Zgodnie z art. 376 § 1 k.c. jeżeli jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, treść istniejącego między współdłużnikami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach może on żądać zwrotu od współdłużników. Jeżeli z treści tego stosunku nie wynika nic innego, dłużnik, który świadczenie spełnił, może żądać zwrotu w częściach równych. Zgodnie zaś z art.
zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. W ocenie Sądu Okręgowego pozwany wykazał istnienie po jego stronie wierzytelności pieniężnej stanowiącej regres z tytułu spełnienia świadczenia tytułem wynagrodzenia na rzecz podwykonawców zatrudnionych przez powoda przy realizacji umowy z dnia 31 lipca 2008 roku. W rezultacie bowiem porozumienia z powodem, wyrażającego się w złożonych przez niego oświadczeniach oraz w rezultacie porozumień z samymi podwykonawcami kierującymi do pozwanego roszczenia o zapłatę powód wypłacił na rzecz tych podmiotów kwotę łącznie 1 486 254,9 złotych tytułem wynagrodzenia. Skutkiem tego pozwany sam stał się wierzycielem regresowym powoda w zakresie pełnej wypłaconej kwoty. Nie budziły także wątpliwości Sądu Okręgowego pozostałe przesłanki tj. wymagalność oraz zaskarżalność obu wierzytelności. Zgodnie także z art. 499 k.c. w odniesieniu do poszczególnych składowych wierzytelności pozwanego względem powoda zostało powodowi przez pozwanego złożone oświadczenie o dokonaniu potrącenia ich z wierzytelnością powoda zawierające przy tym wskazanie, iż potrącenie dotyczy wierzytelności z tytułu wynagrodzenia. Za bezzasadne w tym zakresie Sąd Okręgowy uznał twierdzenia powoda, iż pozwany dokonał potrącenia po pierwsze z wierzytelnością z tytułu kaucji gwarancyjnej, a po drugie z wierzytelnością z tytułu wynagrodzenia objętą fakturą VAT (...). W toku postępowania pozwany wykazał bowiem, iż istotą i celem składanych oświadczeń było doprowadzenie do wygaśnięcia wierzytelności powoda z tytułu wynagrodzenia za pozostałe wykonane roboty. Zawarte zaś w części oświadczeń sformułowanie, iż potrącenie dotyczy „wynagrodzenia - kaucji gwarancyjnej” wynikało z faktu, iż wedle oceny pozwanego wierzytelność z tytułu wynagrodzenia niezatrzymana na poczet kaucji gwarancyjnej uległa obniżeniu o wartość usterek nieusuniętych przez powoda, wycenionych przez pozwanego na kwotę 1 774 484,79 zł brutto, co doprowadziło do wygaśnięcia wierzytelności z tytułu ostatnich z wykonanych robót objętej fakturą VAT (...). Tym samym chcąc dokonywać dalszych potrąceń pozwany wskazywał także kwotę zatrzymaną tytułem kaucji gwarancyjnej. Skoro jednak wysokość wynagrodzenia – o czym mowa powyżej – należnego powodowi uległa obniżeniu o kwotę niemal 10-cio krotnie mniejszą, w ocenie Sądu wierzytelność przedstawioną do potrącenia przez pozwanego należało zaliczyć na poczet wierzytelności z tytułu wynagrodzenia przysługującej powodowi, które równocześnie nie zostało zatrzymane w ramach kaucji gwarancyjnej. Taki bowiem był pierwotny zamiar pozwanego wyrażony w oświadczeniach. Nadto za bezzasadne Sąd Okręgowy uznał twierdzenia powoda, iż wobec braku sprecyzowania wierzytelności z tytułu wynagrodzenia przez pozwanego, dokonał zaliczenia kwoty potrącanej na poczet wierzytelności objętej fakturą VAT (...). Obciążony w tym zakresie ciężarem dowodu, powód nie wykazał bowiem istnienia wierzytelności, która byłaby objęta wspomnianą fakturą. Na marginesie Sąd Okręgowy wskazał, iż niezależnie przy tym od oświadczeń o potrąceniach z dni 06 października 2010 roku (dwa pisma), 26 października 2010 roku, 08 grudnia 2010 roku, 27 grudnia 2010 roku, 31 marca 2011 roku oraz 08 grudnia 2011 