Sygn. akt II Ca 104/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2013r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Piotr Starosta Sędziowie SO Wojciech Borodziuk (spr.) SO Aurelia Pietrzak Protokolant sekr. sądowy Tomasz Rapacewicz po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013r. w Bydgoszczy na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C. przeciwko J. K. i F. K. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 27 listopada 2012r. sygn. akt. I C 1114/11 oddala apelację. II Ca 104 /13 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 27 listopada 2012 r. po rozpoznaniu spraw z powództw (...) Spółki z. o. o. w C. przeciwko J. K. i F. K. o zapłatę: I. oddalił powództwo przeciwko pozwanemu J. K.; II. oddalił powództwo przeciwko pozwanemu F. K.; III. zasądził od powoda na rzecz pozwanych solidarnie kwotę 1.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; IV. nakazał powodowi, aby uiścił na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Bydgoszczy kwotę 230 zł tytułem brakujących kosztów sądowych. W pozwie z dnia 22 lipca 211 r.(...) spółkaz. o. o.z siedzibą w C. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od J. K. kwoty 45.242,02 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 września 2010 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. W pozwie z tego samego dnia powódka wniosła o zasądzenie na jej rzecz od F. K.kwoty 41.509,83 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 października 2010 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. W uzasadnieniach obu pozwów powódka wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie m.in. obrotu i magazynowania zbóż i rzepaku, a każdy z pozwanych prowadzi działalność gospodarczą w zakresie swojego gospodarstwa rolnego. W dniu 27 maja 2010 r. powódka zawarła z pozwanym J. K. umowę sprzedaży żyta konsumpcyjnego w ilości 150 ton z opcją zmiany in plus bądź in minus w zakresie 5 % tejże ilości o określonych parametrach. W tym samym dniu powódka zawarła z pozwanym F. K.umowę sprzedaży pszenicy konsumpcyjnej w ilości 100 ton z opcją zmiany in plus bądź in minus w zakresie 5% tejże ilości o określonych parametrach. W obu umowach wskazano termin realizacji na 15 września 2010 r. a płatność do 21 dni po dostawie, a dodatkowo strony przewidziały w treści tych umów klauzulę w zakresie możliwości stosowania kary umownej przez powódkę, zgodnie z którą, w przypadku niewykonania w całości lub w części umowy powódka miałaby prawo obciążenia drugiej strony umowy wartością poniesionych szkód, ale nie mniej niż 10% wartości od całości lub części niewykonanej umowy. Ponieważ pozwani nie dostarczyli umówionego ziarna powódka poniosła szkodę, gdyż miała zawarte umowy z odbiorcami ziarna, dlatego dochodziła w pozwie zasądzenia odpowiednich kwot tytułem naprawienia szkody, polegającej na konieczności zakupu ziarna od innych osób, aby wywiązać się z umów zawartych przez powódkę z odbiorcami ziarna. W odpowiedziach na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództw oraz o nieobciążanie ich kosztami procesu. W uzasadnieniu przyznali fakt zawarcia z powódką wskazanych w pozwie umów, ale z uwagi na suszę, która wystąpiła w okresie, w którym rośliny potrzebują najwięcej wody, w związku z czym nie mogły się one wykształcić w sposób właściwy, co spowodowało spadek plonów ziarna. Było to niespodziewanie, z przyczyn od nich niezależnych, za które nie ponoszą odpowiedzialności, a jako producenci utracili swoje nakłady pracy oraz spodziewany zysk. Powyższa niemożność spełnienia umówionego świadczenia była zatem usprawiedliwiona. Wywiedli, że podstawę prawną dla uzasadnienia ich stanowiska stanowi przepis art 622 §1 k.c. odnoszący się do umowy kontraktacji. W związku ze zmianą okoliczności zaproponowali także powódce rozważenie możliwości renegocjowania umowy w zakresie umówionej ceny za tonę rzepaku i żyta. Dodali, że powódka w odpowiedzi na ich pisma przyznała, że zawarte między nimi umowy mają charakter umów kontraktacji, jednakże nie uznała suszy, za okoliczność za którą żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności i oświadczyła, że oczekuje na realizację umów. 2 Zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy połączył sprawy z obu powództw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W dalszym toku procesu strony podtrzymały zasadniczo swoje stanowiska. