiotowa sprawa ma wymiar indywidualny, jednak dla jej zweryfikowania konieczne jest odniesienie się do ogólnych reguł dysponowania środkami funduszu u wnioskodawcy. Poza tym, skarżący nie przedłożył środków dowodowych mogących stanowić podstawę do postawienia tego typu zarzutu. W tym kontekście, odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wskazać, że Sąd Okręgowy nie naruszył § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 roku w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe przyjmując, że bony towarowe i dofinansowanie do indywidualnego wypoczynku udzielane zainteresowanym nie stanowiło świadczeń finansowanych ze środków przeznaczonych na cele socjalne, w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt. 19 w/w rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. Pominięcie przez skarżącą kryterium socjalnego przy przyznawaniu pracownikom świadczeń z ZFŚS, prowadziło do uznania, że świadczenia te stanowiły przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2010 r. Nr 51 poz. 307 ze zm.), będący podstawą wymiaru składek (art. 18 ust. 1 ustawy systemowej w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 roku w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz art. 81 ust. 1 w zw. z art. 66 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Nie było zatem podstaw do zastosowania w sprawie zwolnienia, wskazanego w § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Przeto skarżący miał obowiązek ustalenia i odprowadzenia składek na rzecz ZUS od wartości przedmiotowych świadczeń. Mając powyższe na uwadze apelacja skarżącej spółki podlega oddaleniu z mocy art. 385 k.p.c. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.