roku oświadczenie o potrąceniu kwoty 1 486 254,9 złotych stanowiącej wierzytelność z tytułu zapłaty na rzecz podwykonawców w miejsce powoda z wierzytelnością powoda z tytułu wykonania prac budowlanych zostało przez pozwanego złożone także w samym piśmie stanowiącym uzupełnienie sprzeciwu od nakazu zapłaty. Wskazał on bowiem w piśmie wyraźnie, iż kwoty uiszczone na rzecz podmiotów trzecich zaliczył na poczet należnego powodowi wynagrodzenia. Także więc z tej przyczyny w przypadku uznania oświadczeń zawartych w odrębnych dokumentach za nieskutecznie, sam zarzut potrącenia jest zarzutem skutecznym z uwagi na dokonanie czynności o skutkach materialnoprawnych w piśmie procesowym. Skutkiem powyższego w ocenie Sądu Okręgowego należało uznać, iż w rezultacie złożenia przez pozwanego oświadczeń, potrąceniu uległa przysługująca mu względem powoda wierzytelność z wierzytelnością wzajemną powoda z tytułu wykonanych prac objętych fakturą VAT nr (...) pomniejszoną o wartość nieusuniętych usterek i wad. Skutkiem zaś dokonanego potrącenia zgodnie z brzmieniem art. 498 § 2 k.c. przytoczonego powyżej wierzytelność powoda z tytułu robót budowlanych których dotyczyła faktura VAT (...)– jako niższa – uległa umorzeniu w całości - w konkluzji prowadząc do bezzasadności samego powództwa. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 103 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. zasądzając je w całości od pozwanego na rzecz powoda, pomimo oddalenia powództwa w całości a więc w istocie wygranej pozwanego. Wskazać bowiem należy, iż oddalenie nastąpiło w przeważającej mierze na skutek skutecznego podniesienia przez pozwanego zarzutu potrącenia wierzytelności regresowej z tytułu spłaty przez pozwanego w miejsce powoda podwykonawców powoda, przy czym w przeważającej części zapłata i oświadczenia o potrąceniu miały miejsce po wytoczeniu powództwa. Apelację od tego rozstrzygnięcia złożył powód, który zaskarżył wyrok w punkcie pierwszym , oddalającym powództwo, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 503 k.c. w zw. z art. 451 § 1 k.c. - poprzez dokonanie błędnej wykładni i przyjęcie w jej konsekwencji, że pozwana spółka (...) sp. z o. o. dokonała skutecznie zarachowania na poczet zapłaty należności przysługujących powodowej spółce (...) sp. z o. o. na podstawie faktury VAT nr (...) z dnia 11 grudnia 2009 r. w części dotyczącej 1.032.491,90 zł mimo tego, że w oświadczeniach pozwanej, składanych przy dokonywaniu zapłaty, pozwana wyraźnie wskazywała, że dokonuje potrącenia z „kaucji gwarancyjnej", a nie z faktury VAT nr (...); 2) naruszenie art. 65 § 1 i 2 k.c. - poprzez dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli pozwanej spółki i przyjęcie, że użyty w ww. oświadczeniach pozwanej termin, że potrącenie dotyczy „wynagrodzenia-kaucji gwarancyjnej" oznacza, iż zamiarem pozwanej było dokonanie potrącenia/zarachowania z faktury VAT nr (...) (uzasadnienie, s. 12-13] - podczas gdy taka wykładnia jest oczywiście sprzeczna z treścią tych oświadczeń, a nadto taka wykładnia ignoruje bezsprzeczne okoliczności sprawy, a mianowicie że pozwana konsekwentnie kwestionowała wystawienie tej faktury (nie przyjęła jej), a ponadto twierdziła wcześniej, że należności z tej faktury tak czy inaczej uległy umorzeniu na skutek obniżenia wynagrodzenia należnego powódce o wartość usterek usuniętych przez pozwanego i wycenionych przez pozwaną na kwotę 1.774.484,79 zł, przeto nie mogła obejmować swoim zamiarem potrącenia/zaliczenia należności o których mowa w wyżej wymienionych oświadczeniach z fakturą VAT nr (...); 3) naruszenie