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny. Powódka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie m.in. obrotu i magazynowania zbóż i rzepaku. Pozwani są braćmi i prowadzą działalność gospodarczą w zakresie swojego gospodarstwa rolnego. Dnia 12 kwietnia 2010 r. pozwany J. K. zawarł z powódką umowę nr (...), w której zobowiązał się do wyprodukowania i dostarczenia 40 ton rzepaku w terminie do dnia 25 sierpnia 2010 r. Dnia 12 kwietnia 2010 r. pozwany F. K.zawarł z powódką umowę nr (...), w której zobowiązał się do wyprodukowania i dostarczenia 60 ton rzepaku w terminie do dnia 25 sierpnia 2010 r. Powódka w dniu 26 maja 2010 r. zawarła z (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. umowę w przedmiocie zakupu przez tę spółkę 1.000 ton pszenicy konsumpcyjnej z terminem wykonania umowy we wrześniu 2010 r. W razie niewykonania kontraktu wobec tego podmiotu powódka ponosiłaby odpowiedzialność kontraktową. W dniu 27 maja 2010 r. powódka zawarła z pozwanym J. K. umowę sprzedaży żyta konsumpcyjnego w ilości 150 ton z opcją zmiany in plus bądź in minus w zakresie 5 % tejże ilości o określonych parametrach. W umowie termin jej realizacji przewidziano na dzień 15 września 2010 r. a płatność do 21 dni po dostawie. Dodatkowo strony przewidziały w treści umowy klauzulę w zakresie możliwości stosowania kary umownej przez powódkę względem pozwanego, zgodnie z którą w przypadku niewykonania w całości lub w części niniejszej umowy powódka mogłaby obciążyć pozwanego wartością poniesionych szkód, ale nie mniej niż 10 % wartości od całości lub części niewykonanej umowy. W dniu 27 maja 2010 r. powódka zawarła z pozwanym F. K.umowę sprzedaży pszenicy konsumpcyjnej w ilości 100 ton z opcją zmiany in plus bądź in minus w zakresie 5 % tejże ilości o określonych parametrach. W umowie termin jej realizacji przewidziano na dzień 15 września 2010 r., a płatność do 21 dni po dostawie. Dodatkowo strony przewidziały w treści umowy klauzulę w zakresie możliwości stosowania kary umownej przez powódkę względem pozwanego, zgodnie z którą w przypadku niewykonania w całości lub w części mniejszej umowy powódka mogłaby obciążyć pozwanego wartością poniesionych szkód, ale nie mniej niż 10 % wartości od całości lub części niewykonanej umowy. W roku 2010 r. wystąpiło zjawisko suszy między innymi w L.- gminie S., w którym znajdowało się gospodarstwo pozwanych. Na zjawisko suszy, która rozwinęła się krótkookresowo w 2010 r. między innymi w L. -gminie S. (woj. (...)) w okresie szczególnie niekorzystnym dla wegetacji roślin uprawnych miał wpływ przebieg pogody w czerwcu i w pierwszych dwóch dekadach lipca. Był to okres bardzo ciepły w porównaniu z wartościami średnimi z wielolecia, a pod względem opadowym został sklasyfikowany jako skrajnie suchy. W trzeciej dekadzie czerwca i w dwóch pierwszych dekadach lipca występowała typowa susza atmosferyczna i glebowa, a przez IUNG w P. została określona jako susza rolnicza. Niedobór opadów atmosferycznych w wymienionym wyżej okresie oraz przebieg pogody w całym okresie od kwietnia do lipca 2010 roku miał decydujący wpływ na zmniejszenie wydajności i jakości zbóż zarówno ozimych jak i jarych. W piśmie z dnia 23 sierpnia 2010 r. pozwany J. K. zaproponował powódce rozważenie możliwości renegocjowania umowy w zakresie umówionej ceny za tonę rzepaku i żyta. W piśmie z tej samej daty pozwany F. K.zaproponował powódce rozważenie 3 możliwości renegocjowania umowy w zakresie umówionej ceny za tonę rzepaku i pszenicy. W pismach tych pozwani wskazali na to, że z powodu suszy nie mogą wywiązać się z zawartych z powódką umów. Powódka w odpowiedzi na te pisma przyznała, że zawarte z pozwanymi umowy mają charakter umów kontraktacji. Powódka nie uznała jednak suszy, za okoliczność, za którą żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności i oświadczyła, że oczekuje na realizację umowy. Powódka wskazała, że ustalone przez nią miarodajne dane według Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej jednoznacznie potwierdzają, że to nie czynniki meteorologiczne stanowią o niewywiązaniu się pozwanych z zawartych z nią umów. Wskutek suszy pozwanyF. K.uzyskał jedynie 55 ton pszenicy. Pszenica ta z powodu suszy nie posiadała nadto zakontraktowanych