k.p.c., do potrącenia mogła zostać przedstawiona tylko taka wierzytelność wzajemna, która została udowodniona dokumentami, nie mogła natomiast zostać uwzględniona wierzytelność pozwanego w stosunku do powoda, której wykazanie wymagało przeprowadzenia innych dowodów. Sąd Okręgowy wskazał, że udowodnienie bezprawnego zachowania powoda w zakresie dotyczącym ograniczenia hipoteki kaucyjnej ustanowionej zgodnie z porozumieniem z dnia 14 września 2009 r. wymagałoby ustalenie wartości działki nr (...) w pierwszej połowie 2010 r., do czego niezbędny byłby dowód z opinii biegłego, którego nie można było dopuścić w postępowaniu odrębnym w sprawie gospodarczej w celu wykazania okoliczności stanowiącej przesłankę odszkodowawczej odpowiedzialności powoda, na której pozwana oparła zarzut potrącenia. Niedopuszczalność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, jak wskazał Sąd Okręgowy, spowodował, że pozwana nie wykazała wierzytelności przedstawionej do potrącenia, która w żadnej części nie mogła skompensować zasadnego roszczenia powoda. Sąd Okręgowy przyjął ponadto, że wystosowanie do pozwanej pisma wzywającego do zapłaty kary umownej w kwocie 28 mln zł na rzecz (...) S.A. nie mogło zostać uznane za udowodnienie szkody doznanej przez pozwaną w tej wysokości, nie zostało bowiem wykazane, aby obowiązek zapłaty tej kary został stwierdzony tytułem wykonawczym oraz by wierzyciel podejmował czynności zmierzające do zaspokojenia tego roszczenia. Sąd Okręgowy uznał także, że nie zachodził adekwatny związek przyczynowy pomiędzy powstaniem po stronie pozwanej obowiązku zapłaty kary umownej w stosunku do (...) Inwestor S.A., zgodnie z umową przedwstępną, a zaniechaniem złożenia przez powoda oświadczenia o ograniczeniu hipoteki ustanowionej w celu zabezpieczenia roszczenia o zwrot kaucji do działki nr (...), zwłaszcza że strona pozwana nie udzielił powodowi innego zabezpieczenie tego roszczenia. Sąd Okręgowy wskazał, że powód nie był stroną umowy przedwstępnej, nie był informowany o jej zawarciu oraz i jej treści, nie mógł więc przewidzieć skutków jej niewykonania przez pozwaną, a zwłaszcza tego, że może zostać obciążony obowiązkiem zapłaty kary umownej, która nie mogła zostać uznana za normalne następstwo zaniechania złożenia oświadczenia o ograniczeniu hipoteki. Sąd Okręgowy podał ponadto powody częściowego oddalenia powództwa o zapłatę odsetek umownych i uznał, analizując aneks do porozumienia łączącego strony, że uwzględnieniu podlegały wyłącznie odsetki ustawowe od dnia 14 września 2009 r. do dnia 21 października 2010 r. w kwocie 5787767,13 zł, które zostały doliczone do nominalnej wartości kaucji wpłaconej przez powoda w kwocie 25 mln zł. Sąd Okręgowy uwzględnił ponadto powództwo w części dotyczącej odsetek od dnia następnego, które zostały zasądzone od łącznej wartości obu podanych kwot. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 100 zł i uznał, że tylko w nieznacznej części powództwo nie zostało uwzględnione. Pozwana została więc obciążona całością kosztów procesu poniesionych przez powoda. Apelację do wyroku Sądu Okręgowego wniosła pozwana. Zaskarżając ten wyrok w całości, pozwana zarzuciła Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 217 § 2 w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 47914 § 4 k.p.c. przez niezasadne oddalenie wniosku pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia wartości nieruchomości, które były przeznaczone pod planowaną inwestycję, w tym działki nr (...), jak również wniosku o przesłuchanie stron na okoliczność istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zwarciem umowy, na podstawie której pozwana została obciążona karą umową, a nieudzieleniem przez powoda zgody na ograniczenie hipoteki zgodnie z porozumieniem z dnia 14 września 2009 r. Następny zarzut dotyczył naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 