art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 503 k.c. w zw. z art. 451 § 2 k.c. - poprzez dokonanie błędnej wykładni i przyjęcie w jej konsekwencji, że pozwana spółka (...) sp. z o. o. dokonała skutecznie zarachowania kwoty 276.323,04 zł na poczet zapłaty należności przysługujących powodowej spółce (...) sp. z o. o. z tytułu faktury VAT nr (...) z dnia 11 grudnia 2009 r. mimo tego, że w oświadczeniu o potrąceniu z dnia z dnia 6 października 2010 r. pozwana dokonała potrącenia z niesprecyzowaną wierzytelnością przysługującą powódce: „dokonuję potrącenia kwoty 276.323,04 zł z wzajemną wierzytelnością (...) Sp. z o. o. z tytułu wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane na podstawie umowy o roboty budowlane z dnia 31 iipca 2008 r." (k. 238), zaś w odpowiedzi na ww. oświadczenie spółka (...) sp. z o. o. dokonała zarachowania swoim oświadczeniem z dnia 11 października 2010 r. i zaliczyła kwotę 276.323,04 zł na poczet należności wynikającej z faktury nr (...) (k. 1371), a następnie pozwana nie kwestionowała tego zaliczenia; 4) naruszenie art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 503 k.c. w zw. z art. 451 § 3 k.c. - poprzez dokonanie błędnej wykładni i przyjęcie w jej konsekwencji, że pozwana spółka (...) sp. z o. o. dokonała skutecznie zarachowania kwoty 213.951,04 zł na poczet faktury VAT nr (...), podczas gdy wniosek taki jest bezpodstawny w sytuacji braku stosownych oświadczeń pozwanej i powódki (o których mowa w art. 451 § 1 i 2 k.c.) oraz w sytuacji rozliczenia tej kwoty przez powódkę z zastosowaniem zasady, że spełnione świadczenie zalicza się na poczet długu najdawniej wymagalnego; 5) naruszenie przepisu art. 451 § 1-3 k.c. - poprzez dokonanie wadliwej wykładni i przyjęcie w konsekwencji, że dłużnik (tj. pozwana spółka (...) sp. z o. o.) mógł złożyć oświadczenie o zarachowaniu w dowolnym terminie, a nawet dopiero w postępowaniu sądowym - podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów winna prowadzić do wniosku, że uprawnienie dłużnika do zarachowania jest ograniczone w czasie i istnieje tylko do momentu spełnienia świadczenia (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2007 r., II CSK 412/06 oraz wyrok tut. Sądu Apelacyjnego z dnia 27 sierpnia 2008 r., VI ACa 219/09); 6) naruszenie art. 76 k.c. w zw. z § 21 ust. 2 oraz § 5 ust. 4 umowy z dnia 31 lipca 2008 r. - poprzez dokonanie błędnej wykładni i przyjęcie w konsekwencji, że strony stronę zawarły umowę, na mocy której dokonywane były tzw. potrącenia umowne, podczas gdy istnienie takiej umowy musiałoby mieć pod rygorem nieważności formę pisemnego aneksu do umowy z dnia 31 lipca 2008 r., albowiem sposób zapłaty był szczegółowo opisany w ww. umowie, zaś klauzula o potrąceniach umownych oznacza de facto zmianę sposobu zapłaty; naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez dokonanie wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a to w szczególności: - opinii pisemnej, opinii pisemnej uzupełniającej i opinii ustnej biegłego W. K. - poprzez nie przeprowadzenie całościowej analizy tych opinii i pominięcie, że oszacowanie przez tego biegłego kosztów usunięcia usterek na kwotę 165.068,28 zł pozostaje bez związku z wysokością roszczenia dochodzonego przez spółkę (...) sp. z o. o., albowiem powodowa spółka już przed złożeniem pozwu z nin. sprawie dokonała potrącenia z należnego jej wynagrodzenia kwot 145.337,25 zł (w dniu 30 kwietnia 2010 r. - k. 1.753 oraz k. 1.372-1.373), a dodatkowo kwota 72.000 zł (wskazana w opinii na str. 68 poz. 2 a opisana na str. 6 i 7) przelana przez (...) sp. z o. o na dobro B. J.
