1 przedmiotowej umowy, ustanowienie przez kredytobiorców na nieruchomości na rzecz Banku hipoteki kaucyjnej w złotych polskich do kwoty stanowiącej równowartość 170% kwoty udzielonego kredytu. Ponadto
1 umowy, przedmiotowy kredyt został zabezpieczony umową ubezpieczenia na wypadek śmierci w zakresie ubezpieczenia spłaty kredytu na wypadek śmierci lub trwałej niezdolności do pracy spowodowanej nieszczęśliwym wypadkiem, na warunkach określonych w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia. Początek ochrony ubezpieczeniowej – stosownie do brzmienia § 13 ust. 1 zd. 1 umowy - miał rozpocząć się w pierwszym dniu po terminie płatności następującym po doręczeniu przez kredytobiorcę do banku prawomocnego odpisu z księgi wieczystej zawierającego wpis hipoteki na rzecz banku na pierwszym miejscu oraz potwierdzającym brak obciążeń poza zaakceptowanym przez bank ( umowa kredytu k. 11-14, zeznania powódki k. 218v-219 ). Polisa została wykupiona w (...) Towarzystwie (...) Spółce Akcyjnejz siedzibą w W.( obecnie (...) Towarzystwo (...) Spółką Akcyjnaz siedzibą w W.), z którym (...) Bank (...) Spółka Akcyjnaz siedzibą w W.w dniu 3 czerwca 2003 roku zawarł umowę grupowego ubezpieczenia kredytobiorców na wypadek śmierci lub trwałej niezdolności do pracy spowodowanej nieszczęśliwym wypadkiem. Przedmiotowa umowa ubezpieczenia została zawarta na podstawie Ogólnych Warunków Grupowego (...) Banku Spółki Akcyjnej. W punkcie 13 Polisy, wskazano (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną, jako podmiot uprawniony do otrzymania świadczenia ubezpieczeniowego w razie śmierci ubezpieczonych ( uposażonego ).
2 Ogólnych Warunków Grupowego (...) Banku Spółki Akcyjnej( OWGU), w przypadku śmierci ubezpieczonego, gdy (...)ponosiło odpowiedzialność, (...)spełnia na rzecz uposażonego, uprawnionego z umowy ubezpieczenia, świadczenie ubezpieczeniowe w wysokości sumy ubezpieczenia, na rachunek bankowy osoby uprawnionej wskazany we wniosku o spełnienie świadczenia ubezpieczeniowego. Stosownie do § 8 ust. 1 pkt 7 OWGU, (...)nie ponosi odpowiedzialności jeżeli śmierć ubezpieczeniowego była spowodowana lub zaszła bezpośrednio lub pośrednio w następstwie ,,uprzednich problemów zdrowotnych’’. Według § 2 ust. 9 OWGU, ,, uprzednie problemy zdrowotne’’ to choroby serca i układu krążenia, nadciśnienie tętnicze, choroby układu oddechowego, kości, stawów, układu pokarmowego, cukrzyca, choroby wątroby lub nerek, torbiele, guzy, nowotwory, choroby układu odpornościowego ( włączając HIV ), choroby mózgu, rdzenia kręgowego, nerwów obwodowych i inne choroby układu nerwowego, choroby psychiczne np. depresja, choroby wrodzone oraz fizyczne urazy, których obecność stwierdzono u ubezpieczeniowego lub z powodu których konieczne było uzyskanie porady lekarskiej lub podjęcie leczenia przed datą rozpoczęcia ochrony ubezpieczeniowej w stosunku do ubezpieczonego. (...)ma prawo odmowy spełnienia świadczenia ubezpieczeniowego w pierwszych trzech latach od początku odpowiedzialności w stosunku do ubezpieczonego, w przypadku podania przez ubezpieczonego nieprawdziwych informacji, o które (...)pytało w dokumentacji deklaracji zgody na objęcie ochrona ubezpieczeniową lub w innych dokumentach poprzedzających objecie ochrona ubezpieczeniową ( § 8 ust. 3 (...)) ( polisa k. 122-124, Ogólne Warunki Grupowego (...) Banku Spółki Akcyjnejk. 183-184). W dniu 19 maja 2004 roku Z. W.
