Sygn. akt I Ca 193/13 POSTANOWIENIE Dnia 12 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Iwona Podwójniak Sędziowie SSO Joanna Składowska SSO Katarzyna Powalska Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2013 r. w Sieradzu na rozprawie sprawy z wniosku B. E.i D. E. z udziałem (...) Spółka Akcyjna z/s w L. o ustanowienie służebnością przesyłu na skutek apelacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt I Ns 1046/12 postanawia: oddalić apelację. Sygn. akt I Ca 193/13 UZASADNIENIE We wniosku skierowanym do Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli wnioskodawcy B. E. i D. E. wnieśli o ustanowienie na stanowiącej ich własność nieruchomości, położonej w miejscowości Z. przy ulicy (...) składającej się z działki gruntu oznaczonej w rejestrze gruntów Starostwa Powiatowego w Z. numerem (...) dla której Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) służebności przesyłu na rzecz każdoczesnego właściciela urządzenia przesyłowego zlokalizowanego na w/w działce, a nadto o zasądzenie od uczestnika (...) Spółki Akcyjnej w L. na swoją rzecz jednorazowej kwoty 34.496,00 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie opisanej służebności. Uczestnik postępowania (...) Spółka Akcyjna w L. wnosił o oddalenie wniosku, podnosząc zarzut zasiedzenia służebności. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 marca 2013 r. wydanym w sprawie I Ns 1046/12 Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli oddalił wniosek B. E. i D. E. oraz orzekł o kosztach postępowania. Powyższe postanowienie zapadło na podstawie ustaleń faktycznych, których zasadnicze elementy przedstawiają się następująco: W dniu 17 grudnia 1964 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. Wydział Spraw Wewnętrznych na podstawie art. 35 ustawy z dnia z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 18 poz. 94 z 1961 r. ze zm.) wydało decyzję zezwalającą przedsiębiorstwu państwowemu Zakładom (...) w W. na przeprowadzenie budowy linii 110Kv poprzez nieruchomości osób prywatnych położonych na terenie budowy linii, zgodnie z załączonym do decyzji planem sytuacyjnym pomiędzy miejscowościami Z. - K.. Budowę linii miało zrealizować Biuro (...) w Ł. ( (...)) - jako jednostka organizacyjna Zakładów (...) w W.. Na postawie wskazanej decyzji Biuro (...) w Ł. wybudowało w lipcu 1965 roku linię 110Kv na odcinku Z.-K. . Jej odbiór nastąpił w lipcu 1965 roku. Jej użytkownikiem został Zakład (...) w Ł., jako zakład (jednostka organizacyjna) Zakładów (...) w W.. W późniejszym czasie przedsiębiorstwo państwowe (...) w W. zmieniło swą nazwę na „Centralny O. Energetyczny w W.”, a jego zakład - Zakład (...) w Ł. podzielony został na Zakład (...), zarządzający sieciami energetycznymi miasta Ł. oraz Zakład (...) zarządzający sieciami energetycznymi na terenie województwa, w tym linią energetyczną 110Kv -Z.-K.. Przedmiotowa linia częściowo przebiega przez nieruchomość stanowiącą obecnie własność B. i D. małżonków E., składającą się z działki gruntu położonej w Z. przy ulicy (...) i oznaczonej w rejestrze gruntów Starostwa Powiatowego w Z. numerem (...) dla której Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli Wydział Ksiąg Wieczystych powadzi księgę wieczystą nr (...). Zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia 16 stycznia 1989 roku nr 14/ (...)/89 utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...) w Ł.. Przedsiębiorstwo to powstało w wyniku podziału przedsiębiorstwa państwowego - (...) w W. na bazie jego zakładu - Zakładu (...) w Ł.. Nowo utworzonemu przedsiębiorstwu państwowemu przydzielone zostały składniki mienia powstałego z podziału p.p. - Centralnego O. Energetycznego w W.. W zarządzie nowo utworzonego przedsiębiorstwa znalazła się w/w linia energetyczna. W 1991 r. Zakład (...) przeprowadził modernizację linii energetycznej, zastępując stare słupy wysokiego napięcia nowymi. Przebieg linii nie uległ żadnej zmianie. W 1993 roku przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...) został przekształcony w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa - Zakład (...) S.A. w Ł., który w 2008 roku zmienił nazwę na (...) S.A. w Ł.”