Sygn. akt II Ca 108/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Grażyna Kobus Sędziowie: SO Jerzy Dydo SO Barbara Nowicka Protokolant: Agnieszka Ingram-Ciesielska po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. w Świdnicy na rozprawie sprawy z powództwa M. W. przeciwko P. M. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia 28 października 2014 r. sygn. akt I C 2406/13 uchyla zaskarżony wyrok w pkt II i III i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Rejonowemu w Wałbrzychu do ponownego rozpoznania. Sygn. akt II Ca 108/15 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 28 października 2014 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego P. M. na rzecz powódki M. W. 280 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 18 kwietnia 2013 r. I w pozostałym zakresie powództwo oddalił oraz zasądził od powódki kwotę 3 017 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: P. M., będąc stanu wolnego, zawarł w dniu 30 listopada 2007 r. umowę kredytu mieszkaniowego w celu zakupu nieruchomości, działki budowlanej w N. w gm. O.. W dniu 19 lipca 2008 r. zawarł związek małżeński z M. W.. Dnia 19 listopada 2008 r. P. M., M. W., a także rodzice M. W. – M. i W. W. zawarli umowę kredytu. Ze środków pochodzących z kredytu, budowano nieruchomość położoną na gruncie należącym do P. M., jako jedynego właściciela. W trakcie trwania małżeństwa, spłacony został kredyt zaciągnięty przez P. M. z dnia 30 listopada 2007 r. Z rachunku bankowego M. W. w dniu 23 listopada 2010 r. została uiszczona opłata składki ubezpieczeniowej kredytu w wysokości 280,00 zł. W trakcie trwania związku małżeńskiego P. M. i M. W. członkowie rodziny zarówno ze strony P. M., jak i M. W. dokonywali darowizn na rzecz małżonków, a niekiedy również tylko do majątku osobistego danego małżonka. W dniu 26 lipca 2010 r. rozwiązano małżeństwo P. M. i M. W. przez rozwód. W dniu 1 października 2010 r. M. W. złożyła wniosek o podział majątku wspólnego. Postępowanie umorzono, ponieważ strony postępowania zawarły ugodę. W jej treści ustalili jakie ruchomości wchodzą w skład majątku dorobkowego, a także określili wysokość nakładów poczynionych z majątku wspólnego stron na majątek osobisty P. M. na kwotę 260.000,00 zł. Dalej, w punkcie IV ugody zapisano, że P. M. zobowiązuje się zapłacić M. W. tytułem rozliczenia nakładów i podziału majątku dorobkowego kwotę 130.000,00 zł. M. W. pismem z dnia 18 lutego 2013 r. wezwała P. M. do zwrotu kwoty 43.624,88 zł. P. M. odebrał wezwanie w dniu 20 lutego 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie P. M. wskazał, że żądania M. W. należy uznać za bezpodstawne, ponieważ w otrzymanym piśmie pominięto okoliczności i fakty udowodnione w prowadzonym postępowaniu o podział majątku dorobkowego. W piśmie z dnia 10 kwietnia 2012 r. znajdującym się w aktach sprawy dotyczącej podziału majątku między stronami M. W. wskazała, iż wnosi o rozliczenie w postępowaniu następujących składników majątkowych: nakładów poczynionych z majątku wspólnego stron na majątek osobisty pozwanego w kwocie 74.497,50 zł, nakładów poczynionych przez powódkę z majątku odrębnego na majątek odrębny pozwanego poprzez zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kwoty 123.000,00 zł. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał powództwo za niezasadne, wskazując że zostało ono oparte zostało na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu - art. 405 k.c. i następne. Dodał, że roszczenie dochodzone w niniejszej sprawie dotyczy zwrotu nakładów czynionych z majątku odrębnego powódki na majątek odrębny pozwanego i nie jest ono objęte dyspozycją art. 45 § 1 k.r.o., według którego każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. W ocenie Sądu I instancji może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Korespondująca z tą regulacją norma art. 567 § 1 k.p.c. stanowi, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd rozstrzyga o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi. Wymienione przepisy przewidują zatem postępowanie nieprocesowe w sprawach o podział majątku jako wyłączny tryb dochodzenia roszczeń z tytułu przesunięć majątkowych między majątkami wspólnym i odrębnym każdego z małżonków, nie zaś pomiędzy ich majątkami odrębnymi. Pozostałe poza zakresem tej regulacji spory, w tym dotyczące rozliczeń na tle przesunięć pomiędzy majątkami odrębnymi małżonków, stosownie do ogólnej zasady, wyrażonej w treści art.13 § 1 k.p.c., powinny być rozpoznawane w procesie. W tym zakresie Sąd powołał stanowisko Sądu Najwyższego, który w tezie postanowienia z dnia 3 kwietnia, 1970 r., III CRN 70/70, stwierdził, że przepis art. 45 § 1 k.r. i op. normuje jedynie obowiązek zwrotu przez małżonka wydatków i nakładów poczynionych z majątku wspólnego na jego majątek odrębny, jak również prawo domagania się zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swego majątku odrębnego na majątek wspólny. Nie są natomiast objęte dyspozycją powyższego przepisu i nie podlegają wyrównaniom przy podziale majątku wspólnego wydatki i nakłady poczynione kosztem majątku odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny drugiego. Rozliczenia te podlegają ogólnym normom prawa i postępowania cywilnego, nakazującym dochodzenie przez byłych małżonków roszczeń, które nie są objęte przepisem art. 45 § 1 k.r. i op. w postępowaniu procesowym. Już jednak w orzeczeniu Sądu Najwyższego, zawartym w uchwale z dnia 16 grudnia 1980 r. (III CZP 46/80), Sąd stwierdził, iż w postępowaniu o podział majątku wspólnego rozliczeniu podlegają również nakłady z majątku odrębnego małżonków na majątek odrębny jednego z nich i taka właśnie sytuacja zdaniem Sądu miała miejsce w niniejszym postępowaniu. Sąd ustalając stan faktyczny oparł się na dowodach z dokumentów, zeznaniach stron i świadków. Sąd dał w pełni wiarę tym dowodom i nie powziął żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności i prawdziwości. Ponadto, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie akt sprawy I Ns 766/10 Sądu Rejonowego w Oleśnicy, w którym to postępowaniu została zawarta ugoda z dnia 19 kwietnia 2012 r. Sąd I instancji mając na względzie pisma procesowe złożone przez powódkę, jak również treść jej oświadczeń składanych podczas rozprawy, doszedł do przekonania, że powódka występuje w niniejszej sprawie z żądaniem zasądzenia kwoty 43.905,00 zł z tytułu nakładów i wydatków poczynionych z majątku odrębnego powódki na majątek odrębny pozwanego. W dniu 19 kwietnia 2012 r. na rozprawie toczącej się w sprawie o sygn. akt I Ns 766/10 strony zawarły ugodę na mocy której powódka otrzymała określone w niej ruchomości oraz kwotę 130.000,00 zł tytułem rozliczenia nakładów i podziału majątku dorobkowego. Zdaniem Sądu Rejonowego zawarta ugoda że nie budzi żadnych wątpliwości w zakresie jej rozumienia przez strony. Strona pozwana zobowiązała się bowiem zapłacić powódce 130.000,00 zł, a powódka wyraziła zgodę na zawarcie ww. ugody, nie wnosząc żadnych zastrzeżeń. Zgodnie z art. 917 k.c. istotą ugody jest czynienie sobie wzajemnych ustępstw w zakresie oczekiwanych rezultatów stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać. Z uwagi na fakt iż ugoda ma zmierzać do rozwiązania i zażegnania sporu to stwierdzić należy, że rozmiar i rodzaje ustępstw pozostają jedynie w gestii zainteresowanych stron. Oczywistym jest więc, że dokonane w poprzednim postępowaniu ustępstwa przy ustalaniu treści czynią umowę zawartą przez jej strony ugodą w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. Wskazał, że ugoda zawarta przed sądem nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, natomiast kształtuje stan prawny wyrażający się w rzeczy ugodzonej (res transacta). Stąd też w razie ponownego wytoczenia powództwa o roszczenie objęte treścią ugody sądowej pozwany może podnieść