2 Ogólnych Warunków Grupowego (...) Banku Spółki Akcyjnej( OWGU), w przypadku śmierci ubezpieczonego, (...)spełnia na rzecz uposażonego, uprawnionego z umowy ubezpieczenia, świadczenie ubezpieczeniowe w wysokości sumy ubezpieczenia, na rachunek bankowy osoby uprawnionej wskazany we wniosku o spełnienie świadczenia ubezpieczeniowego. Z powyższego wynika, iż treść stosunku zobowiązaniowego określona została zarówno zawartą przez strony umową ubezpieczenia, jak i postanowieniami ogólnych warunków ubezpieczenia. Wskazać w tym miejscu wypada, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 w związku z art. 4 ustawy z 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (jedn. tekst: Dz. U. 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm. - dalej "u.d.u."), ogólne warunki ubezpieczeń dobrowolnych ustala zakład ubezpieczeń. Ponieważ tworzy je strona umowy, na podstawie upoważnienia wynikającego z ustawy, mieszczą się one w pojęciu wzorca umownego w rozumieniu art. 385 § 1 k.c. Mimo że nie są przepisami prawa ustanowionego przez ustawodawcę, trzeba je - jako prawo umowne - wykładać tak, jak przepisy prawa. W razie niejasności, a zwłaszcza wątpliwości co do sformułowania i rozumienia treści poszczególnych postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia, należy je jednak interpretować na korzyść ubezpieczającego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1997 r., III CZP 65/97, OSNC 1998, nr 4, poz. 55). Zgodnie z art. 3 ust. 2 u.d.u., źródłem ochrony jest zawsze umowa ubezpieczenia, której definicję zawiera art. 805 § 1 k.c, a który stanowi, iż przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Należy podkreślić, iż umowa ubezpieczenia jest zgodnym oświadczeniem dwóch stron, na podstawie którego powstaje stosunek prawny, w którym jedna ze stron (ubezpieczyciel) zobowiązuje się w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, natomiast druga ze stron (ubezpieczający) zobowiązuje się zapłacić składkę. (art. 805 k.c.) Jedną z cech umowy ubezpieczenia jest jej losowość. Jest ona związana z losowością zajścia zdarzenia określonego w umowie. Zdarzenie losowe to według definicji ustawowej (art. 2 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. nr 124, poz. 1151 z późn. zm.), niezależne od woli ubezpieczającego zdarzenie przyszłe i niepewne, którego nastąpienie powoduje uszczerbek w dobrach osobistych lub w dobrach majątkowych, albo zwiększenie potrzeb majątkowych po stronie ubezpieczającego lub innej osoby objętej ochroną ubezpieczeniową, które w okresie trwania ubezpieczenia może, ale nie musi nastąpić. Zdarzenie losowe stanowiące podstawę wypłaty odszkodowania czy świadczenia przez zakład ubezpieczeń jest szczegółowo określone w umowie ubezpieczenia. Oznacza to, iż tylko wypadek posiadający cechy określone przy zawarciu umowy ubezpieczenia może skutkować powstaniem obowiązku wypłaty odszkodowania czy świadczenia. Strony umowy mogą swobodnie określić zakres ubezpieczenia wskazując konkretne wypadki ubezpieczeniowe bądź określając odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń w najszerszy możliwy sposób czyli od wszystkich ryzyk. Pamiętać należy, iż ze swej istoty, umowa ubezpieczenia w zasadzie nie jest środkiem prawnym służącym zabezpieczaniu roszczeń. W odróżnieniu od innych, powoływanych w kodeksie cywilnym instytucji, ustawodawca w żadnym z przepisów ogólnych ani przepisów Tytułu XXVII kodeksu cywilnego nie odwołuje się do takiej funkcji umowy ubezpieczenia. Nie można również zaliczyć umowy ubezpieczenia do jednego z dwóch rodzajów zabezpieczeń - ubezpieczenie trudno zakwalifikować jako zabezpieczenie rzeczowe, mało prawdopodobna jest również kwalifikacja jako zabezpieczenie osobiste. W niniejszej sprawie, Bank wymagał od powódki T. i jej męża Z. W.