. W roku 2010, na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h., (...) SA w Ł. została połączona ze spółką (...) S.A. w L. jako spółką przejmującą. (...) oddział w/w spółki otrzymał nazwę (...) SA Oddział (...). Przedmiot działalności w/w spółki stanowi m. in. dystrybucja energii elektrycznej. Pismem z dnia 3 lipca 2012 r. wnioskodawcy wezwali uczestnika do polubownego załatwienia sprawy wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich gruntu i odszkodowania za utratę wartości gruntu wzywają (...) m.in. do podpisania umowy regulującej korzystanie z nieruchomości objętej postępowaniem. Ostatecznie jednak do podpisania umowy między stronami niniejszego postępowania nie doszło. W świetle powyższych ustaleń Sąd Rejonowy stwierdził, że wniosek jest niezasadny i że podlega oddaleniu w całości. Sąd uznał, że linia energetyczna stanowi własność (...) S.A. w L., gdyż uczestnik postępowania jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego Zakładu (...), powstałego w wyniku podziału przedsiębiorstwa państwowego - (...) w W. - pierwotnego użytkownika linii energetycznej. Sąd powołując się na ogólne zasady prawa cywilnego, w szczególności przepis art. 47 § 2 k.c. oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazane w treści uzasadnienia wywiódł, że urządzenia przesyłowe po ich wejściu w skład przedsiębiorstwa stanowią odrębną od nieruchomości rzecz ruchomą która może być przedmiotem obrotu cywilnoprawnego i stanowią własność podmiotu, który z własnych środków owe urządzenia wybudował. Jeżeli jednak urządzenia te nie mogą zostać odłączone od sieci stanowiącej własność przedsiębiorstwa bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości, albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany tych urządzeń to stają się one częścią składową sieci przedsiębiorstwa i zgodnie z treścią art. 47 § 1 i 2 k.c. pozostają własnością właściciela sieci, nawet jeśli zostały wybudowane ze środków innego podmiotu. Sąd rozważył także kwestię własności urządzeń przesyłowych w kontekście art. 128 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lutego 1989 roku i wywiódł, że w zakresie posiadanej zdolności prawnej państwowe osoby prawne, wykonywały w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Do grona państwowych osób prawnych zaliczały się w szczególności przedsiębiorstwa państwowe (p.p.). Przedsiębiorstwa te pomimo posiadanej zdolności prawnej oraz zdolności do czynności prawnych nie były właścicielem zarządzanego przez siebie mienia. Właścicielem tego mienia pozostawało wyłącznie państwo. Zasada „jednolitego funduszu własności państwowej” wywierała skutki także w sferze posiadania. Zgodnie z akceptowanym przez Sąd I instancji stanowiskiem Sądu Najwyższego zasada ta oznaczała, że państwowa osoba prawna nie mogła przeciwstawić Skarbowi Państwa jakichkolwiek własnych uprawnień. Jednakże w stosunkach zewnętrznych z osobami trzecimi miała pozycję taką jak właściciel, skoro zgodnie z treścią art. 128 § 2 k.c. miała prawo wykonywać w imieniu własnym względem zarządzanych przez siebie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. W konsekwencji wszelkie roszczenia, jakie powstawały ze względu na składniki mienia państwowego pozostające w zarządzie państwowej osoby prawnej, realizowała w imieniu własnym ta osoba. O ile zatem w relacjach wewnętrznych między Skarbem Państwa a państwową osobą