Sygn. akt I Ca 338/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 września 2013 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Joanna Składowska SSO Katarzyna Powalska SSR ( del.) Dagmara Kos Protokolant : Elwira Kosieniak po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r. w Sieradzu na rozprawie sprawy z powództwa Ochotniczej Straży Pożarnej w B. przeciwko M. S. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 19 czerwca 2013 r. sygnatura akt I C 46/13
(1)k.c., i 65 k.c.). Skoro zatem strony postanowiły, że obowiązujące je kary umowne mają być inaczej niż wskazał ustawodawca w art. 484 § 1 zd. 1 k.c. formą odszkodowania, to nie można uznać, iż zastrzeżone przez nie kary są niezależne od wysokości poniesionej przez stronę szkody. Jak podał Sąd, samochód dostarczony przez pozwanego jest w pełni sprawny, a OSP w B. nie utraciło żadnych dotacji na jego zakup. Konieczność dodatkowego dojazdu przez przedstawicieli powoda została zrekompensowana przez pozwanego bezpłatnym zamontowaniem w dostarczanym samochodzie dodatkowych szuflad na sprzęt pożarniczy. Powód nie doznał zatem żadnej szkody, która wymagałaby naprawienia przewidzianą w takim przypadku karą umowna o charakterze odszkodowawczym. O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. Powyższe rozstrzygnięcie zostało zaskarżone przez powoda apelacją. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
- naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 233 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i dowolne ustalenie Sądu I instancji, że pozwany nie popadł w opóźnienie z wykonaniem umowy o dzieło i wydał powodowi przedmiot umowy o dzieło w terminie umownym na podstawie protokołu odbioru techniczno-jakościowego, podczas gdy, z dowodu z dokumentów w postaci protokołu z faktycznego przekazaniu samochodu oraz pisma pozwanego z dnia 04.10.2012r., w sposób niezbity wynika, że pozwany nie wydał zamawiającemu dzieła w terminie wynikającym z umowy lecz z opóźnieniem wynoszącym 23 dni;
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 353 1 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z § 4 umowy z dnia 23.07.2012r. zatytułowanym „Termin dostawy", poprzez jego niezastosowanie i pominięcie co skutkowało uznaniem Sądu, że do należytego wykonania umowy przez pozwanego doszło wskutek podpisania przez strony umowy protokołu odbioru techniczno-jakościowego z pominięciem istotnego faktu, a mianowicie obowiązku fizycznego wydania przedmiotu umowy powodowi w terminie do dnia 1 października 2012 roku, co expressis verbis wynika z § 4 umowy; - art. 353 1 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z § 9 ust. 8 umowy z dnia 23.07.2012 r. o treści: „za dzień wykonania umowy przez wykonawcę uważa się dzień przekazania i przejęcia przedmiotu zamówienia zamawiającego i podpisania przez obie strony umowy protokołu zdawczo-odbiorczego, zgodnie z § 5 ust. 4 umowy", poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, co skutkowało uznaniem Sądu I Instancji, że wolą stron było takie ukształtowanie stosunku zobowiązaniowego, ze pozwany miał wykonać dzieło, a jego fizyczne przekazanie pozostało poza sferą zainteresowania stron, czyli, że strony czynności nie obwarowały żadnym terminem wydania przedmiotu umowy (strona 9 uzasadnienia); * art. 353 1 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z § 8 ust. 2 umowy z dnia 23.07.2012r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że strony zastrzegły karę umowną na wypadek nieprzedstawienia przez pozwanego pojazdu do odbioru techniczno-jakościowego, podczas, gdy z treści cyt. zapisu umowy wynika, że wykonawca zapłaci karę umowną w przypadku opóźnienia z wydaniem przedmiotu zamówienia; * art. 483 § 1 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przesłanką żądania zapłaty kary umownej jest wystąpienie szkody, jak również uznanie, że kara umowna nie jest umownym odszkodowaniem; * art. 76 k.c. w zw. § 9 ust. 4 umowy z dnia 23.07.2012r. i art. 139 ust. 2, art. 140 ust. 1 ustawy z 29 stycznia 2004 roku - Prawo zamówień publicznych poprzez jego niezastosowanie i błędne uznanie, że strony skutecznie doszły do porozumienia w sprawie zrekompensowania powodowi przez pozwanego szkody w związku z opóźnieniem wykonania umowy o dzieło, która polegała na kilku przejazdach do siedziby pozwanego przez przedstawicieli powoda, poprzez zamontowanie dodatkowych elementów w przedmiocie umowy. III. Na podstawie art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c. wnoszę o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz powoda kwoty 67.537,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 29.12.2012 