233 w zw. z art. 245 k.p.c. przez bezzasadne pominięcie mocy dowodowej prywatnej opinii rzeczoznawcy, która została sporządzona na zlecenie pozwanej w celu ustalenia wartości działki nr (...) w sytuacji, gdy jej wartość nie została podważona dowodem z opinii biegłego. Skarżąca zarzuciła ponadto Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. polegające na odwołaniu się do art. 47914 § 4 k.p.c. oraz zaniechanie podania przyczyn zastosowania tego przepisu w rozpoznawanej sprawie, jak również przepisów prawa materialnego, które nie zostały prawidłowo powołane i omówione przez Sąd Okręgowy. Następnie pozwana zarzuciła, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 361 k.c. przez nieuzasadnione przyjęcie, że wymagalne zobowiązanie w stosunku do osoby trzeciej nie stanowiło szkody w majątku pozwanej, za powstanie której odpowiedzialność powinien ponieść powód w sytuacji, gdy w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażane jest odmienne zapatrywania, jak również przez bezzasadne przyjęcie, że pomiędzy szkodą tego rodzaju a niewykonaniem przez powoda obowiązku ograniczenia hipoteki do działki nr (...) nie występował adekwatny związek przyczynowy. Na podstawie podanych zarzutów pozwana wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku, oddalenie powództwa oraz obciążenie powoda kosztami postępowania za obie instancje według norm przepisanych, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Podczas rozprawy apelacyjnej powód wnosił o oddalenie apelacji i obciążenie pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Ustalenie Sądu Okręgowego były prawidłowe, zostały oparte na właściwym wykorzystaniu dowodów z dokumentów złożonych przez strony, w całości zostały więc przyjęte przez Sąd Apelacyjny za podstawę rozstrzygnięcia o zasadności apelacji, której zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie, zwłaszcza że z powodów proceduralnych części z nich nie mogła zostać poddana merytorycznej kontroli w toku postępowania apelacyjnego, które również podlegało ograniczeniom obowiązującym dla spraw gospodarczych. Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował w tej sprawie art.
k.p.c., zasadnie nie przeprowadzał dowodów z opinii biegłego sądowego i z przesłuchania stron w celu zbadania zasadności zarzutu potrącenia, który nie mógł zostać rozpoznany i podlegał pominięciu, niedopuszczalne było natomiast merytoryczne analizowania okoliczności, które pozwana podała na uzasadnienie zarzutu potrącenia w sytuacji, gdy czynność potrącenia nie została dokonana przed procesem, lecz w odpowiedzi na pozew. Za zbędne należało więc uznać wszystkie rozważania Sądu Okręgowego, które dotyczyły analizy przesłanek odszkodowawczej odpowiedzialności powoda w stosunku do pozwanej, której pozostawało dochodzenie roszczenia objętego czynnością potrącenia na drodze osobnego postępowania, w rozpoznawanej sprawie badanie jego zasadności było bowiem niedopuszczalne. Na uwzględnienie nie zasługiwały przede wszystkim zarzuty naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów prawa procesowego wskazanych w apelacji, w tym art. 479
W przeciwieństwie do przepisów o prekluzji obowiązującej w tej sprawie, przy stosowaniu której nie było zupełnie wykluczone odwołanie się do elementów podlegających ocenie, zwłaszcza przy ustalaniu okoliczności wyłączających prekluzję, w tym późniejszej potrzeby powołania nowych okoliczności lub dowodów, ocena dopuszczalności zarzutu potrącenia nie była uzależniona od decyzji Sądu Okręgowego, który nie mógł dopuścić dowodu z opinii biegłego co do okoliczności wymagającej wiedzy specjalnej, lecz miał obowiązek uznać zarzut potrącenia za niedopuszczalny, a tym samym oddalić wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Nie było więc podstaw do podzielenia zasadności zarzutów dotyczących naruszenia przez Sąd Okręgowy art.
