II AKz 105/13

Sygn. akt II AKz 105/13 POSTANOWIENIE Dnia 24 kwietnia 2013 roku Sąd Apelacyjny w Krakowie w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący: SSA Jacek Polański Sędziowie: SSA Paweł Anczykowski SSO Tomasz Kozioł (del.spr.) Protokolant: st.sekr.sądowy Iwona Goślińska przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Stanisława Pieczykolana po rozpoznaniu w sprawie L. J. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie zażalenia wniesionego przez wnioskodawcę na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 1 marca 2013r. sygn. akt III Ko 213/11 w przedmiocie umorzenia postępowania na podstawie art. 437 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 2 k.p.k. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Okręgowemu w Krakowie do merytorycznego rozpoznania. UZASADNIENIE W 2003r. L. J. stanął pod zarzutem popełnienia przestępstw z art. 296 § 1, § 2, § 3 k.k. i art. 299 § 1, § 5, § 6 k.k. i art. 585 § 1 ksh oraz art. 258 § 1 i § 3 k.k. Postanowieniem z dnia 26 września 2003r. (sygn. akt II Ko 1481/03/S) Sąd Rejonowy dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, którego stosowanie następnie przedłużano, a który uchylono postanowieniem Prokuratora Okręgowego w Krakowie z dnia 7 czerwca 2004r. (sygn. VI Ds. 56/03/S). W dniu 3 czerwca 2005r. prokurator postanowił o wyłączeniu z akt śledztwa w sprawie VI Ds. 56/03/S materiałów w części dotyczącej zarzutów popełnienia przez L. J. i inne osoby przestępstw na szkodę (...) S.A. w K., (...) sp. z o.o. w K. oraz (...) sp. z o.o. w K.. Prowadzone w tej sprawie pod ostateczną sygn. V Ds. 19/09/S postępowanie zostało prawomocnie umorzone w dniu 31 grudnia 2009r. Natomiast w dniu 30 czerwca 2005r. prokurator wystąpił przeciwko L. J. (i innym osobom) z aktem oskarżenia obejmującym – w części – zarzuty tożsame z zarzutami stawianymi mu na początku śledztwa oraz w czasie stosowania wobec niego tymczasowego aresztowania, w tym zwłaszcza dotyczące działania na szkodę (...) S.A. Prowadzone w tej sprawie pod sygnaturą II K 1195/05/N postępowanie przed Sądem Rejonowym dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie toczy się do chwili obecnej. W dniu 18 lutego 2011r. L. J. wystąpił – przez pełnomocnika – z wnioskiem o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie we wskazanej powyżej sprawie.Sąd Okręgowy w Krakowie przystąpił do rozpoznania tego wniosku, w tym na rozprawie w dniu 22 czerwca 2012r. rozpoczął przesłuchanie wnioskodawcy, po czym na prowadzonej na skutek odroczenia od początku rozprawie w dniu 1 marca 2013r. umorzył postępowanie wskazując jako podstawę tego rozstrzygnięcia art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. Uzasadniając to postanowienie sąd okręgowy stwierdził, iż oceny słuszności tymczasowego aresztowania, na gruncie art. 552 § 4 k.p.k. należy dokonywać przede wszystkim z punktu widzenia ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, a takie odnośnie zarzutu dotyczącego działania na szkodę (...) S.A. (a więc zarzutu, który był uwzględniany przy zastosowaniu tymczasowego aresztowania wobec L. J.) jeszcze nie zapadło. W związku z tym L. J. – zgodnie z treścią art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. – nie jest uprawnionym do wniesienia skargi podmiotem, skoro do chwili obecnej nie rozstrzygnęło się postępowanie sądowe obejmujące część zarzutów dotyczących działania na szkodę (...) SA, tożsamych z zarzutami stawianymi L. J. na początku śledztwa oraz okresu, kiedy stosowany był wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, a sytuacja ta trwać będzie do czasu jego prawomocnego zakończenia. Dopiero wówczas, w razie korzystnych dla wnioskodawcy rozstrzygnięć, będzie on mógł wystąpić z wnioskiem o odszkodowanie i zadośćuczynienie. Na