roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Przepis ten został wprowadzony do obowiązującego porządku prawnego ustawą z dnia 16 lutego 2007 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538). Stosownie do treści art. 2 ustawy nowelizującej do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie nowelizującej ustawy to jest przed 10 sierpnia 2007 roku, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepis art.
k.c. W myśl dotychczasowego przepisu - art. 442 § 1 k.c. - roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulegało przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawniało się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Bezsporne w niniejszej sprawie jest to, że umową z dnia 8 grudnia 1986 roku powodowa spółdzielnia nabyła od Skarbu Państwa nieruchomość położoną we wsi W., gminie B., na którą składała się m.in. działka nr (...), obejmująca m.in. dawany plac nr 27. O tym, że w/w nieruchomość nie jest własnością Skarbu Państwa, strona powodowa dowiedziała się w momencie otrzymania w dniu 7 września 2010 roku odpisu pozwu wniesionego przez spadkobierców F. K. o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW (...) z rzeczywistym stanem prawnym. Roszczenie jest przedawnione w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538), jeżeli do dnia 10 sierpnia 2007 r. nie tylko upłynął termin 10-ciu lat określony w art. 442 § 1 zdanie drugie k.c., ale również przed tą datą ujawniła się szkoda (roszczenie stało się wymagalne). Wówczas mają w pełni zastosowanie przepisy dotychczasowe, a nie ma zastosowania art.
k.c. Natomiast, jeżeli do dnia 10 sierpnia 2007 r. upłynie tylko termin z art. 442 § 1 zdanie drugie k.c., a nie ujawni się jeszcze szkoda, to w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizującej roszczenie jest jeszcze nieprzedawnione według przepisów dotychczasowych, a więc ma zastosowanie art.
k.c. (przy szkodzie na osobie art.
Wynika to z uwzględnienia, że sam upływ terminu przedawnienia nie wywołuje skutku prawnego. Stwarza on tylko możliwość podniesienia przez dłużnika zarzutu przedawnienia (art. 117 § 2 k.c.). Zarzut taki może być zaś postawiony tylko wobec istniejącego (wymagalnego) roszczenia. Dopóki nie istnieje roszczenie (nie jest ono wymagalne, gdyż nie ujawnił się uszczerbek na zdrowiu oznaczający powstanie szkody na osobie), dopóty dłużnik nie może podnieść zarzutu przedawnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2013 roku, sygn. akt II PK 316/12). W niniejszej sprawie zdarzeniem wyrządzającym szkodę była umowa zawarta w dniu 8 grudnia 1986 roku. Do dnia 10 sierpnia 2007 roku upłynął tylko termin wskazany w art. 442 § 1 k.c., tj. 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę, natomiast szkoda w tym czasie jeszcze się nie ujawniła. Zastosowanie ma zatem przepis art.
Przyjmując, iż Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna (...) w Ł. dowiedziała się o szkodzie w dniu 7 września 2010 roku, roszczenie uległo przedawnieniu we wrześniu 2013 roku. Strona powodowa złożyła pozew w przedmiotowej sprawie 14 listopada 2012 roku. W związku z tym w ocenie Sądu roszczenie strony powodowej nie uległo przedawnieniu. Podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa reprezentowanego w procesie przez Wojewodę (...) jest art. 417 § 1 k.c. obowiązujący w chwili zawarcia umowy sprzedaży. Zgodnie tym przepisem Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Funkcjonariuszami państwowymi w rozumieniu niniejszego tytułu są pracownicy organów władzy, administracji lub gospodarki państwowej. Za funkcjonariuszy państwowych uważa się również osoby działające na zlecenie tych organów, osoby powołane z wyboru, sędziów i prokuratorów oraz żołnierzy sił zbrojnych (art. 417 § 2 k.c.) Przy ocenie art. 417 k.c. nie można pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., Sk. 18/00, OTK 2001 nr 8, poz. 256. Trybunał Konstytucyjny stwierdził w nim, że art. 417 k.c. jest zgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji, jednak zgodność tę odniósł do określonego rozumienia art. 417 § 1 k.c. Przepis ten jest zgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji, o ile jest rozumiany w ten sposób, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej czynności. Oznacza to, że o ile uznaje się winę funkcjonariusza za przesłankę odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 417 k.c. za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu powierzonej czynności, to takie rozumienie przepisu art. 417 § 1 k.c. jest sprzeczne z art. 77 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym, że działanie wskazane przez powódkę