I C 339/13

Sygnatura akt I C 339/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Wrocław, dnia 12 września 2013r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący:SSR del. Piotr Jarmundowicz Protokolant:Błażej Łój po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013r. we Wrocławiu sprawy z powództwa B. S. przeciwko Miastu i Gminie J. o ustalenie I. oddala powództwo; II. zasądza od powódki B. S. na rzecz strony pozwanej Miasta i Gminy J. kwotę 2.363,96 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez stronę pozwaną na opinię biegłego, nie obciążając powódki obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego poniesionych przez stronę pozwaną. UZASADNIENIE Powódka B. S.w pozwie wniesionym do Sądu Rejonowego w Oławie I Wydziału Cywilnego przeciwko Miastu i Gminie J.domagała się ustalenia nieważności czynności prawnej - zrzeczenia się w dniu 20.11.1989 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w O.aktem notarialnym rep. A (...) na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości stanowiącej wówczas działkę nr (...), o powierzchni 3,03 ha położonej w B.przy ul. (...), dla której prowadzona była Księga Wieczysta nr (...). W przypadku ustalenia przez Sąd, że B. S.uchyliła się od skutków prawnych zrzeczenia się nieruchomości tylko w stosunku do Gminy J., wpisanej obecnie jako właściciel działki nr (...)o powierzchni 0,16 ha stanowiącej użytki rolne zabudowane, położonej w B.przy ul. (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), żądanie pozwu obejmowało także ustalenie nieważności czynności prawnej ze skutkiem od samego początku w zakresie zrzeczenia się na rzecz Skarbu Państwa części własności nieruchomości opisanej w akcie notarialnym tj. działki nr (...)o powierzchni 0,16 ha. W uzasadnieniu powódka wskazała w pierwszej kolejności, że pozwem z dnia 14.12.2010 r. złożonym w Sądzie Rejonowym w Oławie wystąpiła o ustalenie, że Skarb Państwa nigdy nie nabył własności nieruchomości stanowiącej uprzednio działkę nr (...), o powierzchni 3,03 ha, położonej w B., przy ul. (...), dla której prowadzona była Księga Wieczysta nr (...), ponieważ zrzeczenie się przez nią tej nieruchomości nastąpiło pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej. Roszczenie pozwu obejmowało także ustanie, że powódka uchyliła się od skutków prawnych zrzeczenia się nieruchomości w stosunku do Miasta i Gminy J., wpisanego obecnie jako właściciel działki nr (...), o powierzchni 0,16 ha, stanowiącej użytki rolne zabudowane, położonej w B., przy ul. (...), dla której prowadzona jest Księga Wieczysta o nr (...), poprzez złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Sprawa była rozpatrywana pod sygn. akt I C 323/10 i zakończyła się oddaleniem powództwa z powodu braku interesu prawnego. Sąd Okręgowy oddalił wniesioną przez powódkę apelację. Następnie powódka wystąpiła do Sądu Rejonowym w Oławie z kolejnym roszczeniem o ustalenie nieważności zrzeczenia się w dniu 20.11.1989 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w O., aktem notarialnym rep. A Nr (...), na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości stanowiącej wówczas działkę nr (...), o po w. 3,03 ha, położonej w B., przy ul. (...), dla której prowadzona była Księga Wieczysta nr (...). Sformułowane jednocześnie roszczenie ewentualne o ustalenie nieważności czynności prawnej ze skutkiem od samego początku w zakresie zrzeczenia się w dniu 20.11.1989 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w O., aktem notarialnym rep. A Nr (...), na rzecz Skarbu Państwa części własności nieruchomości opisanej w pkt 1, tj. działki nr (...), o powierzchni 0,16 ha, stanowiącej użytki rolne zabudowane, położonej w B., przy ul. (...), dla której prowadzona jest Księga Wieczysta o nr (...). W uzasadnieniu roszczenia dochodzonego w przedmiotowym postępowaniu powódka wyjaśniła, że sporna działka nr (...), jest zamieszkiwana przez nią i jej rodzinę od 1945 r. Działka została przekazana poprzednikom prawnym powódki (będącym repatriantami) za mienie pozostawione na Ziemiach (...). Działka ta powstała w wyniku geodezyjnego podziału działki nr (...). Zgodnie z mapą ewidencyjną wydaną przez Starostwo Powiatowe w O.w dniu 28.01.2008 r. obszar dawnej działki nr (...)aktualnie zajmują działki nr (...). Obecnie formalno - prawnym właścicielem działki nr (...)jest Gmina J.. Podstawą przejęcia własności nieruchomości przez stronę pozwaną była natomiast decyzja komunalizacyjna Wojewody (...)z dnia 16.01.1998 r., nr (...).