I ACa 152/13

Sygn. akt I ACa 152/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Anna Bohdziewicz Sędziowie : SA Joanna Skwara-Kałwa SO del. Tomasz Ślęzak (spr.) Protokolant : Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa J. T. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w (...) o zapłatę i rentę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt II C 617/12 1) oddala apelację; 2) zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 500 (pięćset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3) przyznaje na rzecz radcy prawnego J. M. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach wynagrodzenie w kwocie 6642 (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa) złote, w tym podatek od towarów i usług w wysokości 1242 (tysiąc dwieście czterdzieści dwa) złote, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. I ACa 152/13 UZASADNIENIE Powód J. T. wniósł do Sądu Okręgowego w Katowicach, w dniu 30 sierpnia 2012 r. pozew, w którym domagał się zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w (...), kwoty 200 000 zł. tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia prawomocności wyroku, oraz zasądzenia renty w kwocie 2 000 zł. miesięcznie. W uzasadnieniu powód podał, że domaga się tych kwot z tytułu odszkodowania za poniesione szkody materialne, szkody na osobie oraz z tytułu zadośćuczynienia za doznane krzywdy moralne w postaci utraty mieszkania, utraty rzeczy osobistych, zerwanie, a następnie zniszczenie więzi z małoletnimi dziećmi, przetrzymywanie go w aresztach śledczych oraz szpitalach (...) mimo, że był zdrowy psychicznie. Powód wskazał, że te szkody powstały wskutek wykonania wyroków sądowych wydanych przez Sąd Rejonowy w T. dla których sądem odwoławczym był Sąd Wojewódzki w K. oraz na skutek wykonania wyroków wydanych przez Sąd Wojewódzki w K., w związku z czym podmiotem właściwym dla reprezentacji Skarbu Państwa jako strony pozwanej jest Prezes Sądu Okręgowego w K.. Chodzi o wyroki wydane w: sprawie rozwodowej toczącej się w 1980 roku przed Sądem Rejonowym w T., toczącego się tam w tym czasie postępowania karnego przeciwko powodowi o znęcanie się nad żoną, w sprawie o pozbawienie powoda prawa do opieki nad dziećmi zakończonej w 1980 lub 1981 roku, w sprawie o podział majątku dorobkowego, która prowadzona była w roku 1981 przed Sądem Rejonowym w T.. Poza tym źródła swych roszczeń powód upatrywał w decyzjach Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 16 lutego 1981 r. o umieszczeniu go w szpitalu (...), aresztowaniu przez Prokuraturę Rejonową w T. w grudniu 1983 r., umieszczeniu w szpitalu (...) w 1985 r. i w 1992 r. Zdaniem powoda, pozbawienie możliwości zarobkowania w czasie izolacji, oddalenie jego powództwa o przyznanie mu emerytury górniczej przez Sąd Wojewódzki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. oraz krzywdy jakich doznał w wyniku wydanych wyroków i decyzji oraz sposobu prowadzenia postępowań, w tym „fałszowania” i niszczenia akt, uzasadniają również zasądzenie na jego rzecz renty, która pomogłaby mu godniej żyć i złagodziłaby skutki doznanych krzywd moralnych i szkód. W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa - Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniósła o oddalenia powództwa i zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwany, w pierwszej kolejności podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda ze względu na upływ zarówno 10 lat od zdarzeń wskazywanych przez powoda jako źródło jego rzekomej szkody, jak i 3 lat od dowiedzenia się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Niezależnie od tego pozwany wskazał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie także z przyczyn o charakterze merytorycznym. Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika powoda koszty nieopłaconej pomocy prawnej i nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji ustalił, jako okoliczności bezsporne, oparte o załączone przez powoda materiały, że na podstawie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. Wydział IV Karny, z dnia 16 lutego 1981r. w sprawie IV Ko 50/81 J. T. został umieszczony w zamkniętym zakładzie (...) – (...) Szpitalu (...) w R., a w to w związku z usiłowaniem popełnienia przestępstwa z art. 148 k.k. oraz w wyniku ustalenia w toku tego postępowania, że w chwili popełniania czynu zabronionego miał zniesioną zdolność do pokierowania swym postępowaniem, a to wobec rozpoznania u niego choroby psychicznej pod postacią zespołu paranoidalnego. Postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 17 stycznia 1983r. powód został zwolniony z (...) Szpitala (...) w R.. Na podstawie postanowienia prokuratora Prokuratury Rejonowej w T. z dnia 20 grudnia 1983r. zastosowano wobec powoda środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania wobec podejrzenia popełnienia przez niego przestępstwa z art. 166 k.k. W dniu 31 października 1985r. powód został zwolniony z Aresztu Śledczego w T.. W czasie stosowania tego środka zapobiegawczego, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia 14 marca 1985r., w sprawie II Ko 63/84, zmieniono postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 6 sierpnia 1984 r. i zarządzono umieszczenie powoda w Szpitalu (...) w L. skąd został zwolniony postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia 16 grudnia 1985 r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 9 maja 1992 r. J. T. został umieszczony na obserwacji (...) w (...) Szpitalu (...) w M. celem stwierdzenia, czy stwarza on poważne zagrożenie dla porządku prawnego. W oparciu o te ustalenia Sąd Okręgowy uznał, powołując art. 117 kodeksu cywilnego i wskazując na tożsamość regulacji obecnie obowiązującego art. 442 1 § 1 k.c. i obowiązującego do 9 sierpnia 2007 r. art. 442 k.c., że skoro wszelkie działania (orzeczenia) strony pozwanej, z którymi powód wiąże powstanie po stronie Skarbu Państwa odpowiedzialności odszkodowawczej miały miejsce w latach 1981 – 1992, to roszczenia, które powód wywodzi z faktu wydania tych orzeczeń, uległy już przedawnieniu najpóźniej w dniu 10 maja 2002 r. Jako podstawa rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej wskazany został § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, natomiast gdy chodzi o pozostałe koszty procesu, art. 102 k.p.c. W apelacji od tego wyroku powód, zaskarżając go w części oddalającej powództwo, zarzucił: nierozpoznanie istoty sprawy wskutek niezasadnego, jego zdaniem, uwzględnienia zarzutu przedawnienia; naruszenie art. 232 k.p.c. i art. 233 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że pozwany miał możliwość dochodzenia swoich roszczeń wcześniej oraz naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu przyczyn nie zbadania czy podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa. W oparciu o te zarzuty, powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów. Sąd Apelacyjny zważył co następuje. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że uwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji zarzutu przedawnienia roszczeń powoda, podniesionego przez pozwanego, jest uzasadnione, a skorzystanie z tego zarzutu przez Skarb Państwa w okolicznościach tej sprawy nie może być ocenione jako nadużycie prawa i działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie budzi wątpliwości, że powód wywodzi swoje roszczenia z, jego zdaniem, popełnionych przez pozwanego czynów niedozwolonych opisanych szczegółowo w pozwie, mających miejsce w większości w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia, które doprowadziły do opisanych tam także szkód i krzywd powoda. W ramach podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia powołano się na upływ terminów przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, przewidzianych w obecnie obowiązującym art. 442