Sygn. akt III AUa 746/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Lena Jachimowska (spr.) Sędziowie SSO del. Gabriela Pietrzyk - Cyrbus SSA Antonina Grymel Protokolant Agnieszka Turczyńska Przy udziale – po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013r. w Katowicach sprawy z odwołania K. Ł. (K. Ł. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o wysokość świadczenia na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach z dnia 11 stycznia 2012r. sygn. akt VIII U 2257/10
(14)§ 2 k.p.c., art. 51 ust. l pkt 2 ustawy emerytalnej z 17.12.1998 r., zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie jak w sentencji. Wyrok w całości apelacją zaskarżył organ rentowy, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, a to art.51 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie że ubezpieczony ma prawo do przeliczenia w wymiarze 1,8 spornych okresów pracy górniczej. Wskazując na powyższe podstawy apelacji, skarżący organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania. Apelujący wskazał, iż ubezpieczony wyjaśnił na rozprawie, iż pracował m.in. przy przygotowaniach do przejazdu koparek, przy pracach związanych z budową zjazdów i tras przejazdów dla koparek, przy niwelacji terenu. W świetle tych zeznań, ustalenia są sprzeczne ze stanem faktycznym oraz brzmieniem załącznika nr 3, dział III, poz. 4 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23.12.1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty. Zdaniem organu rentowego, dla rozstrzygnięcia spornej kwestii nie jest wystarczającym czy pracownik wykonywał czynności wymienione w załączniku nr 3, ale praca ta musi być wykonywana w przodku przez całą dniówkę roboczą, czego ubezpieczony nie udowodnił. Organ rentowy uważa, iż ubezpieczony mógł wykonywać pracę operatora spycharki, jednak nie wszystkie czynności tj. prace przy niwelacji terenu, przed przejazdami koparek, budowa zjazdów i tras przejazdów, można by uznać za prace wykonywane w przodku. Tymczasem w niniejszym stanie faktycznym brak jest materiału dowodowego kiedy dokładnie i jakie prace ubezpieczony wykonywał w przodku przez cała dniówkę. W odpowiedzi na apelację ubezpieczony, reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów postępowania, wskazał, iż z ustaleń Sądu Okręgowego jednoznacznie wynika, iż ubezpieczony faktycznie wykonywał prace operatora spycharki gąsienicowej, a charakter tych prac ma pomocniczy charakter w stosunku do bezpośredniego procesu urabiania i ładowania urobku, czyli „innych prac przodkowych” w rozumieniu art.50d ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Rozpoznając apelację, Sąd Apelacyjny, po uzupełnieniu postępowania dowodowego, zważył co następuje: Apelacja jedynie częściowo ma usprawiedliwione podstawy. Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadzał się do ustalenia czy wysokość przyznanej ubezpieczonemu górniczej emerytury została prawidłowo wyliczona, a jego istotą było zweryfikowanie czy sporne okresy pracy górniczej od 24.04.1981 r. do 22.10.1984 r. i od 27.05.1986 r. do 9.01.2007 r. wykonywanej na zajmowanych stanowiskach: operatora maszyn budowlanych, operatora sprzętu technologicznego oraz operatora spycharek i maszyn wieloczynnościowych na odkrywce były okresami kwalifikowanej pracy górniczej wykonywanej w przodku. Pracodawca ubezpieczonego, PGE KWB (...) S.A. w R., w świadectwie wykonywania pracy górniczej z dnia 1.07.2010 r., sporządzonym w oparciu o protokół Komisji Weryfikacyjnej, wskazał, iż w spornych okresach ubezpieczony był zatrudniony na stanowisku operatora spycharek i maszyn wieloczynnościowych na odkrywce, wymienionym w załączniku do rozporządzenia MPIPS z dnia 23.12.1984 r., załącznik nr 3, dział III, poz.