prawną, posiadaczem samoistnym nieruchomości państwowej było zawsze państwo, o tyle z punktu widzenia relacji zewnętrznych przedsiębiorstwo państwowe, które władało oddaną mu w zarząd nieruchomością powinno być uznawane za posiadacza samoistnego nieruchomości niezależnie od tego, czy była to nieruchomość państwowa. Z powyższego w ocenie Sądu Rejonowego wynika, że w stosunkach zewnętrznych p.p. w zakresie zarządzanego przez siebie mienia państwowego powinno być uważane za posiadacza samoistnego, przy czym z uwagi na treść art. 128 § 1 k.c., skutki prawno-rzeczowe płynące z owego posiadania powstawały wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa. Analogicznie - w stosunkach wewnętrznych pomiędzy przedsiębiorstwem państwowym a Skarbem Państwa, przedsiębiorstwo to do czasu nowelizacji art. 128 k.c. tj. do dnia 1 lutego 1989 r. nie mogło przeciwstawić Skarbowi Państwa jakichkolwiek własnych uprawnień. Sąd także wskazał, że zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia 16 stycznia 1989 roku nr 14/ (...)/89 utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...) w Ł.. Przedsiębiorstwo to powstało w wyniku podziału przedsiębiorstwa państwowego - (...) w W. na bazie jego zakładu - Zakładu (...) w Ł.. Nowo utworzonemu przedsiębiorstwu organ założycielski przydzielił składniki mienia powstałego z podziału p.p. - Centralnego O. Energetycznego w W., a stanowiącego mienie państwowe. W ten sposób w dyspozycji nowo utworzonego przedsiębiorstwa państwowego znalazła się linia energetyczna 15kV, przebiegająca przez działkę wnioskodawców. Sąd podkreślił, że zmiana art. 128 k.c. nie spowodowała „uwłaszczenia” się państwowych osób prawnych na zarządzanej przez nich części majątku państwowego. Przekształcenie zarządu w prawo własności, w odniesieniu do budynków, innych urządzeń i lokali znajdujących się na gruntach stanowiących własność państwa lub gminy, objętych działaniem ustawy z dnia 28 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79 poz. 464 z 1990 roku) nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 2 tej ustawy, z dniem 5 grudnia 1990 roku tj. z chwilą jej wejścia w życie. Z tą samą datą grunty będące w zarządzie państwowych osób prawnych stały się dla nich przedmiotem użytkowania wieczystego (art. 2 ust. 1 ustawy). W przypadku pozostałych składników majątkowych, będących przedmiotem zarządu państwowych osób prawnych, które do dnia 1 lutego 1989 r. stanowiły mienie ogólnonarodowe ich przekształcenie w przysługujące tym osobom prawnym prawo własności nastąpiło na podstawie ustaw określających ich ustrój majątkowy. W odniesieniu do przedsiębiorstw państwowych przepisem takim jest art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, mocą którego z ustawy o przedsiębiorstwach państwowych wykreślono zapis, zgodnie z którym przedsiębiorstwo państwowe mogło wykonywać wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia ogólnonarodowego będącego w jego dyspozycji za wyjątkiem uprawnień wyłączonych przepisami ustawowymi i zastąpiono go normą, zgodnie z którą przedsiębiorstwo, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewnia jego ochronę. Tak więc z chwilą wejścia w życie opisanej ustawy tj. z dniem 7 stycznia 1991 r. przedsiębiorstwa państwowe z mocy prawa nabyły własność, wydzielonych im na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, poszczególnych składników mienia państwowego, tych których nie obejmowała ustawa z dnia 28 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że z dniem 7 stycznia 1991 roku przedsiębiorstwo państwowe - Zakład (...) w Ł., stał się właścicielem ruchomości w postaci urządzenia przesyłowego - linii energetycznej 110 kV zlokalizowanej na gruncie wnioskodawców oraz posiadaczem służebności gruntowej odpowiadającej w swej