Sąd Okręgowy w Suwałkach wyrokiem z dnia 8 lutego 2013r. w sprawie II K 68/12: I. Oskarżonego J. F. uznał za winnego tego, że: w okresie od jesieni 2003 r. do połowy 2010 r. w Polsce, na terenie województwa (...) oraz na terenie Republiki Federalnej Niemiec w miejscowości (...), działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, dopuścił się handlu ludźmi, tj. K. C., P. C.
kk i na podstawie art.
z art. 33 § 1, 2 i 3 kk skazał go przy zastosowaniu art. 60 § 2 kk w zw. z art. 60 § 6 pkt 2 kk na karę 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wysokości 100 (stu) stawek dziennych przyjmując wysokość jednej stawki za równoważną kwocie 30 (trzydziestu) złotych. II. Oskarżonego A. S.
kk i na podstawie art.
z art. 33 § 1, 2 i 3 kk skazał go przy zastosowaniu art. 60 § 2 kk w zw. z art. 60 § 6 pkt 2 kk na karę 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wysokości 100 (stu) stawek dziennych przyjmując wysokość jednej stawki za równoważną kwocie 30 (trzydziestu) złotych. III. Na podstawie art. 69 § 1 i 2 kk, art. 70 § 1 pkt 1 kk wykonanie orzeczonych wobec oskarżonych kar pozbawienia wolności warunkowo zawiesił: – oskarżonemu J. F. na okres próby 3 (trzech) lat, – oskarżonemu A. S.
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść wyroku będący skutkiem naruszenia wskazanych wyżej zasad procedury karnej, polegający na nietrafnym przyjęciu, iż J. F. w okresie od jesieni 2003 roku do połowy 2010 roku dopuścił się handlu ludźmi, tj. osobami wymienionymi w pkt I zaskarżonego orzeczenia, w sytuacji, gdy brak jest w sprawie przekonujących dowodów potwierdzających ustalenia Sądu Okręgowego. Wskazując na powyższe na podstawie art. 427 § 1 i art. 437 § 2 k.p.k. wniósł o: - zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzuconego mu aktem oskarżenia czynu, ewentualnie: - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wyrok zaskarżył także na podstawie art. 438 pkt. 2 i 3 k.p.k obrońca oskarżonego A. S.
253 § 1 kk, w tym w kontekście problematyki zmiany ustawy. Z uzasadnienia wyroku nie sposób dowiedzieć się, jakie zachowania oskarżonych w odniesieniu do konkretnych pokrzywdzonych i dlaczego wyczerpują znamiona przestępstwa handlu ludźmi, a nie wyłącznie innych przestępstw przeciwko wolności czy też przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową. Sąd I instancji w ogóle nie dokonał we wskazanym zakresie analizy ani okoliczności strony podmiotowej ani też przedmiotowej zachowania oskarżonych. Rzeczą niezrozumiałą jest przy tym przyjęcie okresów wskazanych w akcie oskarżenia przy jednoczesnym nie wydzieleniu i nie wskazaniu dokładnych okresów zachowań sprawczych w stosunku do poszczególnych pokrzywdzonych. Odnosząc się do kwestii przyjętej przez Sąd Okręgowy kwalifikacji prawnej należy podkreślić, że przepis art.
k.k., na podstawie którego oskarżeni zostali skazani, obowiązuje dopiero od dnia 8 września 2010r., został bowiem dodany przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 20 maja 2010 r. (Dz.U.2010.98.626) zmieniającej obowiązującą ustawę. Czyny przypisane oskarżonemu J. F. miały mieć natomiast miejsce w okresie od jesieni 2003r. do połowy 2010r. W tym czasie nie obowiązywał art.
Sąd Okręgowy zastosował przepisy obowiązujące w czasie orzekania, nie rozważając kwestii różnic w definicji „handlu ludźmi” uregulowanej w art. 253§1k.k. obowiązującym w czasie popełnienia czynów i art.
obowiązującego w czasie orzekania, a zatem nie rozważył kwestii najistotniejszej a mianowicie czy ustawa karna obowiązująca w chwili czynów zarzucanych oskarżonym jest dla nich względniejsza od tej obowiązującej w czasie orzekania przez Sąd Okręgowy, a nadto czy za zmianę ustawy w rozumieniu art. 4 k.k. można uznać zmianę wykładni systemowej w stosunku do określonych znamion czynu zabronionego. Nie wolno bowiem zapominać o treści przepisu art. 1 § 1 k.k., który stanowi, że „odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia" oraz przepisu art. 4 § 1 k.k., zgodnie z którym, „jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy". Zatem, co do przestępstw popełnionych przed dniem wejścia w życie nowelizacji, każdorazowo sąd będzie musiał rozważyć, którą z ustaw powinien zastosować. Sąd Okręgowy wskazał jedynie, że przepis art.