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesowych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Interpretacja spornych postanowień umowy z dnia 23 lipca 2012 r. została dokonana przez Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy, w związku z czym zaskarżone rozstrzygnięcie w przedmiocie oddalenia powództwa o zobowiązanie pozwanego do zapłaty kary umownej należało uznać za w pełni zasadne. W pierwszej kolejności należy odnieść się do podniesionych w apelacji zarzutów proceduralnych, ponieważ dopiero gdy one okażą się niezasadne możliwa jest ocena zasadności naruszenia prawa materialnego na tle ustaleń stanowiących podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku ( por. wyrok S.N. z dnia 23 marca 1997 r., II CKN 60/97, OSNC z 1997 r., Nr 9, poz. 128 ). Nie jest trafny zarzut apelacji sprowadzający się do naruszenia normy art. 233 k.p.c., gdyż Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej, swobodnej, a nie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. „Ramy swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1) wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego" (zob. wyrok SN z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, Lex nr 41437; wyrok SA w Szczecinie z dnia 17 września 2008 r., I ACa 1195/06, Lex nr 516569; J. Klich-Rump, Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia sądowego w procesie cywilnym, Warszawa 1977, s. 135). Podniesiony przez apelującego w tym zakresie zarzut mógłby być uwzględniony jedynie wówczas, gdyby wykazano, że zebrane dowody w części zostały ocenione w sposób rażąco wadliwy, sprzeczny z zasadami logiki bądź doświadczenia życiowego. Tego zaś apelujący nie dowiódł, a jego twierdzenia są wyrazem własnej oceny dowodów i własnej wersji stanu faktycznego korzystnego dla niego, ale sprzecznego z ustaleniami Sądu pierwszej instancji. Oceniając natomiast trafność zaskarżonego rozstrzygnięcia w kontekście podniesionych przez apelującego zarzutów o charakterze merytorycznym stwierdzić należy, że bezskuteczna okazała się podjęta przez skarżącego próba wykazania, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się błędnej interpretacji postanowień umowy z 23 lipca 2012 r. Dokonana przez Sąd Okręgowy analiza w.w. umowy prowadzi do wniosku, że wbrew twierdzeniom powoda nie została spełniona wynikająca z § 8 ust. 2 przesłanka powstania po stronie pozwanej obowiązku zapłaty kary umownej. W ocenie Sądu Okręgowego, z § 3 ust. 2, zgodnie z którym „odbiór przedmiotu zamówienia nastąpi w terminie uzgodnionym przez Zamawiającego z wykonawcą, podczas odbioru techniczno-jakościowego, nie później niż do 1 października 2012 roku” jednoznacznie wynika, iż ściśle oznaczony termin dokonania czynności odnosi się jedynie do odbioru techniczno – jakościowego. Dla odbioru przedmiotu zamówienia, który miał nastąpić na podstawie protokołu zdawczo – odbiorczego (§ 5 umowy) termin końcowy nie został przez strony umowy zastrzeżony. W związku z faktem, że przewidzianą w § 8 ust. 2 w.w. umowy karę umowną strony wiązały jedynie z opóźnieniem terminu „wydania przedmiotu zamówienia w stosunku do terminu uzgodnionego w umowie”, tj. terminu odbioru techniczno – jakościowego, a odbiór o takim charakterze w dniu 27 września 2012 roku nastąpił, to pozwany nie dopuścił się opóźnienia z jego wydaniem, przez co nie zachodzi podstawa obciążenia go karą umowną. Niezależnie jednak od powyższego wywodu, pokreślenia wymaga, że w dniu 27 września 2012 r. nastąpiło faktyczne wydanie przedmiotu umowy, nie tyle w kontekście rozumienia poszczególnych postanowień umowy, lecz w świetle okoliczności stwierdzonych protokołem odbioru techniczno – jakościowego z 27 września 2012 r. Z protokołu tego wynika, że przekazano wówczas powodowi następujące dokumenty: książkę gwarancyjną, wykaz stacji (...), warunki gwarancji, karty gwarancyjne i instrukcje obsługi urządzeń i wyposażenia przekazanego z samochodem, kartę pojazdu, wyciąg ze świadectwa homologacji i fakturę. Nie bez znaczenia pozostaje zatem w tym aspekcie przewidziane w art. 348 k.c. unormowanie, zgodnie z którym wydanie dokumentów umożliwiających rozporządzanie rzeczą jednoznaczne jest z wydaniem samej rzeczy. Z fizycznym wydaniem rzeczy zrównano zatem wydanie dokumentów, które dają możliwość rozporządzania rzeczą ( traditio longa manu). W literaturze podkreśla się również wymóg, aby po stronie nabywcy istniała wola władania rzeczą dla siebie w zakresie określonego prawa, a po stronie dotychczasowego posiadacza – rezygnacja z posiadania (por. J. Ignatowicz (w:) Komentarz, t. I, 1972, s. 813; E. Gniewek, Komentarz, 2001, s. 829). zob. na przykład wyrok SN z dnia 28 lutego 2003 r. (V CKN 1701/00, Mon. Praw. 2005, nr 18, s. 909); postanowienie SN z