tzw. zarzut rzeczy ugodzonej, co w przypadku jego uwzględnienia prowadzi do oddalenia powództwa. Zdaniem Sądu, treść zawartej ugody wyklucza możliwość ponownego dochodzenia przez powódkę kwot wskazanych w pozwie. Dlatego też nie może dochodzić sum, których żądała w poprzednim postępowaniu o podział majątku wspólnego, oprócz opłaty składki ubezpieczenia kredytu. Strona powodowa sama wskazywała w pismach procesowych, że pozwany uznał wysokość zgromadzonych przez powódkę oszczędności w kwocie 17.193,02 zł sprzed zawarcia związku małżeńskiego. Tym samym, powódka przyznała że dochodziła już zwrotu oszczędności w poprzednio toczącym się postępowaniu, zakończonym zawartą ugodą. Dlatego też, zgodnie z regułą wynikającą z art. 618 § 3 w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. powódka nie mogła dochodzić ww. roszczenia w obecnym postępowaniu. Sąd uznał, że roszczenie powódki o zapłatę 16.431,83 zł z tytułu spłaconych przez powódkę rat kredytu również nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd dokonał takiej oceny przede wszystkim badając treść zawartej przez strony ugody, a także zestawiając zeznania powódki i pozwanego. Wyliczenie dokonane przez pozwanego było bardziej szczegółowe, zawierało składniki, których suma tworzyła w zaokrągleniu przyznaną w ugodzie kwotę 130.000,00 zł. Pozwany wymienił, że na kwotę 130.000,00 zł składała się połowa darowizn, połowa prezentów ślubnych, 18.000 zł oszczędności powódki, 12.000 zł spłaconych przez powódkę rat kredytu w trakcie małżeństwa, a także 16.000 zł po orzeczeniu rozwodu. Powódka natomiast nie była w stanie jednoznacznie wykazać dlaczego w postępowaniu o podział majątku wspólnego otrzymała kwotę 130.000,00 zł, a obecnie dochodzi kolejnych sum. Dlatego też Sąd uznał, że kwota 16.431,83 zł została uwzględniona w treści ugody zawartej przez strony i nie może zostać zasądzona w tym postępowaniu. Dlatego Sąd uznał, że roszczenia te powinny być lub już zostały rozstrzygnięte w poprzednim postępowaniu – o podział majątku wspólnego. Zachodziła tu bowiem wyjątkowa sytuacja, w której wymagano kompleksowego rozliczenia małżonków w pierwszym postępowaniu (zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2002 r. IV CKN 1108/00), ponieważ na rzecz, stanowiącą majątek odrębny, jednego z małżonków dokonano nakładów zarówno z majątku wspólnego, jak i z majątków odrębnych małżonków. Powódka dochodziła również kwoty 10.000,00 zł. Powódka zeznawała, że z ww. kwoty poczyniła nakłady na majątek odrębny pozwanego, a kwotę tę otrzymała od swojej babci – K. Z. w postaci darowizny na zaspokojenia jej osobistych potrzeb. Po zapoznaniu się z zeznaniami świadka K. Z. Sąd jednoznacznie stwierdził, że przekazana przez babcię powódki kwota była przekazana w czasie trwania związku małżeńskiego i była przeznaczona na wspólny użytek małżonków. W związku z tym, darowaną kwotę 10.000 zł należy uznać za majątek wspólny małżonków, a roszczenie powódki nie zasługuje na uwzględnienie. Biorąc pod uwagę ogół powyższych rozważań, należy jednoznacznie stwierdzić, że żądanie w przedmiocie zasądzenia określonej w pozwie kwoty było nieuprawnione ze względu na powagę rzeczy ugodzonej, co skutkowało koniecznością oddalenia powództwa w tej części. Odnosząc się do roszczenia powódki o zapłatę kwoty 280,00 zł tytułem opłaty składki ubezpieczenia kredytu, Sąd I instancji uznał je za zasadne. W punkcie III. sentencji wyroku Sąd obciążył powódkę kosztami postępowania, w tym również kosztami zastępstwa procesowego. O kosztach procesu orzeczono na mocy art. 98 K.p.c. w zw. z § 6 pkt 5 oraz § 12 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (…). (Dz. U. 2002 nr 163 poz. 1349 ze zm.), z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym. W apelacji od powyższego wyroku powódka zaskarżyła pkt II i III oraz zarzuciła: I. naruszenie przepisów postępowania:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.