- Ubezpieczony domagał się zaliczenia spornych okresów pracy górniczej przelicznikiem 1,
- Dla stwierdzenia czy sporne okresy pracy górniczej podlegają zakwalifikowaniu do pracy wykonywanej w wymiarze półtorakrotnym, koniecznym jest wykazanie, że praca była wykonywana w warunkach określonych w art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz.1227 ze zm. – dalej zwanej ustawą). W tym przepisie (poprzednio art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy) ustawodawca określił jakie czynności wykonywane przez górnika stanowią pracę przodkową i do miejsca jej wykonywania oraz charakteru pracy odnosi się wykaz stanowisk pracy, objęty załącznikiem nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty. Zatem należy stwierdzić, że za prace wymienione w załączniku nr 3 mogą być uznane tylko takie czynności, które bezpośrednio związane są z wykonywaniem czynności w przodkach przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych. Z kolei pojęcie „inne prace przodkowe” musi wiązać się z bezpośrednim zasadniczym procesem zakładu górniczego, polegającego na urobku i wydobywaniu kopalin (vide: tak Sąd Najwyższy np. w wyrokach: z dnia 11 lutego 2010 r., sygn. I UK 236/09, LEX nr 585722 - powołanym przez Sąd Okręgowy oraz w wyroku z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt I UK 295/11, LEX nr 1170218). Nie budzi wątpliwości Sądu Apelacyjnego, co trafnie podkreślił Sąd Okręgowy, iż w spornych okresach ubezpieczony pracował jako operator spycharki, a od 2005 r. także jako operator ładowarki gąsienicowej. Bowiem, oprócz zeznań świadków, powierzenie obsługi spycharki ubezpieczonemu, posiadającemu uprawnienia do kierowania tym pojazdem o wielkości do 200 kW od 17.10.1981 r., a następnie po uzyskaniu w lipcu 1983 r. uprawnień operatora klasy II - obsługi spycharki typ(...), a od września 1986 r. uprawnień klasy I na wszystkie typy spycharek, uzyskanie orzeczeń lekarskich i psychologicznych o braku przeciwwskazań do pracy na stanowisku operatora maszyn budowlanych – spycharki, potwierdza dokumentacja akt osobowych. Zatem pozostawało jedynie ustalić miejsce i charakter rzeczywiście świadczonej pracy górniczej. Ustaleń w tym zakresie – uwzględniając poglądy judykatury oraz słusznie przyjmując, iż rozstrzygającym dla oceny charakteru wykonywanej przez skarżącego pracy górniczej jest rodzaj i miejsce powierzonych ubezpieczonemu faktycznie obowiązków pracowniczych – Sąd Okręgowy dokonał poddając weryfikacji twierdzenia wnioskodawcy, iż świadczona w całym spornym okresie praca górnicza miała kwalifikowany charakter, odpowiadający pracy operatora spycharek i maszyn wieloczynnościowych na odkrywce. Prawidłowo oceniony materiał dowodowy czynił uprawnioną konstatację Sądu Okręgowego, że skarżący w spornych okresach wykonywał pracę przodkową. Jednakże Sąd drugiej instancji – analizując wyniki postępowania dowodowego, w szczególności charakterystykę pracy operatora spycharki gąsienicowej i operatora ładowarki gąsienicowej, zeznania świadków, z których wynikało, że udziałem skarżącego były także prace poza przodkiem, a jednocześnie wskazujących (świadek J. O. i A. C.), iż świadczył pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy plus „styki”, jak również zeznania ubezpieczonego, utrzymującego, iż w spornych okresach wykonywał jedynie prace bezpośrednio w przodku – powziął wątpliwość czy ubezpieczony kwalifikowaną pracę górniczą wykonywał stale. Zatem, z mocy art. 382 k.p.c., Sąd Apelacyjny postanowił uzupełnić postępowanie dowodowe celem ustalenia czy i jakim okresie zatrudnienia ubezpieczonemu przysługiwał dodatek stykowy i jaki charakter pracy górniczej uprawniał do jego pobierania i w tym celu zwrócił się o informację do PGE (...) S.A. Oddział KWB B.. Pracodawca ubezpieczonego przedłożył charakterystykę pracy ubezpieczonego oraz wykaz dniówek do dodatku z tytułu podmiany na stanowisku pracy przy urządzeniach KTZ tzw. dodatek stykowy za okres od stycznia 1988 r. do końca lutego 1998 r. oraz – w związku ze zmianą od marca 1998 r. dodatku stykowego na godziny nadliczbowe, wykaz tych ostatnich za okres od marca 1998 r. do października 2010 r. W charakterystyce pracy ubezpieczonego z dnia 28.12.2012 r., (bardziej szczegółowej niż charakterystyka z dnia 23.
