V ACa 591/14

(2). W § 5 umowy przewidziano, że obiekty użytkowane będą bez prawa dokonywania istotnych zmian w ich substancji, a ewentualne planowane adaptacje powinny być każdorazowo uzgadniane z dyrekcją. Umową z dnia 1 czerwca 2007 roku, której stroną był (...), zawartą na czas nieokreślony z możliwością jej rozwiązania za uprzednim jednomiesięcznym wypowiedzeniem udostępniono powodowi do korzystania pomieszczenia na parterze budynku. W dniu 28 lutego 2011 roku, pomiędzy powodem i (...) została zawarta na czas nieokreślony kolejna umowa użyczenia stadionu sportowego oraz pomieszczenia na parterze budynku – socjalnego o powierzchni 191,12m

(2). Dnia 13 lipca 2011 roku (...)wypowiedział umowę zawartą dnia 1 czerwca 2007 roku na podstawie § 11 umowy ze skutkiem na dzień 31 sierpnia 2011 roku. Pismem z dnia 26 sierpnia 2011 roku (...) za porozumieniem stron cofnął oświadczenie z dnia 13 lipca 2011 roku dotyczące wypowiedzenia umowy użyczenia lokalu użytkowego w budynku (...) przy ul. (...). W dniu 9 listopada 2011 roku (...) ponownie wypowiedział umowę użyczenia pomieszczeń zawartej dnia 1 czerwca 2007 roku ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2011 roku. W dniu 2 stycznia 2012 roku doszło do przekazania (...) lokalu użytkowego, o powierzchni 50m

(2)znajdującego się w budynku przy ul. (...) w P.. W trakcie posiadania nieruchomości powód wielokrotnie zwracał się do: - Zarządu Miasta P. o zabezpieczenie budynku przed zimą po pożarze, który miał miejsce w dniu 19 lipca 1999 roku i o dotacje na utrzymanie budynku klubowego oraz wykonanie aktualizacji fragmentu mapy zasadniczej, - (...)w S. o naprawienie szkody wyrządzonej ruchem zakładu górniczego, oraz o przyznanie kwoty 100.000 zł na kontynuację robót budowlanych i instalacyjnych takich jak wymiana okien, dachu i remont instalacji c.o. Powód podjął również działania mające na celu zmianę użytkowania budynku klubu sportowego (...) P., nieodpłatne wykonanie robót ziemnych przy budowie boiska treningowego, zorganizowania imprez sportowych, o sfinansowanie kosztów ogrodzenia obiektu, zagospodarowanie terenu wokół budynku. Decyzją z dnia 17 listopada 2000 roku Prezydent Miasta P., po rozpatrzeniu wniosku (...) w P. postanowił przenieść na rzecz (...)w P. decyzję nr (...) z dnia 5 czerwca 2000 roku zatwierdzającą projekt budowlany oraz udzielającą powodowi pozwolenia na przebudowę budynku klubu (...) zlokalizowanego w P.. Dnia 3 kwietnia 2001 roku uzgodniono zakres pracy wnioskowanych do realizacji ze środków finansowych – obligacji komunalnych, których wartość ustalono na kwotę 817.512,74 zł. Zarządzeniem nr (...)z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie zorganizowania i przeprowadzenia przetargu nieograniczonego (...)powołał komisję do wyłonienia wykonawcy zadania. W dniu 9 sierpnia 2002 roku (...) ogłosił przetarg nieograniczony na wyłonienie wykonawcy zadania p.n. „Przebudowa i adaptacje budynku (...) przy ulicy (...) w P.. Przetarg został wygrany przez firmę prywatną (...), z którą została zawarta umowa nr (...) na realizację robót polegających na przebudowie i adaptacji budynku (...) przy ulicy (...) w P.. W dniu 5 grudnia 2002 roku dokonano odbioru robót. Umowa została wykonana, a należności dla wykonawcy uregulowane przez(...) w oparciu o wystawione przez wykonawcę faktury oraz sporządzone kosztorysy powykonawcze i protokoły odbiorów. Podczas spotkania w dniu 7 kwietnia 2003 roku ustalono, że należy doprowadzić do opracowania kompleksowego planu zagospodarowania przebudowanego budynku(...)oraz najbliższego otoczenia oraz wyjaśnić zastrzeżenia sformułowane przez Prezesa Zarządu (...) dotyczące finansowania robót adaptacyjnych na parterze budynku. W dniu 1 października 2004 roku powód zwrócił się do Prezydenta Miasta P. o zwrot poniesionych kosztów na adaptację budynku administrowanego przez (...) i zajmowanego po połowie przez (...) i (...). Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdzono brak podstaw prawnych do zwrotu nakładów poniesionych przez Klub Sportowy na remont budynku. Poinformowano również powoda, że dalsze dochodzenie roszczeń możliwe jest jedynie na drodze sądowej. Sporządzona na potrzeby postępowania wyjaśniającego opinia prawna stwierdzała, że dokumentacja zgromadzona w trakcie postępowania wyjaśniającego nie wykazała aby Gmina zobowiązała się do zwrotu nakładów poczynionych przez powoda na remont budynku. Nie została zawarta żadna umowa w tym przedmiocie, ani porozumienie na piśmie. Dodatkowo wskazano, że udzielenie zgody przez Gminę na remont byłoby niezgodne z przepisami ustawy o finansach publicznych oraz ustawy o samorządzie gminnym. (...) jest samorządową instytucją kultury i posiada osobowość prawną. Dnia 23 maja 2005 roku pomiędzy (...) w P. a powodem jako Wykonawcą została zawarta umowa na wykonanie wylewki betonowej ze zbrojeniem w budynku gospodarczym w D. przy ul. (...) za wynagrodzeniem w kwocie 3.498,66 zł (umowy z dnia 23 maja 2005 roku, k.221 – 223) Mając powyższe ustalenia na uwadze Sąd Okręgowy zważył, że roszczenie powoda nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest podstaw prawnych pozwalających na uwzględnienie żądania zwrotu dochodzonej pozwem kwoty. Stosownie do treści art. 713 k.c. biorący do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy używanej i przysługuje prawo żądania zwrotu nakładów lub wydatków na rzecz, do których poniesienia nie był zobowiązany, tylko w wypadkach wskazanych w przepisach o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia (753 § 2 zd. 2, art. 754 i 755 kc). Stosownie do treści art. 753 § 2 k.c., kto prowadzi cudzą sprawę wbrew wiadomej mu woli osoby, której sprawę prowadzi nie może żądać zwrotu poniesionych wydatków i odpowiedzialny jest za szkodę, chyba że wola osoby tej sprzeciwia się ustawie lub zasadom współżycia społecznego. Jeżeli prowadzący cudzą sprawę dokonał zmian w mieniu osoby, której sprawę prowadzi, bez wyraźnej potrzeby lub korzyści tej osoby albo wbrew wiadomej mu jej woli, obowiązany jest przywrócić stan poprzedni, a gdyby to nie było możliwe, naprawić szkodę. Nakłady może zabrać z powrotem, o ile może to uczynić bez uszkodzenia rzeczy. W każdej z zawieranych przez powoda umów użyczenia znajdował się zapis, zgodnie z którym po rozwiązaniu umowy użyczenia biorący do użyczenia do użyczającej nie będzie wnosił roszczeń odnośnie zwrotu nakładów poniesionych w czasie trwania umowy, że obiekty użytkowane będą bez prawa dokonywania istotnych zmian w ich substancji, a ewentualne planowane adaptacje powinny być każdorazowo uzgadniane. Oznacza to, że powód nie może żądać zwrotu poczynionych nakładów na nieruchomość pozwanej z braku podstaw prawnych. Z zawartych umów wynikało, że jeżeli jakiekolwiek nakłady zostaną poczynione, to będą one wówczas czynione na własny koszt i ryzyko biorącego do używania i żądanie ich zwrotu nie będzie możliwe. Powód nie wykazał, aby działał na podstawie zgody pozwanej, wobec czego przyjąć należało, że czynił je na własny koszt i ryzyko. W ocenie Sądu pierwszej instancji, niezasadny jest zarzut powoda dotyczący bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej Gminy. W sytuacji, w której pomiędzy stronami istnieje stosunek zobowiązaniowy, nie można mówić o braku podstawy prawnej do korzystania z nieruchomości, a tym samym