217 § 2 w zw. z art. 227 k.p.c., zwłaszcza że oddalenie wniosku o dopuszczenie biegłego i dowodu z przesłuchania stron nie było spowodowane przyjęciem, że tego rodzaju wnioski zostały zgłoszone dla wykazania okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia o zasadności wierzytelności wzajemnej objętej zarzutem potrącenia, lecz było konsekwencją ustawowej niedopuszczalności zarzutu potrącenia, do rozstrzygnięcia którego dowody z dokumentów złożonych przez strony nie były wystarczające. Konsekwencją tego stanowiska nie mogło być uznanie, że powód nie udowodnił zasadności podniesionego zarzutu, ponieważ formalne przyczyny przesądzały o tym, że ocena jego zasadności nie mogła zostać przeprowadzana w rozpoznawanej sprawie oraz że pozwana powinna wystąpić na drogę osobnego procesu. Ograniczenie z art.
nie wyklucza bowiem możliwości dochodzenia wzajemnej wierzytelności przez stronę pozwaną na drodze osobnego procesu, wyklucza natomiast wystąpienie kompensacyjnego skutku czynności potrącenia dokonanego w toku sprawy gospodarczej, jeżeli dotyczy wierzytelności, do udowodnienia której niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego, zeznań świadków, przesłuchania stron albo innych dowodów, które nie są dokumentami. Na uwzględnienie nie zasługiwał ponadto zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 233 w zw. z ar. 245 k.p.c. przez pominięcie wartości dowodowej prywatnej ekspertyzy, którą na zlecenie skarżącej sporządziła A. S. w kwietniu 2010 r. Nie sposób zgodzić się ze skarżącą, że podstawę ustalenia okoliczności wymagającej wiedzy specjalnej mogła stanowić prywatna ekspertyza, która została sporządzona przed procesem, lecz po zawarciu przez pozwaną umowy przedwstępnej z dnia 21 stycznia 2010 r. Przyjęcie stanowiska zaprezentowanego w apelacji naruszałoby powołane przepisy oraz art. 278 k.p.c. i stanowiłoby poważane uchybienie procesowe. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2008 r., V CSK 432/07: ,, Ustalenie, wymagające wiadomości specjalnych, aby mogło stać się składnikiem materiału dowodowego podlegającego ocenie, musi przybrać formę określoną w art. 278 i nast. k.p.c., to znaczy postać opinii biegłego (biegłych) lub odpowiedniego instytutu ( ,,). Ocena czy dla rozstrzygnięcia sprawy niezbędne są wiadomości specjalne, należy do kompetencji sądu orzekającego, nie może zostać natomiast pozostawiona ocenie stron (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2008 r., II CSK 545/07), które nie mogą wykazać takich okoliczności prywatnymi ekspertyzami, które nie są dowodami z opinii biegłych, lecz dokumentami prywatnymi oddającymi umotywowane stanowisko stron, których wartość dowodowa wynika z art. 245 k.p.c. i została trafnie oceniona przez Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 19 kwietnia 2001 r., I CKN 92/00, wskazał, że ,, Nie może być traktowana jako dowód w procesie opinia biegłego, choćby był nim stały biegły sądowy, sporządzona na piśmie na polecenie strony i złożona do akt sądowych. Prywatne ekspertyzy opracowane na zlecenie stron, czy to w toku procesu, czy jeszcze przed jego wszczęciem należy traktować, w razie przyjęcia ich przez sąd orzekający, jako wyjaśnienie stanowiące poparcie, z uwzględnieniem wiadomości specjalnych, stanowiska stron. W takiej sytuacji, jeżeli zachodzi potrzeba wyjaśnienia okoliczności sprawy z punktu widzenia wymagającego wiadomości specjalnych, sąd powinien według zasad unormowanych w kodeksie postępowania cywilnego dopuścić dowód z opinii biegłego ( ,,). Do przytoczonego poglądu należy dodać, że w