(...), stwierdzająca nabycie przez nią z mocy prawa nieodpłatnie jej własności. Dla działki nr (...)założono w Sądzie Rejonowym w Oławie Księgę wieczystą nr (...)(obecnie KW nr (...)). Działka nr (...)stała się własnością B. S.na mocy umowy przekazania gospodarstwa rolnego. W dniu 23.05.1986 r. aktem notarialnym, (repertorium A Nr (...)), sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w O. J. K.(ojciec powódki) umową przekazania gospodarstwa rolnego przekazał jej nieodpłatnie własność całego gospodarstwa wraz z zabudowaniami: domem mieszkalnym, stajnią, oborą i stodołą. Przekazane gospodarstwo stanowiły działki nr (...)o łącznej powierzchni 7,13 ha, wpisanych w Księdze Wieczystej nr (...). Następnie w dniu 20.11.1989 r. B. S.w Państwowym Biurze Notarialnym w O.aktem notarialnym (repertorium A Nr (...)), zrzekła się nieruchomości stanowiącej działkę nr (...), objętej wówczas KW nr (...), o powierzchni 3,03 ha, na rzecz Skarbu Państwa. Jej zdaniem zrzeczenie się działki w części obejmującej zabudowania mieszkalne i gospodarcze, tj. obecnie działki nr (...), jest obarczone wadą oświadczenia woli określaną błędem co do treści czynności prawnej, bowiem składająca oświadczenie była przekonana, iż treścią czynności prawnej jest zrzeczenie się nieruchomości obejmującej grunty rolne bez części zabudowanej. Błąd ten stanowczo uzasadnia przypuszczenie, że gdyby składająca oświadczenie woli nie działała pod wpływem błędu i oceniała sprawę rozsądnie, nie złożyłaby oświadczenia o tej treści (art. 84 k.c.). W dniu 31.03.2008 r. powódka złożyła oświadczenia Burmistrzowi Miasta i Gminy J.(odebranym w dniu 04.04.2008 r.), w którym uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, tj. oświadczenia złożonego w dniu 20.11.1989 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w O., repertorium A Nr (...), o zrzeczeniu się nieruchomości rolnej zabudowanej stanowiącej działkę nr (...), o pow. 3,03 ha. W oświadczeniu wskazała, że pozostawała w błędzie co do treści czynności prawnej polegającym na mylnym przekonaniu, iż zrzeczenie obejmuje jedynie część działki nr (...), tj. same grunty rolne bez części działki, na której posadowione są zabudowania mieszkalne i gospodarcze, czyli bez działki obecnie oznaczonej nr (...). W odpowiedzi w piśmie z dnia 16.05.2008 r. Burmistrz Miasta i Gminy J.poinformował powódkę, iż oświadczenie powyższe uznaje za bezskuteczne. Zdaniem powódki, stanowisko Miasta i Gminy J.nie miało znaczenia z punktu widzenia skutków prawnych złożonego przez B. S.oświadczenia. Powódka wskazała także, że ustalenie nieważności czynności prawnej, tj. zrzeczenia się nieruchomości, stanowić będzie kwestię prejudycjalną do wystąpienia o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a następnie do wystąpienia o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wyjaśniając swój interes prawny w wytoczeniu powództwa powódka wskazała, że rozstrzygnięcie przedmiotowego postępowania stanowić będzie warunek wystąpienia z dalszymi środkami prawno - procesowymi. Powódka powołała dalej szereg poglądów wyrażonych w orzecznictwie podkreślając, że zanim wystąpi o uzgodnienie treści księgi wieczystej, ma obowiązek wystąpić o uchylenie decyzji w drodze postępowania administracyjnego, pod rygorem ujemnych skutków prawno - procesowych. Powtórzyła, że składając oświadczenie o zrzeczeniu się nieruchomości pozostawała pod wpływem błędu, jako mylnym wyobrażeniu o istniejącym stanie rzeczy. Nadto w czasie sporządzania aktu notarialnego obejmującego zrzeczenie się nieruchomości działała w przekonaniu, iż zrzeka się jedynie części nieruchomości obejmującej grunty rolne. Zatem błąd, w którym pozostawała powódka dotyczył okoliczności faktycznych a także był istotny. B. S.nigdy nie zrzekłaby się nieruchomości wiedząc, że zrzeczenie obejmuje także część działki obejmującej budynki mieszkalne, w których zamieszkuje wraz ze swoją rodziną oraz budynki gospodarcze. Dodała, że zrzeczenie się nieruchomości stanowiącej grunty orne było spowodowane trudnościami finansowymi jej rodziny. Stanowiły