dnia 15 stycznia 2010 r. (I CSK 355/09, OSNC 2010, nr 10, poz. 139); wyrok SN z dnia 28 stycznia 2010 r. (I CSK 216/09, Lex nr 577676). Niewątpliwie zatem, powód uzyskał fizyczne władztwo nad wydaną rzeczą. Otrzymał wszystkie niezbędne dokumenty umożliwiające mu rozporządzanie przedmiotem umowy, a ponadto w dniu 27 września 2012 r. towarzyszył mu zamiar władania rzeczą dla siebie. Pozwany natomiast, który już w piśmie z 18 września 2012 r. zgłosił powodowi gotowość do wydania pojazdu - przez wydanie rzeczy godził się na przeniesienie posiadania. Na podstawie protokołu odbioru techniczno – jakościowego wystawiono ponadto fakturę VAT. Regulacja zawarta w § 9 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28.03.2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. nr 68, poz. 360), w świetle którego, faktura VAT musi być wystawiona nie później niż 7 dnia od dnia wydania towaru lub wykonania usługi - stanowi potwierdzenie, iż w niniejszej sprawie wydanie towaru nastąpiło. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż po otrzymaniu faktury i karty pojazdu powód dokonał jego rejestracji w Urzędzie (...) i auto z dniem 1 października 2012 r. zostało odnotowane w książce środków trwałych. Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu Okręgowego bezzasadny jest podniesiony przez skarżącego zarzut pominięcia i niezastosowania § 4 umowy. Owszem, z treści § 4 wynika, że termin dostawy przedmiotu zamówienia miał nastąpić do 1 października 2012 r., jednak za opóźnienie w tym względzie nie zastrzeżono kary umownej. To samo dotyczy zarzutu naruszenia postanowienia określającego datę wykonania umowy. Zgodnie z § 9 ust. 8 za dzień wykonania umowy przez wykonawcę uważa się dzień przekazania i przejęcia przedmiotu zamówienia i podpisania przez strony protokołu zdawczo odbiorczego zgodnie z § 5 ust.
- W umowie nie przewidziano jednak terminu podpisania protokołu zdawczo – odbiorczego, a tym bardziej nie zastrzeżono kary umownej za jego niedotrzymanie. Skarżący ponadto błędnie przyjął, iż dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia sprowadza się do wniosku, że kara umowna została przez strony zastrzeżona na wypadek nieprzedstawienia przez pozwanego pojazdu do odbioru techniczno – jakościowego. Z analizy dokonanej przez Sąd Rejonowy interpretacji postanowień łączącej strony umowy wynika, że zastrzeżenie kary umownej, w ocenie Sądu pierwszej instancji, zostało zastrzeżone jedynie w razie opóźnienia w wydaniu towaru. Kara umowna stanowi sankcję cywilnoprawną na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. W art. 483 § 1 k.c. została sformułowana legalna definicja kary umownej. Wynika z niej, że kara umowna stanowi zastrzeżenie, wedle którego naprawienie szkody powstałej wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy pieniężnej. Obowiązek jej zapłaty powstaje więc wówczas, gdy zobowiązanie nie zostało wykonane, a zatem gdy dłużnik nie spełnił świadczenia, które zgodnie z treścią zobowiązania należy się wierzycielowi, co z kolei nastąpiło z powodu okoliczności, za które dłużnik odpowiada. Co prawda, w orzecznictwie przyjmuje się, że kara umowna stanowi rodzaj zryczałtowanego odszkodowania, którego strona w wypadkach określonych w umowie może dochodzić bez konieczności wykazywania szkody, a nawet wówczas, gdy szkoda nie wystąpiła, to zważywszy jednak na zawarte w § 8 ust. 1 umowy sformułowanie, zgodnie z którym kary umowne stanowią formę odszkodowania – roszczenie o zapłatę odszkodowania mogłoby się w niniejszej sprawie zaktualizować dopiero w sytuacji, gdyby w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania powstałaby jednocześnie szkoda. Zastosowanie kary umownej uzależniono od wykazania szkody przez stronę uprawnioną do uzyskania świadczenia niepieniężnego, które nie zostało spełnione w terminie. Sąd Okręgowy podziela przyjęte w tej mierze przez Sąd Rejonowy stanowisko, że po stronie powodowej szkoda nie powstała. Samochód dostarczony przez pozwanego funkcjonuje prawidłowo, a powód nie utracił żadnych dotacji na jego zakup. Konieczność dodatkowego dojazdu przez przedstawicieli powoda została natomiast zrekompensowana przez pozwanego bezpłatnym zamontowaniem w dostarczanym samochodzie dodatkowych szuflad na sprzęt pożarniczy. Reasumując, poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia w zakresie terminowego wydania przedmiotu objętego postępowaniem są prawidłowe, wobec czego niezasadne było obciążenie pozwanego karą umowną. Mając na uwadze powyższe, w oparciu o art. 385 k.p.c., Sąd Okręgowy apelację oddalił. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 12 ust. 1 w zw. z § 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U.
- 1349). (...)