rozpoznawanej sprawie dowód z opinii biegłego nie mógł zostać dopuszczony na potrzeby ustalenia okoliczności wykazujących zasadność zarzutu potrącenia, zasadnie więc Sąd Okręgowy oddalił wniosek zgłoszony przez pozwaną i uznał, że dokument prywatny stanowiący ekspertyzę sporządzoną przed procesem na zlecenie pozwanej nie był wystarczający do udowodnienia okoliczności wymagającej wiedzy specjalnej w sytuacji, w której powód od początku zaprzeczał twierdzeniom pozwanej i powoływał się na inną opinię, sporządzoną na zlecenie powoda, której wnioski były odmienne. Pogląd skarżącej, jakoby niedopuszczalność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego uniemożliwiała podważenie mocy dowodowej prywatnej ekspertyzy złożonej przez pozwaną przy odpowiedzi na pozew, nie zasługiwał na aprobatę, pozostawał bowiem w oczywistej sprzeczności z art. 278 i nast. k.p.c., a poza tym pomijał, że pozostając dokumentem narratywnym, czyli zawierającym oświadczenie wiedzy, prywatna opinia wykazywała tylko okoliczność złożenia takiego oświadczenia przez osobę podpisaną pod jej treścią oraz przez stronę, która powoływała się na taki dokument, nie mogła natomiast stanowić podstawy ustalenia, że treść oświadczenia zawartego w tym dokumencie jest zgodna ze stanem rzeczywistym (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 441/06). Odmienny pogląd skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie. Bez znaczenia ponadto pozostawało ustalenie, czy pomiędzy doznaniem przez pozwaną szkody, która miała wynikać z obowiązku zapłacenia kary umownej na rzecz (...) S.A., zgodnie z umową przedwstępną z dnia 20 stycznia 2010 r., na treść której powód nie miał żadnego wpływu, a zaniechaniem złożenia przez powoda oświadczenia o ograniczeniu hipoteki obciążającej działki, które miały zostać sprzedane na rzecz wskazanej spółki, zachodził adekwatny związek przyczynowy, zwłaszcza w sytuacji, gdy wartość działki nr (...) nie została ustalona przez pozwaną przed podpisaniem umowy przedwstępnej, a podstawą naliczenia kary umownej było oświadczenie pozwanej dotyczące zapłaty 20 % wartości działek, które nie zostały sprzedane. Podniesione argumenty wykazały, że Sąd Okręgowy nie naruszył żadnego z przepisów powołanych w apelacji, i jakkolwiek częściowo wadliwie odczytał skutek ograniczenia wynikającego z art. 47914 § 4 k.p.c., prawidłowo uznał, że w rozpoznawanej sprawie niedopuszczalne było przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego oraz z przesłuchania stron w celu wykazania okoliczności, które skarżąca podawała na uzasadnienie zarzutu potrącenia. W sytuacji, gdy pozwana nie podnosiła innych zarzutów wobec należności głównej oraz odsetek, które zostały uwzględnione zaskarżoną częścią wyroku Sądu Okręgowego, należało uznać, że zawarte w nim rozstrzygniecie odpowiadało prawu, zaś apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie oraz że wzajemną wierzytelności pozwana może dochodzić w osobnym procesie. W rozpoznawanej sprawie niedopuszczalne było merytoryczne odnoszenie się do wierzytelności pozwanej i ostatecznie taka ocena nie została przeprowadzona. Oddalenie apelacji uzasadniało obciążenie pozwanej kosztami procesu poniesionymi przez powoda w postępowaniu apelacyjnym. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 i art. 99 i art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Uwzględniona została stawka minimalna obowiązująca w sprawach o zapłatę oraz podana w apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych przepisów i art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.