z powódką parametrów. Wskutek powyższego pozwany nie mógł oddać jej powódce. Sprzedał tę pszenicę, jako pszenicę paszową firmie (...). Pomimo suszy pozwany J. K. zdołał wyprodukować z pola należącego również i do pozwanego F. K.w L. żyto konsumpcyjne w ilości ok. 80 ton, które sprzedał do firmy (...). Miał on nadto inne pole, z którego wyprodukował żyto konsumpcyjne w ilości ok. 100 ton, które sprzedał do młyna w C.. Pozwani nie dostali odszkodowania za straty w rolnictwie, ponieważ nie ogłoszono wówczas klęski suszy w gminie S., w której położone było ich wspólne gospodarstwo rolne. W dniu 17 września 2010 r. powódka obciążyła pozwanego F. K. notą księgową nr (...) na kwotę 41.000 zł z terminem płatności 14 dni. W dniu 23 września 2010 r. powódka obciążyła pozwanego J. K. notą księgową nr (...) na kwotę 46.500 zł z terminem płatności 14 dni. W pismach z dnia 12 października 2010 r. i 26 listopada 2010 r. pozwani odmówili zapłaty żądanych od nich kwot uznając, że niewykonanie przez nich umów nastąpiło z przyczyn od nich niezależnych. Zarzucili też, że powódka nie udowodniła wskazanych przez siebie kosztów. Pismami z dnia 22 marca 2011 r. powódka wezwała pozwanego J. K. do zapłaty kwoty 47.182,95 zł, zaś pozwanego F. K. do zapłaty kwoty 41.509,83 zł, tytułem poniesionej przez nią, w jej ocenie, szkody wskutek niewywiązania się przez pozwanych ze wskazanych wyżej umów kontraktacji zawartych dnia 27 maja 2010 r. Pozwani nie zapłacili powódce dochodzonych przez nią kwot. Bezsporne. Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny na podstawie okoliczności bezspornych, przedłożonych przez strony dokumentów oraz zeznań świadków, a także zeznań pozwanego F. K.i w odpowiednim zakresie zeznań pozwanego J. K.. Sąd dokonał oceny zeznań przesłuchanych świadków oraz pozwanych, wskazując w jakim zakresie dał im wiarę albo odmówił wiarygodności, a także omówił zeznania prezesa powodowej spółki. Sąd uznał za rzetelną opinię z dnia 9 lipca 2012 r. wydaną przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (...)w P.. Opinia ta została wydana zgodnie z tezą dowodową zawartą w wydanym przez Sąd postanowieniu z dnia 10 maja 2012 r. Opinia ta była sporządzona i podpisana przez uprawniony podmiot. Jej treść nie budziła wątpliwości Sądu i nadto nie była przez strony kwestionowana. Przystępując do oceny zgłoszonych w pozwach roszczeń Sąd pierwszej instancji zważył, że bezspornym było między stronami, że zawarły między sobą w dniu 27 maja 2010 r. umowy kontraktacji. Zgodnie z art. 613 §1 k.c. przez umowę kontraktacji producent rolny zobowiązuje się wytworzyć i dostarczyć kontraktującemu oznaczoną ilość produktów rolnych określonego rodzaju, a kontraktujący zobowiązuje się te produkty odebrać w terminie umówionym, zapłacić umówioną cenę oraz spełnić określone świadczenie dodatkowe, jeżeli umowa lub przepisy szczególne przewidują obowiązek spełnienia takiego świadczenia. 4 W tym zakresie Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 622 §1 k.c, jeżeli wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, producent nie może dostarczyć przedmiotu kontraktacji, obowiązany jest on tylko do zwrotu pobranych zaliczek i kredytów bankowych. Zasadę tę w literaturze określa się mianem zasady podzielonego ryzyka. Stanowi ona regulację szczególną w stosunku do zasady wyrażonej w art. 475 i 495 k.c, przyjmującej wygaśnięcie zobowiązania w razie niemożliwości jego wykonania z przyczyn, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi. Stosownie do treści art. 622 §2 k.c. w umowie kontraktacji strony mogą zastrzec warunki zwrotu zaliczek i kredytu korzystniejsze dla producenta. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że z rzetelnej opinii wydanej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (...)w P. wynika zaistnienie suszy, która rozwinęła się krótko okresowo w 2010 r. między innymi w L. -gminie S.w okresie szczególnie niekorzystnym dla wegetacji roślin uprawnych miał wpływ przebieg pogody w czerwcu i w pierwszych dwóch dekadach lipca. Był to okres bardzo ciepły w porównaniu z wartościami średnimi z wielolecia, a pod względem opadowym został sklasyfikowany jako skrajnie suchy. W trzeciej dekadzie czerwca i w dwóch pierwszych dekadach lipca występowała typowa susza atmosferyczna i glebowa a przez (...) w P. została