- 2011 r.) zakład pracy wskazał, iż ubezpieczony zatrudniony od 24.04.1984 r. do 28.10.2010 r. jako operator sprzętu technologicznego oraz operator spycharek i maszyn wieloczynnościowych na odkrywce, wykonywał pracę operatora spycharek (I klasa uprawnień) oraz ładowarek (III klasa uprawnień z poszerzeniem na (...)). We wskazanym okresie praca była wykonywana bezpośrednio, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w przodku. W celu zapewnienia ciągłości pracy układów KTZ, spycharki oraz sprzęt czyszczący (ładowarki z łyżką do ścierów – kołowe i gąsienicowe) pracujące pod maszynami podstawowymi, obkładane były w systemie podmiany pracownika na stanowisku pracy, czyli tzw. styków. Pracownicy, którzy je wykonywali otrzymywali dodatkowe wynagrodzenie - dodatek stykowy (vide: k.109-110, 113). Wykaz dniówek stykowych, obejmujących okres od stycznia 1988 r. do lutego 1998 r. dokumentuje ilość dniówek: rok 1988 : styczeń - 21, luty - 21, marzec - 7, kwiecień - 15, maj - 21, czerwiec -16, lipiec - 21, sierpień - 0, wrzesień - 17, październik - 20, listopad - 21, grudzień - 17; łącznie - 197; rok 1989: styczeń - 20, luty - 21, marzec - 16, kwiecień - 20, maj - 20, czerwiec - 22, lipiec - 16, sierpień - 16, wrzesień - 22, październik - 22, listopad - 0, grudzień - 16; łącznie -211; rok 1990: styczeń - 0, luty - 20, marzec - 10, kwiecień - 21, maj - 21, czerwiec -13, lipiec - 8, sierpień - 20, wrzesień - 23, październik - 20, listopad - 14, grudzień - 11; łącznie -181; rok 1991: styczeń - 22, luty - 21, marzec - 16, kwiecień - 16, maj - 16, czerwiec - 14, lipiec - 22, sierpień - 12 wrzesień - 19, październik -14, listopad - 14, grudzień - 19; łącznie - 205; rok 1992: styczeń - 22, luty - 21, marzec - 12, kwiecień - 11, maj - 20, czerwiec - 12, lipiec - 15, sierpień - 23 wrzesień - 16, październik - 17, listopad - 15, grudzień - 12; łącznie -196; rok 1993: styczeń - 18, luty - 12, marzec - 20, kwiecień - 21, maj - 15, czerwiec - 17, lipiec - 8, sierpień - 21 wrzesień - 15, październik - 19, listopad - 13, grudzień - 18; łącznie - 197; rok 1994: styczeń - 18, luty - 20, marzec - 19, kwiecień - 3, maj - 15, czerwiec - 15, lipiec - 16, sierpień - 22 wrzesień - 9, październik - 21, listopad - 19, grudzień - 15; łącznie - 192; rok 1995: styczeń - 19, luty - 17, marzec - 13, kwiecień - 17, maj - 18, czerwiec - 21, lipiec - 11, sierpień – 19, wrzesień - 18, październik - 13, listopad - 21, grudzień - 15; łącznie - 202; rok 1996: styczeń - 21, luty - 19, marzec - 20, kwiecień - 19, maj - 12, czerwiec - 15, lipiec - 14, sierpień – 19, wrzesień- 10, październik - 21, listopad - 21, grudzień - 15; łącznie - 206; rok 1997: styczeń - 21, luty - 13, marzec - 19, kwiecień - 14, maj - 8, czerwiec - 21, lipiec - 19, sierpień – 15, wrzesień - 18, październik - 23, listopad - 17, grudzień - 17; łącznie -205 oraz styczeń 1998 r. - 19, luty 1998 r. - 17, łącznie