do domagania się zapłaty na podstawie wskazanych przepisów. Sąd pominął zarzut braku legitymacji procesowej po stronie pozwanej Gminy z uwagi na dokonanie przez powoda zmiany podstawy prawnej żądania na żądanie zwrotu nakładów z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia i dodatkowo wskazał, że powód nie wykazał tak poniesienia, jak i wysokości nakładów, a wskazane w fakturach za lata 1999 – 2010 r. wydatki ponoszone były przez inne podmioty, a nie przez powodów. Powód miał również świadomość, że niezasadnie domaga się zwrotu kwot za roboty budowlane od 2002 roku albowiem roboty te wykonywane były przez podmioty wyłonione w drodze przetargów organizowanych przez (...), co zostało przyznane. W apelacji od powyższego wyroku powód podniósł zarzuty naruszenia:

1. prawa procesowego: – art. 233 k.p.c. przez wybiórczą i jednostronną ocenę dowodów, – art. 227 k.p.c. przez niedopuszczenie dowodów: z zeznań świadka G. N. i przesłuchania stron, - art. 278 k.p.c. przez oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego,
2. prawa materialnego ( art. 405 k.c., art. 713 k.c. i art. 753,754 i 755 k.c.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty skarżącego należało ocenić jako nietrafne. Stan faktyczny sprawy w zasadzie nie budzi kontrowersji. Zarzut apelacji mogący ewentualnie rzutować na ocenę poczynionych ustaleń faktycznych tj. zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. jest w istocie zarzutem przeciwko ocenie prawnej sprawy przez Sąd pierwszej instancji, zdaniem skarżącego błędnej. Kwestionowanie dokonanej przez sąd oceny dowodów nie może polegać na zaprezentowaniu własnej, korzystnej dla skarżącego oceny materiału dowodowego. Apelacja pozwanego tak wymaganych zarzutów nie przedstawia i nie wykazuje także skutecznie, aby ocena dowodów oraz oparte na niej wnioski były dotknięte powyższymi uchybieniami. Wskazać także należy, że przepis art. 227 k.p.c. uprawnia sąd do selekcji zgłoszonych dowodów, jako skutku przeprowadzonej oceny istotności okoliczności faktycznych, których wykazaniu dowody te mają służyć. Nieistnienie związku pomiędzy zawnioskowanym dowodem, czy dowodami a istotą zawisłego sporu skutkuje przyjęciem zbędności przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie w określonym zakresie, jak i odnoszenie się doń. Jak zasadnie wskazał Sąd Okręgowy, wskazywane w apelacji dowody nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia, w tym opinia biegłego, w sytuacji gdy w świetle przeprowadzonych dowodów roszczenie powoda było nieusprawiedliwione co do zasady. Jako nieporozumienie należało natomiast ocenić zarzut naruszenia wskazanych w apelacji przepisów prawa materialnego skoro przepisy te nie zostały zastosowane do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, Przeciwnie, Sąd Okręgowy dokonując oceny jurydycznej ustalonego stanu faktycznego prawidłowo wskazał, że brak jest w sprawie podstaw do ich zastosowania. W szczególności ma rację Sąd Okręgowy, że art. 405 k.c. nie może stanowić podstawy rozliczenia nakładów poczynionych na nieruchomości w czasie trwania stosunku umownego łączącego posiadacza zależnego z jej właścicielem, gdyż kwestię tę samodzielnie i w sposób wyczerpujący regulują przepisy dotyczące stosunku obligacyjnego stanowiącego podstawę prawa posiadacza do żądania zwrotu nakładów. Jeżeli bowiem nakładów na rzecz dokonał posiadacz zależny, któremu do władania rzeczą przysługuje prawo, zwrot nakładów może nastąpić tylko na zasadach określonych treścią stosunku obligacyjnego, czyli odpowiednio do treści umowy stron regulujących ten stosunek lub przepisów mających zastosowanie do tego stosunku ( wyrok SN z