został umieszczony w rozdziale XXIII kodeksu karnego w wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 20 maja 2010r. , a jego odpowiednik znajdował się w art. 253§1 k.k., choć miał nico inne brzmienie. Następnie Sąd ten poszukiwał definicji „handlu ludźmi” na gruncie prawa międzynarodowego i unijnego sprzed nowelizacji i następnie wskazał, że pojęcie „handel ludźmi” zostało uregulowane w art. 115§22k.k. Nie przedstawił szczegółowej i wnikliwej analizy uprzednio obowiązującego stanu prawnego i zapatrywań doktryny i judykatury na istotę przestępstwa stypizowanego w art. 253§1k.k. Ich przedstawienie a wcześniej uwzględnienie w procesie orzeczniczym było zaś konieczne a to dlatego, że do momentu ustawowego zdefiniowania pojęcia "handel ludźmi", a więc do dnia 8 września 2010 r. (vide: obowiązujący od 8 września 2010 r. art. 115 § 22 k.k. - Dz. U. z 2010 r. Nr 98, poz. 626), to właśnie piśmiennictwo oraz orzecznictwo wytyczały zakres przedmiotowy stosowania normy zawartej w cytowanym wyżej przepisie, a co należy jeszcze raz podkreślić obowiązywał on w czasie popełnienia czynów zarzucanych oskarżonym. Tylko przeprowadzając gruntowną analizę tego pojęcia i sięgając do jej genezy można ustalić która ustawa karna czy obowiązująca w czasie popełnienia czynu czy w czasie orzekania jest łagodniejsza dla sprawcy. W tym zakresie należy wskazać, że na tle obowiązującej do dnia 8 września 2010 r. ustawy w piśmiennictwie i judykaturze ugruntował się pogląd, że „uprawiać handel ludźmi" to nic innego jak "handlować", co w konsekwencji oznacza, że odpowiedzialności przewidzianej w art. 253 § 1 k.k. podlega ten kto kupuje, sprzedaje, zastawia, dokonuje zamiany, użycza ludzi lub dokonuje innych transakcji cywilnoprawnych, których przedmiotem jest człowiek. Innymi słowy, "handel ludźmi" w znaczeniu art. 253 § 1 k.k., to obrót przenoszący własność człowieka jako przedmiotu (towaru) połączony z przeznaczeniem go celom sprzecznym z ludzką podmiotowością (vide: "Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Komentarz do art. 117-277 k.k.", pod redakcją Andrzeja Zolla, Zakamycze 1999 i 2006, "Komentarz do kodeksu karnego. Część szczególna", Andrzej Marek, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2000, wyroki Sądów Apelacyjnych w Krakowie z dnia 8 marca 2001 r., II AKa 33/01, KZS 2001/5/29, w Białymstoku z dnia 24 maja 2004 r., II AKa 66/04, OSA 2005/3/16, w Katowicach z dnia 13 sierpnia 2009 r., II AKa 200/09, LEX nr 553851). Porównanie tej, jakkolwiek pozaustawowej, to jednak ówcześnie obowiązującej interpretacji omawianego pojęcia z jego aktualnie obowiązującą, w tej chwili już ustawową definicją, prowadzi do jednoznacznego wniosku, a mianowicie, że w kontekście owej interpretacji, zakres stosowania art. 253 § 1 k.k. jest zdecydowanie węższy od tego, który wynikałby z konieczności uwzględnienia uregulowania przewidzianego w art. 115 § 22 k.k. Co więcej, istniejące na tym tle różnice są tak zasadnicze, że w przypadku oskarżonych można nawet wyrazić wątpliwość, czy przypisane im przez Sąd czynności sprawcze rzeczywiście materializują znamię "uprawia handel ludźmi" w znaczeniu wynikającym z przytoczonych wcześniej poglądów, które to, co trzeba jeszcze raz podkreślić, obowiązywały w chwili czynów. Przy stosowaniu art. 253§1k.k. jak słusznie podaje Sąd Apelacyjny w Szczecinie (wyrok z dnia 31 października 2012r., KZS 2013/3/49) nie można zapomnieć o jego genezie, a mianowicie, że „pierwotnym celem stosowania art. 253§1 k.k. było zwalczanie handlu ludźmi dla celów prostytucji. W tej kwestii Sąd Apelacyjny w Szczecinie odwołuje się do uzasadnienia wyroku z dnia 7 czerwca 2001 r., V KKN 109/99 OSNKW 2001/9-10/79 Sądu Najwyższego, w którym to wyraził on pogląd, który to sprowadza się do następującej tezy: " (...) przepis art. 253 § 1 k.k. jest wyrazem