2 Ogólnych Warunków Grupowego (...) Banku Spółki Akcyjnej( OWGU), w przypadku śmierci ubezpieczonego, gdy (...)ponosiło odpowiedzialność, (...)miało spełnić na rzecz uposażonego, uprawnionego z umowy ubezpieczenia, świadczenie ubezpieczeniowe w wysokości sumy ubezpieczenia, na rachunek bankowy osoby uprawnionej wskazany we wniosku o spełnienie świadczenia ubezpieczeniowego. Stwierdzić więc należy, iż problematyczną kwestią jest zagadnienie uprawnienia do wystąpienia i wyegzekwowania przez powodów kwoty świadczenia od pozwanego ubezpieczyciela. Pozwany ubezpieczyciel konsekwentnie negował legitymację czynną do występowania w niniejszym procesie. Zarzutu pozwanego nie sposób nie podzielić. Legitymacja procesowa jest to określone normami prawa materialnego uprawnienie konkretnego powoda do dochodzenia sądowej ochrony określonego roszczenia materialnoprawnego przeciwko konkretnemu pozwanemu. Jeśli więc zostanie wykazane, że strony są związane prawnomaterialnie z przedmiotem procesu, którym jest roszczenie procesowe, to zostanie wykazana legitymacja procesowa powoda ( czynna ) i pozwanego ( bierna ). W przeciwnym razie brak będzie legitymacji procesowej czy to powoda, czy też pozwanego, albo też obu stron. Należy też pamiętać, iż zagadnienie legitymacji w postępowaniu wiąże się bowiem bezpośrednio ze zdolnością prawną strony, gdyż zdolność prawna wyznacza pole cywilnych praw i obowiązków, jakich podmiotem strona może zostać. Podkreślenia wymaga, iż umowa ubezpieczenia na życie ze względu na podstawowy rodzaj wypadku ubezpieczeniowego — zgon ubezpieczonego, jaki jest obejmowany w tym przypadku ochroną ubezpieczeniową, przybiera postać umowy ubezpieczenia na cudzy rachunek, określanej również jako umowa na rzecz osoby trzeciej sensu stricto. Z założenia umowa ta charakteryzuje się tym, że ubezpieczający ubezpiecza własny interes majątkowy z zastrzeżeniem, że w razie zajścia wypadku ubezpieczeniowego świadczenie ubezpieczeniowe ma otrzymać osoba trzecia. W tym rodzaju ubezpieczenia śmierć osoby ubezpieczonej powoduje powstanie roszczenia o wypłatę świadczenia po stronie określonej osoby trzeciej, jako uposażonej. Pojęcie osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia, która z reguły w ogólnych warunkach ubezpieczenia jest określana jako uposażony wprowadzone zostało przez ustawodawcę w art. 831 k.c. Uposażony może występować jedynie w tych ubezpieczeniach, w których wypadkiem ubezpieczeniowym jest śmierć ubezpieczonego tzn. w ubezpieczeniach na wypadek śmierci, śmierci wskutek nieszczęśliwego wypadku, wypadku komunikacyjnego itp. Podkreślenia wymaga, iż uposażony jest podmiotem stosunku ubezpieczenia, nie jest natomiast stroną umowy ubezpieczenia a jego dobro osobiste — życie nie jest przedmiotem ochrony ubezpieczeniowej. Jest to osoba trzecia, na której rzecz zawarta została umowa ubezpieczenia. Jest on uprawniony jedynie do otrzymania świadczenia ubezpieczeniowego w przypadku śmierci ubezpieczonego, którego śmierć powoduje unicestwienie przedmiotu ubezpieczenia. Należy uznać, iż w tym przypadku korzyść uzyskiwana przez osobę trzecią ma postać roszczenia o nabycie świadczenia a nie „nabycia prawa". Osoba trzecia nabywa zastrzeżoną na jej rzecz korzyść wprost z zawartej umowy ubezpieczenia. W związku z powyższym oznacza to, że korzyść ta nie pochodzi, w sensie prawnym z majątku zastrzegającego. Osoba uprawniona do otrzymania sumy ubezpieczenia nie jest również następcą prawnym zastrzegającego. Zgodnie z art. 