w zw. z art. 376 k.c. nie może budzić wątpliwości, że po spełnieniu świadczenia na rzecz podwykonawcy, inwestor jako współdłużnik solidarny ma własne roszczenie odszkodowawcze (regresowe) wobec współodpowiedzialnego solidarnie wykonawcy, które może być potrącone z wierzytelnością wykonawcy z tytułu wynagrodzenia za roboty budowlane. Zapłata wynagrodzenie podwykonawcom przez inwestora na podstawie art.
stanowi zaspokojenie cudzego długu (art. 518 § 1 pkt. 1 k.c.) przez co inwestor (osoba, która spłaciła wierzyciela-podwykonawcę), nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 lutego 2011, IV CSK 293/10, Lex nr 1111016). W ten sposób poprzez spełnienie świadczenia przez inwestora (ciążącego na wykonawcy), inwestor i wykonawca stali się względem siebie dłużnikami i wierzycielami, co uzasadnia potrącenie przez inwestora swojej wierzytelności z wierzytelnością inwestora z tytułu zapłaty za roboty budowlane. Wierzytelność pozwanego wynosiła 321.775,36 zł a wierzytelność wykonawcy z faktury (...) (reszta wynagrodzenia) 193.218,12 zł, zatem obie wierzytelności umorzyły się do wierzytelności niższej, tj. do kwoty 193.218,12 zł. Jak wskazano wyżej powód udowodnił jedynie istnienie wierzytelności z faktury (...) jako wymagalnej i bez wątpienia z tą jedynie wierzytelnością pozwany mógł potrącić własną wierzytelność wynikającą z zapłaty należności podwykonawcom, niezależnie od wskazywania, że potrącenie obejmuje także kaucję gwarancyjną. Pozwany pozostawał w uzasadnionym okolicznościami sprawy przekonaniu, że jego wierzytelność w związku z oświadczeniem o obniżeniu wynagrodzenia na kwotę 1.774.484,79 zł przewyższa wierzytelność przysługującą powodowi, stąd jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy, wolą pozwanego było potrącenie w pierwszej kolejności z wierzytelnością z tytułu zapłaty za roboty budowlane do wyczerpania kwoty tego wynagrodzenia. Dlatego również Sąd Okręgowy nie naruszył art. 65 § 1 i 2 k.c. dokonując oświadczeń woli pozwanego, tym niemniej, w świetle dokonanej przez Sąd Apelacyjny odmiennej oceny prawnej czynności prawnych dokonywanych przez strony w niniejszym procesie, wykładnia oświadczeń woli pozwanego, nie miała w istocie znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych wszystkich przyczyn rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego, pomimo częściowo wadliwego zastosowania przepisów prawa materialnego, było trafne, a zarzuty powoda, chociaż w części uzasadnione, nie dawały podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny oddalił zatem apelację powoda i rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego obciążając nimi powoda na podstawie art. 98 §1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.