skargę kasacyjną strona może oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Co istotne, z uwagi na fakt, iż skarga kasacyjna przysługuje od wyroku sądu drugiej instancji, może być oparta wyłącznie na podstawie naruszenia prawa materialnego lub procesowego przez sąd odwoławczy. Stosownie zaś do treści art. 398 9§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nie można również tracić z pola widzenia zasad postępowania kasacyjnego, zgodnie, z którymi podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art.
k.p.c.), ponadto w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 398 13 § 2 k.p.c.). Analiza zarzutu naruszenia prawa materialnego podniesionego w skardze kasacyjnej prowadzi do wniosku, iż choć wskazuje on na błędną wykładnię i niezastosowanie przepisów prawa materialnego, to w istocie zarzut ten ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądów obu instancji i dokonaną przez nie oceną materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie o sygn. akt I C 71/10. Tymczasem podstawę kasacyjną z art.
mogą stanowić tylko te błędy, przy których wadliwe rozumowanie sądu dotyczy sfery prawnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie określonych przepisów prawa materialnego, nie mogą stanowić płaszczyzny do polemiki z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r., IV CSK 303/11, LEX nr 1131136). Wobec powyższego tak skonstruowany zarzut skargi kasacyjnej sporządzonej przez pozwanego, z uwagi na jego sprzeczność z art.
Z przedstawionych powyżej przyczyn za niedopuszczalny należy uznać również zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polegający na braku wszechstronnego rozważenia i analizy materiału dowodowego sprawy, gdyż podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. W myśl art. 398 13 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia i w konsekwencji nie może czynić własnych ustaleń faktycznych, odmiennych od przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Z tych przyczyn w postępowaniu kasacyjnym nie może być brany pod uwagę zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. motywowany dowolną oceną zgromadzonych w sprawie dowodów (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2008 r., V CSK 579/07, LEX nr 393889). Co do zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. powiązanego z nieustanowieniem powodowi pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed Sądem I instancji oraz przed Sądem Apelacyjnym, należy powtórzyć, iż skarga kasacyjna może być oparta wyłącznie na podstawie naruszenia prawa przez sąd odwoławczy. Ponadto należy mieć na uwadze, że nie przyznanie stronie z urzędu fachowego pełnomocnika nie skutkuje automatycznie nieważnością postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że nieprzyznanie fachowego pełnomocnika z urzędu może być kwalifikowane jako powodujące nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony jej praw, niemniej jednak dotyczy to tylko sytuacji, gdy strona swoim zachowaniem wykazuje nieznajomość reguł postępowania lub nieporadność, prowadzącą do tego, że przy faktycznym lub prawnym skomplikowaniu sprawy nie jest w stanie wykorzystać prawnych możliwości prawidłowego jej prowadzenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2012 r., II UK 167/11, LEX nr 1171003). Taka sytuacja w ocenie Sądu Okręgowego nie wystąpiła, gdyż powoda nie można zaliczyć do osób nieporadnych. Do takiego wniosku prowadzi ilość, zakres i treść pism procesowych składanych przez powoda i znajomość przez niego reguł rządzących postępowaniem cywilnym. W ocenie Sądu Okręgowego nic nie wskazuje również na to, by zarzucane uchybienie przepisom art. 232 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił, iż Sąd Apelacyjny w Białymstoku nie przeprowadził z urzędu dowodu w postaci przesłuchania powoda w charakterze strony, podczas gdy, zdaniem skarżącego, okoliczności naruszenia dóbr osobistych podnoszone w pozwie uzasadniały konieczność jego przesłuchania celem dokładnego wyjaśnienia rodzaju naruszeń, stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, a także skonfrontowania jego zeznań z pozostałym materiałem dowodowym. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, iż ocena konieczności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony należy do swobodnej decyzji sądu, opartej na analizie materiału dowodowego w zakresie jego spójności i zupełności. Dowód z przesłuchania stron jest dowodem fakultatywnym, subsydiarnym i symetrycznym, a sąd przeprowadza go wtedy, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie przesłuchuje stron co do wszystkich faktów będących przedmiotem postępowania dowodowego, lecz tylko co do faktów spornych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i to jedynie wówczas, gdy albo przeprowadzone dowody nie pozwoliły wyjaśnić istoty sprawy, albo nie ma innych dowodów, które pozwoliłyby wyjaśnić tę istotę. Kompetencje sądu wynikające z art. 299 k.p.c. nie mają, zatem charakteru bezwzględnego obowiązku, lecz aktualizują się dopiero wówczas, gdy sąd uzna, że dotychczasowe rezultaty przeprowadzonego postępowania dowodowego nie prowadzą do wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji naruszenie art. 299 k.p.c. może mieć miejsce wtedy, gdy nieprzesłuchanie stron - mimo zgłoszenia takiego wniosku dowodowego przez jedną z nich albo nawet bez takiego wniosku (art. 232 zdanie drugie k.p.c.) - mogło wpłynąć na wynik sprawy, rozumiany jako wyjaśnienie wszystkich istotnych i spornych okoliczności, albo gdy dowód z przesłuchania stron był jedynym dowodem, jakim dysponował sąd (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2012 r., II PK 197/11, LEX nr 1216857). Tymczasem Sąd Okręgowy w Olsztynie jako sąd pierwszej instancji dysponował materiałem dowodowym (w tym dokumentami), które to dowody poddał wszechstronnej ocenie i na podstawie tego materiału dowodowego poczynił ustalenia faktyczne, które podzielił następnie Sąd Apelacyjny w Białymstoku. Sąd Apelacyjny w tamtej sprawie nie miał wątpliwości, że przeprowadzone dowody pozwoliły wyjaśnić istotę sprawy. Dlatego też nie można twierdzić, iż nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania powoda w charakterze strony mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Co do zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 102 k.p.c. polegającego na niesłusznym zasądzeniu od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego, należy wskazać, iż uznanie, że w danej sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 102 k.p.c. jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu, a zatem zastosowanie dobrodziejstwa z tego przepisu zależy od swobodnej oceny sądu. Wprawdzie kwestia trafności i zasadności skorzystania z tego uprawnienia, co do zasady, może być objęta kontrolą sądu wyższego rzędu, niemniej jednak w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że ewentualna zmiana zaskarżonego orzeczenia o kosztach powinna być tylko wyjątkowa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2012 r., IV CZ 63/12, LEX nr 1232814). Podkreślenia wymaga, iż odstąpienie od obciążania strony przegrywającej sprawę kosztami procesu poniesionymi przez jej przeciwnika procesowego jest możliwe jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, a mianowicie wówczas, gdy z uwagi na okoliczności faktyczne konkretnej sprawy zastosowanie ogólnych zasad odpowiedzialności za wynik procesu byłoby sprzeczne z zasadą słuszności (art. 102 k.p.c.). Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja pozaprocesowa (stan majątkowy, szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa), przy czym zła sytuacja finansowa, stanowiąca podstawę do zwolnienia strony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, nie wyczerpuje sama w sobie przesłanek zastosowania art. 102 k.p.c., a przepis ten, z uwagi na swój szczególny charakter, nie może być wykładany rozszerzająco i wyklucza uogólnienia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2012 r., IV CZ 29/12, LEX nr 1232476). W świetle powyższego należy wskazać, iż sama trudna sytuacja ekonomiczna strony nie uzasadnia odstąpienia od obciążenia jej kosztami procesu, gdyż zastosowanie omawianego przepisu ma charakter wyjątkowy. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w sprawie o sygn. akt I ACa 495/10 (sygn. akt I C 71/10 Sądu Okręgowego w Olsztynie) nie znalazł podstaw do odstąpienia od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej za I i II instancję i nic nie wskazuje na to, że Sąd Najwyższy nawet przy przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania zmieniłby rozstrzygnięcie w tym przedmiocie. W ocenie Sądu Okręgowego nie wystąpiła również żadna z przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonych w art. 398 9 § 1 k.p.c. Sposób przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej wskazuje, iż w ocenie autora skargi w sprawie wystąpiło istotne zagadnienie prawne. Niemniej jednak należy zaznaczyć, iż istotne zagadnienie prawne może dotyczyć problemów materialno-prawnych, jak i procesowych, a nie mogą być to wątpliwości dotyczące stanu faktycznego sprawy. Ponadto wątpliwość musi być poważna. Nie każde zagadnienie prawne daje podstawę do przyjęcia, że skarga kasacyjna nadaje się do merytorycznego rozpoznania. Musi być to zagadnienie nowe i nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie. Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu tego zagadnienia. Mianowicie należy wskazać, które przepisy prawa wymagają wykładni i na czym polega istotna wątpliwość, przy czym należy przytoczyć argumentację wskazującą na rozbieżne oceny prawne. W tym celu należy wskazać wątpliwości związane z rozumieniem, bądź stosowaniem przepisów prawa niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Rozstrzygnięcie istotnego zagadnienia prawnego musi mieć przy tym zarówno znaczenie dla praktyki sądowej, jak też dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy w ustalonym stanie faktycznym. Tymczasem, w ocenie Sądu Okręgowego, w skardze brak jest wyczerpującego wywodu prawnego i w rzeczywistości nie sformułowano istotnego zagadnienia prawnego uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania. W konsekwencji skarga kasacyjna od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 25 listopada 2010 roku w sprawie o sygn. akt I ACa 495/10 sporządzona przez pozwanego, zdaniem Sądu Okręgowego, nie otrzymałaby dalszego biegu, gdyż Sąd Najwyższy odmówiłby przyjęcia skargi do rozpoznania. W tym stanie rzeczy nie można mówić o odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego pełnomocnika, gdyż nawet wniesienie skargi kasacyjnej przez pozwanego w terminie nie skutkowałoby korzystnym dla powoda rozstrzygnięciem. Brak jest, zatem adekwatnego związku przyczynowego między zachowaniem pełnomocnika a szkodą. W konsekwencji nie zaktualizowała się odpowiedzialność pozwanego zakładu ubezpieczeń. Dlatego też Sąd I instancji trafnie oddalił powództwo w całości, a zarzuty podniesione w apelacji nie mogły odnieść skutków oczekiwanych przez skarżącego. Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany rozstrzygnięcia Sądu I instancji w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego i do odstąpienia na zasadzie słuszności od obciążania powoda tymi kosztami. W ocenie Sądu Okręgowego w sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony wypadek. Wprawdzie powód z uwagi na sytuację majątkową został zwolniony od kosztów sądowych w całości, niemniej fakt, że strona została zwolniona od kosztów sądowych, nie prowadzi automatycznie do oceny, iż zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 102 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2012 r., III CZ 70/12, LEX nr 1232787). Sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak niekorzystna, że strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i członków rodziny nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi podstawy zwolnienia na mocy art. 102 k.p.c. od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, chyba że na rzecz tej strony przemawiają dalsze szczególne okoliczności, które same mogłyby być niewystarczające, lecz łącznie z trudną sytuacją ekonomiczną wyczerpują znamiona wypadku szczególnie uzasadnionego (zob. m.in. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2012 r., I ACz 1178/12, LEX nr 1216285). Zdaniem Sądu Okręgowego poza sytuacją materialną powoda nie wystąpiły dalsze szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie zasady słuszności, dlatego apelacja również w tej części podlegała oddaleniu. Mając powyższe na uwadze orzeczono na podstawie art. 385 k.p.c., jak w sentencji. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięto zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. z uwagi na wynik postępowania w drugiej instancji i brak podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym ustalono w oparciu o § 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięto zgodnie z art. 22 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz.U. z 2010r., Nr 10, poz. 65 j.t. ze zm.), zaś ich wysokość ustalono w oparciu o § 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 5 w zw. z § 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 w zw. z § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.