831 § 1 kodeksu cywilnego prawo wskazania uposażonego przysługuje ubezpieczającemu. Wskazanie uposażonego, jak również jego zmiana i odwołanie stanowi jednostronne oświadczenie woli ubezpieczającego i nie wymaga zgody ubezpieczyciela. Prawo do wskazania uposażonego ma charakter uprawnienia kształtującego, polegającego na możliwości ukształtowania stosunku prawnego przez jedną z jego stron — zmiany, rozwiązania. Wykonanie przedmiotowego uprawnienia powoduje zmianę układu podmiotowego zobowiązania. Powoduje ono zmianę obowiązku dłużnika w zakresie osoby, której ma ona spełnić świadczenie. Należy przyjąć, że prawo do wskazania osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia nie jest uprawnieniem o charakterze osobistym. Nie ma żadnych ograniczeń w swobodzie wyznaczania uposażonego. Uposażonym może zostać osoba fizyczna, prawna jak i tzw. ułomna osoba prawna. Kodeks cywilny nie przewiduje żadnych ograniczeń co do tego, kto może być osobą trzecią — uposażonym. Przyjmuje się, że osobą trzecią może być każdy pomiot prawa, któremu przysługuje zdolność prawna. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż przepis art. 831 § 3 kodeksu cywilnego przewiduje, że suma ubezpieczenia przysługująca uposażonemu nie należy do spadku po ubezpieczonym. Powyższe uregulowanie wprowadza wyraźne uprzywilejowanie osób uposażonych, które nie są spadkobiercami ani zapisobiercami po zmarłym. W zależności od okoliczności, uprzywilejowanie może dotyczyć różnych kategorii osób: spadkobierców ustawowych lub testamentowych, uprawnionych do zachowku, wierzycieli spadkowych. W literaturze przedmiotu uznawane jest to za przełamanie zasad prawa spadkowego. Należy zważyć, że art. 831 i następne kodeksu cywilnego wprowadzają wyjątek od zasady, zawartej wart. 922 § 1 kodeksu cywilnego, zgodnie z którą ogół praw majątkowych zmarłego należy do spadku po nim. W tym przypadku występuje przejście określonych praw majątkowych na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Należy wskazać, iż w tym rodzaju ubezpieczenia nie znajdują zastosowania normy prawa spadkowego zawarte w art. 922 § 1 i 2 k.c., ze wglądu na to, że roszczenie osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia nigdy nie przysługiwało ubezpieczonemu. Uprawnienie do ww. świadczenia nie przechodzi z ubezpieczonego na jakąkolwiek inną osobę — ani na spadkobiercę ani na inną oznaczoną osobę. Reasumując powyższe, instytucja osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia w umowie ubezpieczenia na życie ( uposażonego ) stanowi immanentną cechę tego rodzaju umowy. Podkreślenia jeszcze raz wymaga, iż w punkcie 13 polisy, wskazano (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną, jako podmiot uprawniony do otrzymania świadczenia ubezpieczeniowego w razie śmierci ubezpieczonych ( uposażonego ).
2 Ogólnych Warunków Grupowego (...) Banku Spółki Akcyjnej ( OWGU), ,,w przypadku śmierci ubezpieczonego, gdy (...)ponosi odpowiedzialność, (...)spełnia na rzecz uposażonego, uprawnionego z umowy ubezpieczenia, świadczenie ubezpieczeniowe w wysokości sumy ubezpieczenia, na rachunek bankowy osoby uprawnionej wskazany we wniosku o spełnienie świadczenia ubezpieczeniowego’’. W związku więc z treścią polisy oraz OWUG, ubezpieczeni kredytobiorcy, tj. T.i Z.małż. W.zostali de facto pozbawieni legitymacji czynnej do wystąpienia na drogę sądową z ubezpieczycielem. W związku z tym bezspornym jest, iż powódka T. W.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.