one bowiem glebę niskiej klasy i obarczone były zobowiązaniami publicznoprawnymi Z tego względu B. S.zdecydowała się zrzec jedynie gruntów ornych. Działania powódki pod wpływem błędu potwierdzała także sama treść oświadczenia w akcie notarialnym, gdzie nie opisano, że zrzeka się ona nieruchomości wraz z budynkami. Składając oświadczenie o zrzeczeniu się nieruchomości powódka działała w zaufaniu do rzetelności i wiedzy notariusza, przed którym akt został sporządzony. Błędne przekonanie dotyczące przekazania nieruchomości wynikało także z błędu w ewidencji gruntów, w której na działce nr (...)budynki nie były zaznaczone, mimo, że istniały już w momencie ich przejęcia przez poprzedników prawnych powódki. Dodatkowo w Księdze Wieczystej nr (...), obejmującej obecnie działki nr (...)stanowiące również własność powódki, w dziale pierwszym w punkcie - dotyczącym sposobu korzystania z nieruchomości widnieje opis: „nieruchomość rolna z zabudowaniami”. B. S.była przekonana, że budynki, w których zamieszkuje przynależą do tych właśnie działek, a nie do działki nr (...). Powódka wskazała dalej, że wiedzę o błędzie co do treści czynności prawnej uzyskała dopiero dniu 28.01.2008 r., gdy wystąpiła do Starostwa Powiatowego w O.do Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami o mapę ewidencyjną z której wynikało, że zabudowania położone są na działce nr (...)powstałej w wyniku podziału geodezyjnego działki nr (...). B. S.nie ma żadnego innego domu, w którym mogłaby mieszkać. Rozsądne jest według niej twierdzenie, że nie zrzekłaby się jedynego domu, zwłaszcza że ma na utrzymaniu rodzinę. Podkreśliła także, że przysporzenie nastąpiło pod tytułem darmym, zatem przyjęcie, że zrzeczenie było ważne i skuteczne musiałoby prowadzić do stwierdzenia, że powódka B. S.świadomie zrzekła się za darmo na rzecz Skarbu Państwa domu, w którym mieszka wraz z całą swoją rodziną. Na koniec powódka wskazała, że oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych zrzeczenia się nieruchomości zostało złożone obecnemu właścicielowi działki nr (...), tj. Gminie J., której zasobem nieruchomości, w oparciu o art. 11 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zarządza Burmistrz, będący organem wykonawczym gminy. Właściciel działki nie wykazał żadnej woli, aby uregulować prawnie sytuację, w której znalazła się powódka wraz z rodziną. Jej zdaniem, pomimo tego, że istnieją prawne środki, aby przywrócić formalnie prawo własności nieruchomości, Burmistrz Gminy występuje ze sprzecznym z zasadami współżycia społecznego powództwem o eksmisję z rodziną z jej własnego domu. W odpowiedzi na pozew strona pozwana domagała się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu. W pierwszej kolejności pozwana zwróciła uwagę, że pomiędzy tymi samymi stronami toczyły się już o to samo roszczenie dwa postępowania (sygn. akt: I C 123/08 oraz I C 323/10), które to już zostały prawomocnie zakończone, a zatem w niniejszej sprawie w chwili obecnej powództwo powinno być odrzucone w trybie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Pozwana zarzuciła także, że powódka znacznie zaniżyła wartość przedmiotu sporu. W dalszej kolejności pozwana podniosła zarzut braku po jej stronie biernej legitymacji procesowej, albowiem z mocy art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 08.03.1990 r. o samorządzie gmina posiada zupełnie odrębną osobowość prawną od osobowości prawnej Skarbu Państwa w rozumieniu art. 33 i następnych kodeksu cywilnego. Ponieważ w niniejszym procesie sądowym powódka zmierzała do ustalenia nieważności czynności prawnej w celu uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli jednoznacznie skierowanego do Skarbu Państwa (złożonego w dniu 20.11.1989 r. w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze Notarialnym w O.repertorium A nr (...)), to w chwili obecnej roszczenia powinna kierować tylko wobec Skarbu Państwa. Strona pozwana podkreśliła, że powódka domaga się dokonania czynności prawnej w chwili obecnej już praktycznie nie możliwej do wykonania, albowiem wszelkie swoje roszczenia wiąże ona z pierwotną działką nr (...)o pow. 3,03 ha (dla której była założona księga wieczysta Kw (...)), a która to działka w chwili obecnej już nie istnieje, a zatem nie może ona stanowić przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. Z ostrożności procesowej pozwana wskazała także, że w dniu 20.11.1989 r. powódka złożyła skuteczne oświadczenie woli dotyczące zrzeczenia się na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości. W księdze wieczystej nr (...)