realizacji międzynarodowych zobowiązań Polski (zob. np. A. Marek: Komentarz do kodeksu karnego. Część szczególna, Warszawa 2000, s. 248-249; J. Warylewski: Glosa do postanowienia SN z dnia 17 marca 2000 r., OSP 2000, z. 9, s. 427, a także uzasadnienie rządowego projektu kodeksu karnego, w: Nowe kodeksy karne z 1997 r. z uzasadnieniami, Warszawa 1997, s. 203 i 197). Zobowiązania te wynikają z Konwencji w sprawie zwalczania handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji z dnia 2 grudnia 1949 r., otwartej do podpisu 21 marca 1950 r., na ratyfikowanie której przez Polskę zezwolono ustawą z dnia 29 lutego 1952 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 78), i którą następnie opublikowano w Dz. U. z 1952 r. Nr 41 (jako załącznik do poz. 278). Konwencja ta zastąpiła wcześniejsze porozumienia międzynarodowe, wskazane w jej wstępie (art. 28), których stroną była także Polska, w tym m.in. Konwencję z 1910 r. o zwalczaniu handlu żywym towarem (Dz. U. z 1922 r. Nr 87, poz. 783), Konwencję z 1921 r. o zwalczaniu handlu kobietami i dziećmi (Dz. U. z 1925 r. Nr 125, poz. 893) oraz Konwencję z 1933 r. o zwalczaniu handlu kobietami pełnoletnimi (Dz. U. z 1938 r. Nr 7, poz. 37). Wszystkie wskazane wyżej, ratyfikowane przez Polskę, konwencje o zwalczaniu "handlu" ludźmi, rozumiały przez to pojęcie wyłącznie wywożenie za granicę osób w celu uprawiania prostytucji (zob. J. Warylewski. Glosa, s. 426). Definicję „handlu ludźmi” zawierał także obowiązujący w polskim systemie prawnym od 31 stycznia 2005 r. "Protokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi w szczególności kobietami i dziećmi" (Dz. U. z 2005 r. Nr 18, poz. 160), który nie posiadał samodzielnego bytu, lecz stanowił uzupełnienie Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 15 listopada 2000 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 18, poz. 158 z późn. zm.), co oznaczało, że postanowienia Protokołu powinny być interpretowane łącznie z Konwencją (art. 1 ust. 1 Protokołu) i pod warunkiem, że czyny uznane za przestępstwa zgodnie z art. 5 Protokołu miały charakter międzynarodowy i zostały popełnione z udziałem zorganizowanej grupy przestępczej (art. 4 Konwencji). Reasumując powyższe należy zauważyć, że do 8 września 2010 r. przepis art. 253 § 1 k.k. nie penalizował grupy zachowań w pełni tożsamych z określonymi aktualnie w definicji "handlu ludźmi" zawartej w przepisie art. 115 § 22 k.k. Wprowadzona w art. 115 k.k. §22 definicja jest zmianą o charakterze normatywnym, która w zasadniczy sposób zmienia dotychczasową wykładnię sądową pojęcia „handel ludźmi”. Zatem tego rodzaju zmiana, w ocenie Sądu Apelacyjnego, wymaga oceny dokonanej przez pryzmat art. 4§1kk, od której Sąd Okręgowy się uchylił, a która może mieć wpływ na kwestię odpowiedzialności oskarżonych. W opisanym stanie rzeczy, zaakceptowanie zaskarżonego wyroku nie było możliwe. Sąd Apelacyjny był zmuszony wyrok uchylić a sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rzeczą Sądu I instancji będzie rzetelna, wszechstronna, zgodna z zasadami wypływającymi z art. 7 k.p.k, ocena materiału dowodowego, w wypadku wydania wyroku skazującego dokładne określenie czynu przypisanego, a następnie przy respektowaniu wymogów art. 424 k.p.k odtworzenie procesu myślowego wiążącego się z wydanym rozstrzygnięciem, tak w odniesieniu do ustaleń faktycznych, oceny dowodów jak i podstawy prawnej wyroku. W zakresie postępowania dowodowego Sąd Okręgowy powinien mieć na względzie możliwości, jakie daje przepis art. 442 § 2 k.p.k. Rozstrzygając w przedmiocie procesu nie może zaś tracić z pola widzenia dyspozycji art. 442 § 3 k.p.k oraz regulacji zawartej w art. 443 k.p.k. Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie, o kosztach za obronę z urzędu oskarżonego A. S.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.