- Łączna ilość dniówek stykowych w w/w okresie - 2028 (vide: k.112 a.s.). Powyższy wykaz potwierdza, iż w okresie nim objętym ubezpieczony nie w każdym miesiącu stale świadczył pracę przodkową, zatem jego udziałem były również inne prace nie związane bezpośrednio z urabianiem urobku. Odnośnie wykazanych okresie od marca 1998 r. do października 2010 r. godzin nadliczbowych (k.111 a.s.) Kopalnia wskazała, że każdemu pracownikowi, który był uprawniony do dodatku stykowego na podstawie §5 ust. 1 załącznika nr 5 do ZUZ KWB (...), należy doliczać do czasu pracy 0,5 godziny w godzinach nadliczbowych za każdy dzień faktycznie świadczonej pracy. Wprawdzie ubezpieczony w w/w okresie miał ewidencjonowaną pracę w godzinach nadliczbowych, jednak z dokumentacji płacowej nie można odczytać czy pracownik pobrał wynagrodzenie za godziny nadliczbowe z tytułu tzw. „styków” czy z tytułu zleconej dodatkowo innej pracy ponadwymiarowej (vide: informacja z dnia 11 marca 2013 r. – k.129 a.s.). Do weryfikacji spornego okresu pracy górniczej, Sąd Apelacyjny uwzględnił wykaz dniówek stykowych, przyjmując iż w okresie od 1 stycznia 1988 r. do 28 lutego 1998 r. ubezpieczony przez 2028 dniówek, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę górniczą operatora spycharki i maszyn wieloczynnościowych na odkrywce, przy skarpowaniu ścian (czyli przysuwaniu urobku do maszyny podstawowej), obrabianiu studni (polegającej na usuwaniu zbierającego się wokół niej urobku), plantowaniu (tj. niwelowaniu terenu pod koparkami wieloczynnościowymi lub zwałowarkami), likwidowaniu tymczasowych rowów odwodnieniowych. Sąd drugiej instancji uznał, iż świadczona praca w bezpośrednim sąsiedztwie maszyn podstawowych była bezpośrednio związana z zapewnieniem ciągłego procesu produkcyjnego zakładu górniczego, polegającego na urobku i wydobywaniu kopaliny i stanowiła inne prace przodkowe, o jakich stanowi art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy, co uzasadnia zaliczenie w/w okresu pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym (art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy). Wyniki uzupełnionego postępowania dowodowego nie stanowią podstawy do uwzględnienia okresu pracy górniczej poprzedzającego 1 stycznia 1988 r. oraz okresu od 1 marca 1998 r. Bowiem ubezpieczony nie wykazał by przed dniem 1 stycznia 1988 r., wykonywał stale pracę górniczą w przodku, zaś począwszy od 1 marca 1998 r. brak jest możliwości ustalenia, czy pobrane od tej daty aż do 9 stycznia 2007 r. wynagrodzenie za godziny nadliczbowe należne było za pracę z tytułu tzw. „styków”. Zatem udowodnienie wykonywania pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym jedynie w okresie od 1 stycznia 1988 r. do lutego 1998 r., skutkuje oddaleniem odwołania w pozostałym zakresie. Mając na uwadze naprowadzone wyżej okoliczności, Sąd drugiej instancji zmienił częściowo zaskarżony wyrok, orzekając jak w punkcie 1 i 2 wyroku, po myśli art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c. Uwzględniając, iż roszczenie ubezpieczonego zostało zaspokojone jedynie w 1/3 części (z przyznanych zaskarżonym wyrokiem ubezpieczonemu łącznie 6075 dniówek, zaliczono 2028), Sąd Apelacyjny z mocy art. 100 k.p.c. odstąpił od obciążenia apelującego organu rentowego kosztami postępowania apelacyjnego. /-/ SSO del. G.Pietrzyk-Cyrbus /-/ SSA L.Jachimowska /-/ SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia ek