dnia 19 listopada 1998 r., III CKN 33/98, OSNC 199,z. 6, poz. 110). Jak się podkreśla w orzecznictwie, w sprawie o zwrot nakładów zawsze należy na wstępie ustalić na podstawie jakiego stosunku prawnego czyniący nakłady posiadał nieruchomość i dokonywał nakładów. Jeżeli z właścicielem łączyła go jakaś umowa, należy określić jej charakter oraz to, czy w uzgodnieniach stron uregulowano sposób rozliczenia nakładów. Jeżeli takie uzgodnienia były, one powinny być podstawą rozliczenia nakładów, chyba że bezwzględnie obowiązujące przepisy k.c. normujące tego rodzaju umowę przewidują inne rozliczenie nakładów. Wtedy te przepisy powinny mieć zastosowanie, podobnie jak w sytuacji, gdy umowa stron nie reguluje w ogóle rozliczenia nakładów. We wszystkich tych przypadkach do roszczenia o zwrot nakładów nie mają zastosowania przepisy art. 224-226 k.c. ani art. 405 k.c., a jedynie postanowienia umowy stron lub przepisy szczególne regulujące rozliczenie nakładów w danym stosunku prawnym (por. postan. SN z 5 marca 2009 r., III CZP 6/09, niepubl.). Roszczenia te powód może zatem kierować wyłącznie do strony umowy użyczenia i to dopiero z chwilą zwrotu rzeczy, gdyż z tą datą stają się wymagalne. Umowa użyczenia łącząca powoda z pozwaną uległa rozwiązaniu w październiku 2000 r. i roszczeń z tytułu ewentualnie poniesionych nakładów w okresie obowiązywania tej umowy użyczenia za okres do października 2000 r. w stosunku do pozwanej powód mógł dochodzić od tej daty, czego nie uczynił i w związku z tym jego roszczenia obejmujące ten okres niewątpliwie uległy rocznemu przedawnieniu przewidzianemu w art. 719 k.c. Dalsza umowa wiązała powoda wyłącznie z (...), który jako instytucja kultury, utworzona przez gminę - zgodnie z art. 9 i 10 ust. 1 tej ustawy – a zatem jako osoba prawna jest całkowicie odrębnym w stosunku do gminy podmiotem prawa, z własnym majątkiem, środkami trwałymi, przychodami oraz kosztami, samodzielnie gospodarującą w ramach posiadanych środków, w tym otrzymanych na podstawie § 3 art. 9 ustawy dotacji celowych. Miał on zatem prawo gospodarować przekazaną jej przez pozwana Gminę w ramach umowy użyczenia wymienioną wyżej nieruchomością, w tym decydować o jej dalszym użyczeniu, w związku z czym roszczenia z tytułu nakładów na powyższą nieruchomość, poczynionych w okresie od 7 listopada 2000 r., powód mógł kierować wyłącznie do użyczającego (...) za okresy łączącej te strony umowy użyczenia. Wbrew poglądowi apelującego przedstawionemu w motywach apelacji, nie może on również opierać swoich roszczeń na zasadach słuszności. Według utrwalonej wykładni art. 5 k.c. służy bowiem wyłącznie ochronie osoby zobowiązanej i nie może być samodzielną podstawą powstania, nabycia, bądź utraty praw podmiotowych; te wywodzą się bowiem ze stanowiących je norm prawa materialnego. Artykuł 5 k.c. może zatem stanowić środek obrony, a nie podstawę powództwa (wyrok SN z dnia 5 marca 2002 r., I CKN 934/00, niepubl.). Nie jest więc normą nadrzędną pozwalającą na "zastępowanie szczegółowych instytucji prawa cywilnego przez tę klauzulę" (tak: TK w wyroku z dnia 17 października 2000 r., SK 5/99, OTK 2000, Nr 7, poz. 254). Z tej przyczyny i na podstawie art. 385 k.p.c. apelacja podlegała oddaleniu. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia, stosownie do jego wyniku. (art. 98 i 99 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 i 391 § 2 k.p.c.). Wynagrodzenie pełnomocnika procesowego strony pozwanej (przy wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącego 130.000 zł zasądzono w stawce minimalnej określonej w § 6 pkt 6 i § 12 ust. 1 pkt 2 Rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.