określona jako susza rolnicza. Niedobór opadów atmosferycznych w wymienionym wyżej okresie oraz przebieg pogody w całym okresie od kwietnia do lipca 2010 r. miał decydujący wpływ na zmniejszenie wydajności i jakości zbóż zarówno ozimych jak i jarych. Sąd podkreślił, że powołani w sprawie świadkowie zgodnie zeznali w wiarygodnych dla Sądu zeznaniach, że ponieśli straty w uprawach wskutek suszy. W ocenie Sądu, mając na uwadze zgromadzone w sprawie dowody pozwany F. K.wykazał, że z przyczyn od siebie niezależnych i spowodowanych ówczesną suszą nie mógł dostarczyć powódce przedmiotu kontraktacji tj. pszenicy konsumpcyjnej, posiadającej zadeklarowane w umowie właściwości. W konsekwencji Sąd na podstawie art. 622 §1 k.c. oddalił powództwo, o czym orzekł w punkcie II wyroku. Odnośnie roszczenia zgłoszonego wobec pozwanego J. K. Sąd Rejonowy ustalił, że pomimo suszy wyprodukował on w 2010 r. żyto konsumpcyjne. Wprawdzie pozwany ten nie udowodnił, że wyprodukowane przez niego żyto miało niższe parametry niż to, jakie zaoferował się wytworzyć i dostarczyć, jednakże nie oznaczało to, iż powództwo w stosunku do niego należy uwzględnić. Sąd, Rejonowy w tym zakresie wskazał, że z uwagi na okoliczność, iż pozwany ten wyprodukował żyto konsumpcyjne w ilości uzgodnionej w umowie, nie mógł on powołać się na przepis art. 622 §1 k.c. W konsekwencji konieczną podstawą uwzględnienia powództwa w stosunku do niego było wykazanie przesłanek z art. 471 k.c, dotyczących odpowiedzialności kontraktowej. Stosownie do art. 471 k.c. dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jednocześnie zgodnie z art. 361 §1 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Stosownie do przepisu art. 361 §2 k.c. w powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. W ocenie Sądu Rejonowego powódka nie udowodniła, że powstała u niej szkoda wskutek zawinionego przez pozwanego niewywiązania się z zawartej z nią umowy kontraktacji z dnia 27 maja 2010 r. Nie wykazała ona bowiem, że musiała sprzedać taką samą ilość żyta za wyższą cenę. Powódka nie wykazała, że miała zakontraktowaną z innym podmiotem umowę polegającą na obowiązku sprzedaży żyta konsumpcyjnego za określoną cenę. Powoływała się ona bowiem w toku procesu jedynie na zawartą z (...) sp. z o.o. umowę z dnia 26 maja 2010 r. w przedmiocie zakupu przez tę spółkę 1.000 ton pszenicy konsumpcyjnej z 5 terminem wykonania umowy we wrześniu 2010 r., która nie dotyczyła żyta konsumpcyjnego, co oznaczało, że nie miała związku z zawartą między powódką a pozwanym J. K. umową kontraktacji. Z uwagi na powyższe, w tym okoliczność, że powódka nie wykazała tego, że musiała sprzedać swoim kontrahentom taką samą ilość żyta konsumpcyjnego, powództwo w stosunku do pozwanego J. K. należało oddalić jako nieudowodnione, skoro powódka nie wykazała, że poniosła szkodę z powodu niewywiązania się przez pozwanego J. K. z zawartej z nią umowy kontraktacji (art. 471 k.c. a contrario w zw. z art. 6 k.c), o czym Sąd orzekł w punkcie I wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 §1-2 k.p.c. Pozwani ponieśli koszty procesu w kwocie 1.000 zł, która stanowiła zaliczki na wynagrodzenie dla Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej (...)w P. za wydanie opinii w sprawie i tę kwotę Sąd zasądził solidarnie od powoda na rzecz pozwanych. Sąd na podstawie art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3 i w zw. z art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. Nr 90 z 2010 r., poz. 594 ze zm.) z zw. z art. 98 k.p.c. postanowi! jak w punkcie IV wyroku. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2012 r. Sąd przyznał Instytutowi Meteorologii i Gospodarki Wodnej (...)w P. wynagrodzenie w kwocie 1.230 zł za wydanie opinii w sprawie. Pozwani uiścili zaliczkę na ten cel w kwocie 1.000 zł. Pozostałą część należnego powyższemu instytutowi wynagrodzenia poniósł tymczasowo Skarb Państwa -Sąd Rejonowy w Bydgoszczy. Sąd w konsekwencji nakazał powódce, aby uiściła na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Bydgoszczy wskazaną wyżej kwotę 230 zł tytułem brakujących kosztów sądowych, tymczasowo wyłożonych przez Skarb Państwa. Wyrok Sądu Rejonowego zaskarżyła apelacjami powódka w całości, zarzucając: -w stosunku do wyroku dotyczącego pozwanego J. K.:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.