(prowadzonej jeszcze przez ówczesne Państwowe Biuro Notarialne w O.) powódka była wpisana jako właścicielka nieruchomości rolnej zabudowanej, w skład wchodziła działka nr (...)o pow. 3,03 ha i to właśnie tej działki zrzekła się jednoznacznie na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem pozwanej, powódka miała pełną świadomość faktu, iż działała wówczas jako właścicielka zabudowanej nieruchomości rolnej i w tym też zakresie jej czynności prawne, wywoływały skutki prawne przewidziane w przepisach kodeksu cywilnego oraz innych przepisach powszechnie obowiązującego prawa. W tej sytuacji pisemne oświadczenie pełnomocnika powódki złożone w zwykłym piśmie datowanym z dnia 31.03.2008 r. skierowanym do Burmistrza Miasta i Gminy J.było oczywiście bezskuteczne i w praktyce nie może wywierać żadnych skutków prawnych. Zdaniem pozwanej, zostało ono skierowane do zupełnie innej osoby prawnej niż ta, wobec której w dniu 20.11.1989 r. powódka złożyła oświadczenie Państwowym Biurze Notarialnym o zrzeczeniu się własności nieruchomości. Nadto oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych dotyczy zupełnie innego przedmiotu - zupełnie innej działki gruntu, gdyż aktualnie skierowane zostało co do działki nr (...), podczas gdy rzeczą oczywistą jest, że ta działka nie istniała jeszcze w dacie dokonania czynności prawnej w dniu 03.11.1989 r. Pozwana podkreśliła także, powódka nigdy nie była właścicielką działki nr (...), co jednoznacznie wynika choćby z treści § 1 umowy przekazania gospodarstwa rolnego, sporządzonej w dniu 23.05.1986 roku w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze Notarialnym w O., gdzie jednoznacznie wskazano, że w skład przekazywanego wówczas gospodarstwa rolnego wchodzą działki nr (...)o łącznej powierzchni 7,15 ha. Zdaniem pozwanej powódka nie może skutków swojego rażącego niedbalstwa przerzucić na Gminę a także obciążać tym notariuszy z Państwowego Biura Notarialnego w gdyż w obu aktach notarialnych znajdują się jednoznaczne zapisy, że jej czynności prawne dotyczą zabudowanej nieruchomości rolnej. Argumentacja powódki była chybiona również i z tego powodu, że na podstawie prawomocnej decyzji z dnia 16.01.1998 r. Wojewody (...)wydanej w oparciu o art. 18 ust. l w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (...) stwierdzono z mocy prawa nabycie przez Miasto i Gminę J.prawa własności przedmiotowej zabudowanej nr (...). W związku z powyższym Gmina J.skutecznie wystąpiła do Sądu Rejonowego w Oławie V Wydział Ksiąg Wieczystych z wnioskiem o urządzenie księgi wieczystej dla w/w zabudowanej nieruchomości komunalnej i ujawnienie w oparciu o wyżej cyt. ostateczną i prawomocną decyzję Wojewody w tej księdze wieczystej swych praw do przedmiotowej nieruchomości. Pozwana zarzuciła także brak uprawdopodobnienia przez powódkę interesu prawnego. Wywodziła, że powódka mogłaby żądać wydania wyroku ustalającego nieważność dokonanej przez nią czynności prawnej tylko wtedy, gdyby powstała sytuacja grożąca naruszeniem stosunku prawnego lub powstała wątpliwość co do jego istnienia. W przedmiotowej sprawie decydujące znaczenie ma rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, gdyż według art. 5 i następnych ustawy o księgach wieczystych i hipotece, decydujące znaczenie ma stan prawny nieruchomości uregulowany i opisany w księdze wieczystej Kw nr (...), prowadzonej aktualnie przez Sąd Rejonowy w Oławie V Wydział Ksiąg Wieczystych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Aktem nadania z 31.08.1947 r. (...)Komisja (...) w O.nadała J. G.prawo własności gospodarstwa o pow. 7,13 ha położonego we wsi B., gromada M.obejmującego działki nr (...)wraz z budynkiem mieszkalnym, gospodarczymi, inwentarzem żywym i martwym. Orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z 20.08.1958r. gospodarstwo przeszło na własność J. G.. Po jego śmierci, aktem własności ziemi z 30.06.1973 r. Wydział (...) (...)w O.stwierdził nabycie z mocy prawa powyższej nieruchomości przez jego córkę M. K.