treści służebności przesyłu, którą Skarb Państwa nabył w drodze zasiedzenia z dniem 31 lipca 1985 roku. W 1993 roku własność urządzenia oraz posiadanie służebności przeszły na rzecz Zakładu (...) S.A. w Ł., powstałego z przekształcenia dotychczasowego przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. W roku 2010, na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. (...) SA w Ł. (poprzednia nazwa to (...) SA) została połączona ze spółką (...) S.A. w L. jako spółką przejmującą. Zatem uczestnik postępowania, (...) S.A. w L. Oddział (...) jest od 2010 roku właścicielem w/w linii energetycznej i posiadaczem służebności gruntowej. W tym zakresie Sąd powołując się na treść art. 305 1 k.c. podniósł, że przepis ten zaczął obowiązywać z dniem 3 sierpnia 2008 roku, dopuszczając możliwość nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie, przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o zasiedzeniu własności nieruchomości. Zgodnie z regułą lex retro non agit unormowania dotyczące służebności przesyłu znajdują zastosowanie wyłącznie do stanów faktycznych istniejących od dnia 3 sierpnia 2008 roku, a wobec braku przepisów przejściowych nie ma podstaw prawnych do doliczania od czasu niezbędnego do zasiedzenia służebności przesyłu, okresu posiadania tego prawa przed 3 sierpnia 2008 r. Przesłanką zasiedzenia służebności przesyłu jest bowiem posiadanie w/w prawa. Jednakże niemożność zasiedzenia przed dniem 3 sierpnia 2008 roku służebności przesyłu nie oznacza, że stany faktyczne stanowiące przesłankę zasiedzenia takiej służebności, istniejące przed w/w datą są całkowicie indyferentne prawnie. Sąd z powołaniem się na orzecznictwo dostrzegające w nowych realiach gospodarczych potrzebę dynamicznej wykładni niezmienionych przepisów Kodeksu cywilnego regulujących służebności gruntowe, podzielił koncepcję, zgodnie z którą przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa. Nabywana przez przedsiębiorstwo (w znaczeniu podmiotowym) w drodze zasiedzenia służebność gruntowa odpowiadała treści i funkcji nowo wykreowanej służebności przesyłu. Funkcją takiej szczególnej służebności gruntowej miało być bowiem zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa, a nie określonej nieruchomości władnącej. Sąd wskazał, że służebność gruntowa o treści służebności przesyłu nie musi wykazywać jakiegokolwiek związku z nieruchomością władnącą, bo jej funkcją nie jest zwiększenie użyteczności innej nieruchomości (nieruchomości władnącej), będącej własnością przedsiębiorstwa przesyłowego, lecz zwiększenie użyteczności (ułatwienie funkcjonowania) przedsiębiorstwa jako takiego. Działalność przedsiębiorstwa przesyłowego nie jest warunkowana posiadaniem gruntów, lecz posiadaniem urządzeń przesyłowych, bez których funkcjonowanie tego rodzaju przedsiębiorstwa nie jest możliwe. W tym stanie rzeczy, służebność gruntowa o treści służebności przesyłu ułatwia funkcjonowanie przedsiębiorstwa przesyłowego wtedy, gdy umożliwia korzystanie z urządzeń przesyłowych, a nie wtedy, gdy zwiększa użyteczność konkretnej oznaczonej nieruchomości władnącej. Ponadto, powiązanie opisywanej służebności gruntowej z prawem własności do urządzeń przesyłowych powoduje, że przeniesienie własności tych urządzeń lub przedsiębiorstwa (w znaczeniu przedmiotowym), w skład którego owe urządzenia wchodzą skutkuje ex lege przejściem na nabywcę związanej z nimi służebności gruntowej. W tym stanie rzeczy ustanowienie służebności przesyłu w celu właściwego korzystania z urządzeń przesyłowych zlokalizowanych na gruncie wnioskodawców jest zbędne, a wniosek w tym zakresie podlega oddaleniu. Powyższe orzeczenie Sądu Rejonowego apelacją w całości zaskarżył wnioskodawca D. E., który zarzucił mu:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.