jako wywołujące szkodę miało miejsce przed wydaniem powołanego wyroku, powstaje problem, czy przedstawiona w tym wyroku wykładnia art. 417 k.c. może mieć znaczenie w rozpoznawanej sprawie. Należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, zgodnie z którym przepis uznany za niezgodny z Konstytucją nie może być zastosowany do oceny skutków prawnych zdarzeń, które miały miejsce jeszcze przed wejściem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w życie. Wyrok Trybunału ma charakter deklaratoryjny, a to oznacza, że stwierdzona nim niezgodność z Konstytucją istnieje ex tunc, to jest od daty uchwalenia ustawy, zawierającej ten przepis (por. m. in. wyroki SN z 10.XI.1999 r. CKN 204/98, OSNC 2000, nr 5, poz. 94, 16.XII.1999 r. II CKN 632/98, nie publ., z 7.XII.2000 r. III 27/00, OSNAPiUS 2001, nr 10, poz. 331). Konsekwencją takiego stanowiska jest kompetencja sądu do odmowy zastosowania w konkretnej sprawie normy niezgodnej z Konstytucją. Jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, art. 417 k.c. nie jest niezgodny z Konstytucją wtedy, gdy jest rozumiany sposób w tym wyroku przedstawiony. Należy zatem odejść od kwestii winy funkcjonariusza państwowego, gdyby bowiem ta przesłanka miała stanowić o odpowiedzialności Skarbu Państwa, to przepis musiałby być uznany za niezgodny z Konstytucją, i to ze skutkiem ex tunc. Wykładnia art. 417 k.c., ze skutkiem ex tunc, ogranicza się w tej sytuacji do kwestii działania zgodnego z prawem. Przesłanką odpowiedzialności na podstawie art. 417 § 1 k.c. jest więc tylko bezprawność rozumiana jako działanie funkcjonariusza niezgodne z prawem, a nie wina funkcjonariusza. Skarb Państwa wszakże odpowiada z art. 417 k.c. nie za każdego sprawcę, tylko za „swojego” funkcjonariusza, który nie musi być wskazany in concreto, ale musi zostać wykazane, że w ogóle jakiś funkcjonariusz państwowy, względnie jakieś ogniwo aparatu państwowego ponosi winę w bezpośrednim zachowaniu się sprawczym albo w zaniedbaniu obowiązków organizacyjnych czy nadzorczych, w wyniku których powstała szkoda (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 1999 roku, sygn. akt III CKN 260/98). Przy zawieraniu umowy sprzedaży z dnia 8 grudnia 1986 roku strona powodowa działała w zaufaniu do księgi wieczystej KW (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej we wsi W., gminie B., na którą składała się m.in. działka nr (...), w której jako właściciel wpisany był Skarb Państwa. Wskazać w tym miejscu należy, że umowa, na podstawie której osoba nie będąca właścicielem nieruchomości oświadcza, że sprzedaje nieruchomość nie przenosi własności, ponieważ nikt nie może przenieść prawa, które mu nie przysługuje. Umowa taka nie jest nieważna, lecz całkowicie bezskuteczna, nie może więc stanowić podstawy do dokonania jakichkolwiek wpisów w księgach wieczystych. Dokonanie takich wpisów powoduje niezgodność treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w zakresie objętym wpisem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1980 roku, sygn. akt IV CR 202/80). Zdaniem Sądu działania pozwanego Skarbu Państwa były niezgodne z prawem, bowiem bez względu na to, czy wiedział on o przysługującym mu tytule własności, czy też nie, sprzedał sporną nieruchomość, nie będącą jego własnością, Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) w Ł.. Strona powodowa poniosła zatem szkodę, płacąc pozwanemu za nieruchomość, której w istocie nigdy nie nabyła i nie uzyskała zwrotu pieniędzy. Pomiędzy bezprawnym działaniem Skarbu Państwa a powstałą szkodą zachodzi normalny związek przyczynowy określony w art. 361 § 1 k.c. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd przyznał stronie powodowej odszkodowanie, odpowiadające w dacie wyrokowania wartości nieruchomości gruntowej położonej przy ulicy (...) w Ł., nr działki (...) o pow. 2,0692 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta (...), w wysokości określonej przez biegłego z zakresu szacowania nieruchomości, tj. 625.000 zł. W związku z tym Sąd zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) w Ł. kwotę 625.000 zł. O odsetkach od w/w zasądzonego roszczenia orzeczono w oparciu o art. 481 § 1 k.c., uwzględniając także datę wniesienia pozwu w dniu 14 listopada 2012 roku. W pozostałej części powództwo zostało oddalone. O kosztach sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. i zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 32.436 zł tytułem kosztów sądowych od uwzględnionej części powództwa. Koszty zastępstwa procesowego między stronami zostały zniesione wzajemnie w oparciu o art. 100 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.