postanowienie to zażalenie złożył wnioskodawca L. J., zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności: - art. 17 § 1 pkt. 9 k.p.k. poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie brak skargi uprawnionego podmiotu, - art. 552 § 4 k.p.k. poprzez jego nieuwzględnienie i uznanie, iż na obecnym etapie nie można stwierdzić, że niewątpliwie niesłusznie zastosowano wobec wnioskodawcy środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, - naruszenie przepisów postępowania polegające na braku wyjaśnienia istoty sprawy oraz oparciu orzeczenia na niepełnej podstawie dowodowej. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia skarżący podniósł w uzasadnieniu zażalenia, że zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2007 r., I KZP 28/07, istnieje możliwość dochodzenia odszkodowania/zadośćuczynienia na podstawie przepisów rozdziału 58 k.p.k. pomimo toczącej się sprawy, z wykluczeniem jedynie możliwości kumulatywnego dochodzenia roszczeń z tego rozdziału i zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania na poczet kar orzeczonych wobec skazanego w tej samej lub w innej sprawie według reguł wynikających z art. 417 k.p.k. i art. 63 k.k., gdyż wcześniejsze uzyskanie odszkodowania lub zadośćuczynienia w trybie przepisów rozdziału 58 k.p.k. wyklucza zaliczenie tego okresu tymczasowego aresztowania na poczet takich kar w tej lub innej sprawie. Dodał, iż nie jest to odosobniony pogląd, lecz ugruntowany tak w judykaturze Sądu Najwyższego, jak też w literaturze przedmiotu. Wskazał także, że to w postępowaniu przygotowawczym zakończonym umorzeniem w dniu 31 grudnia 2009 r. postawione mu były liczniejsze oraz zdecydowanie poważniejsze zarzuty niż te, o które postępowanie nadal się toczy przed Sądem Rejonowym dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie, i to one decydowały o stosowaniu izolacyjnego środka zapobiegawczego głównie dlatego, że zawierały element „wieloosobowości” podejrzanych (zarzut zorganizowanej grupy przestępczej z art. 258 § 1 i 3 k.k.). Niewątpliwa niesłuszność tymczasowego aresztowania – zdaniem skarżącego – wynika ponadto z jego postawy procesowej, która była zawsze szeroko eksponowana w postępowaniach incydentalnych związanych z tymczasowym aresztowaniem. Zauważył nadto, że podejmując decyzję o umorzeniu postępowania z uwagi na brak znamion czynu zabronionego prokurator potwierdził, iż podejrzani podejmowali działania w zamiarze kontynuowania pierwotnej działalności zakładów mięsnych. Wzmiankowane okoliczności, w ocenie skarżącego, przekonują o zasadności wniosku o odszkodowanie, uzasadniając tym samym uchylenie zaskarżonego postanowienia jako stojącego na przeszkodzie do jego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie była odpowiedź na pytanie, kiedy aktualizuje się uprawnienie osoby wobec której stosowano w danym postępowaniu izolacyjny środek zapobiegawczy, do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, a w szczególności, czy dopuszczalne jest złożenie tego wniosku przed uprawomocnieniem się orzeczenia kończącego postępowanie karne w sprawie, w której zastosowano ten środek zapobiegawczy. Kwestia ta – czego nie dostrzegł sąd pierwszej instancji – stanowiła już przedmiot rozważań zarówno judykatury, jak i doktryny, które zasadniczo zgodnie stanęły na stanowisku, że uprawnienie do wystąpienia z żądaniem, o jakim mowa w art. 552 § 4 k.p.k., powstaje w dacie zaprzestania stosowania tymczasowego aresztowania, co oznacza, iż dopuszczalne jest złożenie wniosku o odszkodowanie oraz zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie przed uprawomocnieniem się orzeczenia kończącego postępowanie karne w sprawie, w której orzeczono ten środek zapobiegawczy, jeżeli nie jest on już stosowany (zob. uzasadnienie uchwały