Sygn. akt VI ACa 117/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA– Agata Zając Sędzia SA– Ewa Stefańska (spr.) Sędzia SO del/ – Beata Waś Protokolant: – sekr. sadowy Beata Pelikańska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa Banku (...) S.A w W. przeciwko Bankowi (...) S.A w W. udziałem interwenienta ubocznego po stronie powodowej (...) we W. o zapłatę na skutek apelacji powoda i interwenienta ubocznego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt XX GC 162/10 uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za drugą instancję. Sygn. akt VI ACa 117/12 UZASADNIENIE Powód Bank (...) S.A. z siedzibą w W. (którego następcą prawnym jest Bank (...) S.A. z siedzibą w W.) wnosił o zasądzenie od pozwanego Banku (...) z siedzibą w W. na jego rzecz kwoty stanowiącej równowartość 896.758,89 euro, na dzień wymagalności wynoszącej 4.329.372,57 zł, wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 16 marca 2004 r. do dnia zapłaty. Jako podstawę faktyczną roszczenia wskazał okoliczność, że strony łączyła umowa o współpracy, w której pozwany zobowiązał się do współdziałania z powodem przy udzielaniu poręczeń spłaty kredytów bankowych. W ramach tej umowy powód udzielił (...) Spółce z o.o. z siedzibą w Z. kredytu inwestycyjnego, a następnie powód zawarł z pozwanym umowę poręczenia przez pozwanego spłaty tego kredytu, obejmującą 41,53% kwoty wykorzystanego i nie spłaconego kredytu. Wobec nie spłacenia przez Spółkę (...) powyższego kredytu, powód domagał się od pozwanego zapłaty kwoty udzielonego poręczenia. Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 5 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 896.758,89 euro wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 16 marca 2004 r. do dnia zapłaty. W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany Bank (...) z siedzibą w W. wnosił o oddalenie powództwa podnosząc, że zgodnie z § 3 ust. 2 umowy poręczenia powód wzywając go do zapłaty powinien przedstawić rozliczenie wykorzystanego kredytu, co oznacza, że do każdej uruchomionej kwoty należało przedłożyć ponumerowane dokumenty w postaci faktur VAT i poleceń przelewu, posegregowane z podziałem na transze kredytu. Stosując się do powyższej zasady, pozwany w sprzeciwie przeanalizował sposób wykorzystania kredytu i określił, które z kwot w poszczególnych transzach zostały wykorzystane – w jego ocenie - zgodnie z przeznaczeniem, a które nie. Ponadto pozwany zarzucił, że powód naruszył § 5 ust. 1 umowy poręczenia, albowiem zaniechał powiadamiania go o prawidłowości wykorzystania środków przed uruchomieniem kolejnej transzy kredytu. Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2008 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od pozwanego Banku (...) z siedzibą w W. na rzecz powoda Banku (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 4.329.372,57 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 16 marca 2004 r. do dnia zapłaty. Na skutek apelacji pozwanego, wyrokiem z dnia 15 grudnia 2009 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że wadliwe było stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż pozwany nie kwestionował ważności zobowiązania, ani przedstawionych w toku postępowania dokumentów, a jedynie fakt zachowania przez powoda warunków niezbędnych do skutecznego domagania się od pozwanego spełnienia wynikającego z umowy poręczenia obowiązku. Pozwany bowiem już w sprzeciwie zgłosił zarzuty dotyczące prawidłowości wykorzystania kredytu oraz potwierdzających ten fakt dokumentów, szczegółowo odnosząc się do każdej z pozycji w każdej z transz kredytu. Tymczasem Sąd Okręgowy nie odniósł się szczegółowo do tych zarzutów, uznając, że pozwany nie był uprawniony do ich podnoszenia. Ponadto Sąd Apelacyjny – co do zasady - podzielił pogląd pozwanego dotyczący przedmiotu sporu i jego wysokości, zważywszy że Sąd pierwszej instancji zasądził należność w złotych polskich nie podając, według jakiego kursu i z jakiej daty dokonał przeliczenia. Wyrokiem z dnia 14 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo w całości. Wyrok Sądu Okręgowego został wydany w oparciu o poniższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W pierwszej części uzasadnienia – Sąd Okręgowy przytoczył ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 czerwca 2008 r., który został uchylony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r. Nie dokonał natomiast własnych ustaleń faktycznych ograniczając się do stwierdzenia: „Przy ponownym rozpoznawaniu sporu Sąd Okręgowy powyższe ustalenia faktyczne uznał jako swoje.” W kolejnej części uzasadnienia - Sąd Okręgowy przytoczył w całości uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r., obejmujące zarówno zarzuty apelacji powołane po sformułowaniu: „Sądowi Okręgowemu skarżący zarzucił:”, jak i rozważania Sądu Apelacyjnego następujące po sformułowaniu: „Sąd Apelacyjny zważył:”. Ostatnia część uzasadnienia obejmuje własne rozważania Sądu Okręgowego mające odnosić się do przedmiotowej sprawy. W tej części Sąd pierwszej instancji wskazał, że: „W swych wskazaniach Sąd Apelacyjny nakazał szczegółowo odnieść się do zarzutów pozwanego zawartych w zarzutach od nakazu zapłaty. Badając je Sąd Okręgowy w szeregu przypadków potwierdził ich zasadność.” Zdaniem Sądu Okręgowego „Część dokumentów dotyczyła wydatków, które powód zakwalifikował jako wykorzystane z kredytu, a zdaniem Sądu nie spełniających wymogu realizacji celu umowy kredytu inwestycyjnego nr (...), tj. sfinansowania modernizacji gospodarki cieplnej Huty (...) w K.. Należą do nich: wydatkowanie kwoty 270.976,50 zł (k. 369) na opłacenie polisy ubezpieczającej kredyt kupiecki (...) Sp. z o.o. (k. 370), wynagrodzenie dla pięciu osób bez wskazania przy jakich czynnościach osoby te były zatrudnione. Brak również pokwitowania odbioru tych kwot (k. 1258-1261). Najem mieszkania od M. M. na cele mieszkaniowe (k. 458-462).” Następnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że: „Przede wszystkim pozwana złożyła zastrzeżenia formalne przedstawionej przez powoda dokumentacji finansowej. Wskazała, że: brak jest faktury VAT dla faktury proforma nr (...) z dnia 10.08.1998r (k. 331) na kwotę 6.182.722,59 zł; brak faktury VAT dla faktury proforma nr(...) z dnia 1.09.1998r (k. 343) na kwotę 385.344,70 zł; brak polecenia przelewu do faktury VAT nr (...) z 1.10.1998r (k. 453) na kwotę 106.205,88 zł; brak polecenia przelewu do faktury VAT nr (...) z 30.12.1998r (k. 536) na kwotę 244.000 zł; brak polecenia przelewu do faktury VAT nr (...) z 15.01.199r (k. 542) na kwotę 28.060 zł; brak poleceń przelewu częściowo za faktury VAT nr (...) z 9.01.1999r (k. 543) na kwotę 309.079,68 zł i za fakturę VAT nr (...) z 31.12.1998r (k. 544) na kwotę 308.326,30 zł; brak faktury VAT do faktury proforma nr (...) z dnia 1.09.1998r (k. 1153) na kwotę 385.344,70 zł; na kartach 1268-1271 znajduje się 6 poleceń przelewu z rachunku bieżącego (...) Sp. z o.o. na rachunek (...) s.c. na łączną kwotę 1.050.550 zł. Brak jest faktur (poza faktura (...) na kwotę 576.000), na poleceniach przelewu nie wskazano faktur, na podstawie których dokonano przelewu i środków; - polecenie przelewu z k. 1334 nie wskazuje tytułu zapłaty; brak polecenia przelewu do rachunku uproszczonego nr (...)(k. 1375); brak polecenia przelewu do faktury VAT nr (...) z dnia 24.11.1998r (k. 1384) na kwotę 237.900 zł. Te i inne wady lub niedostatki przedstawionej przez powoda dokumentacji finansowej legły u podstaw stanowiska pozwanego w sporze w kwestii żądania oddalenia powództwa w całości. Stanowisko takie pozwany podtrzymywał w trakcie całego sporu.” Sąd pierwszej instancji uznał za „zbyt daleko idące” stwierdzenia pozwanego zawarte w uzasadnieniu sprzeciwu „konkludujące, że braki formalne złożonej dokumentacji skutkują koniecznością uznania, że wykorzystanie środków pieniężnych nastąpiło niezgodnie z przeznaczeniem.” Jednak zarzuty zawarte w sprzeciwie dotyczące wad formalnych dokumentacji Sąd Okręgowy uznał za zasadne. Co więcej, Sąd pierwszej instancji wskazał, że podstawą prawną zarzutów pozwanego jest art. 471 k.c., a w szczególności zarzut nienależytego wykonania zobowiązania przez stronę powodową. Zdaniem Sądu Okręgowego, podstawowy stosunek łączący strony to umowa poręczenia z 7 sierpnia 1998 r., której przedmiotem było „poręczenie przez pozwanego udzielone powodowi ze środków (...) za spłatę zobowiązań wynikających z tytułu kredytu w wysokości 13.725.000 zł udzielonego na podstawie umowy kredytowej nr (...) z dnia 22 czerwca 1998 r. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (...).” Sąd pierwszej instancji wskazał, że umowa kredytowa w § 5 określa obowiązki ciążące na powodzie w zakresie sprawdzenia prawidłowości wykorzystania kredytu przez kredytobiorcę „jak również informowanie poręczającego o monitorowaniu realizacji umowy kredytowej”. W umowie poręczenia strony nie ustaliły, jakich dokumentów może żądać pozwany od kredytobiorcy w przypadku, gdy kredyt nie zostanie zwrócony przez kredytobiorcę i powstanie zobowiązanie poręczającego wobec kredytodawcy. Następnie Sąd Okręgowy stwierdził, że: „Z całą mocą należy jednak wskazać, że w tym zakresie umowa poręczenia wskazuje jaka umowa kredytowa jest podstawą poręczenia.” Umową tą jest umowa nr (...) o udzielenie kredytu inwestycyjnego z 22 czerwca 1998 r. W ocenie Sądu Okręgowego, brak jest jakichkolwiek podstaw aby nie uznać, że zapisy tej umowy nie mogą być pomocniczo stosowane przy ocenianiu, jak winno być udokumentowane konsumowanie kredytu przez kredytobiorcę. Zdaniem Sądu pierwszej instancji „uwzględniając, że umowa ta była podstawą dla umowy poręczenia, uznać należy, że inkorporowanie niektórych zapisów, a w szczególności tych dotyczących sposobu dokumentowania operacji finansowych, jest wręcz konieczne.” Sąd Okręgowy następnie zauważył, że umowa kredytowa w § 5 szczegółowo określa tryb wykorzystywania kredytu przez kredytobiorcę. Miał on przedstawić kredytującemu bankowi prawidłowo sporządzone dyspozycje płatnicze, oznaczone klauzulą „płatne z kredytu dewizowego nr(...)”, które realizowane miały być z rachunku kredytowego. Do dyspozycji płatniczych kredytobiorca zobowiązany był dołączyć kopię dokumentów płatniczych stanowiących rachunki potwierdzające realizację finansowanej przez kredyt inwestycji. W ocenie Sądu pierwszej instancji, strona powodowa nigdy nie zakwestionowała dokumentacji składanej przez kredytobiorcę, a niespełniającej żadnych warunków przewidzianych w § 5 umowy kredytowej, gdyż: brak jest prawidłowo sporządzonych dyspozycji płatniczych, oznaczonych klauzulą „płatne z kredytu dewizowego nr (...)”, część dyspozycji płatniczych jest sporządzona przez podwykonawców kredytobiorcy (np. k. 1155), żadna dyspozycja nie „poszła” w ciężar rachunku kredytowego o numerze(...) (k. 129), kredytujący bank nie wykazał, żeby do każdej dyspozycji płatniczej dołączona była kopia dokumentów płatniczych stanowiących rachunki potwierdzające realizację finansowanej przez kredyt inwestycji. Strona powodowa sama stworzyła wzorcową formę dokumentowania korzystania z kredytu i nigdy nie zażądała od kredytobiorcy, żeby tej formy dochował, aprobując niezgodny z umową sposób rozliczania kredytu. W tej sytuacji „zarzuty strony pozwanej, co do wykorzystania części kredytu niezgodnie z jego przeznaczeniem (ubezpieczenie, wynagrodzenie, najem), jak i nieprawidłowości dokumentacji finansowej” Sąd Okręgowy uznał za zasadne i skutkujące oddaleniem powództwa na podstawie art. 6 k.c. Według Sądu pierwszej instancji, pozwany miał bowiem prawo spodziewać się, że dokumenty finansowe będą zgodne pod względem formalnym i materialnym z zasadami przyjętym przez powoda w umowie kredytowej będącej podstawą dla umowy poręczenia. Wobec powyższej konkluzji, Sąd Okręgowy uznał za bezprzedmiotowe badanie i dochodzenie, jaka część wykorzystanego kredytu rzeczywiście została przeznaczona na sfinansowanie modernizacji gospodarki cieplnej Huty (...) w K., gdyż całość dokumentacji finansowej została sporządzana z obejściem ustaleń formalnych dla niej wymaganych zapisami umowy kredytowej. Za bezprzedmiotowe uznał także badanie wartości przedmiotu sporu i sposobu jego ustalenia przez powoda. Od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie apelację wnieśli powód Bank (...) S.A. siedzibą w W. oraz interwenient uboczny po stronie powodowej (...) z siedzibą we W.. Apelacją z dnia 24 listopada 2011 r. powód zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 896.758,89 euro, na dzień wymagalności wynoszącą 4.329.372,57 zł, wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 16 marca 2004 r. do dnia zapłaty, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokowi Sądu Okręgowego powód zarzucił: 1) nierozpoznanie istoty sprawy polegające na uchyleniu się od zbadania podstawy materialnoprawnej pozwu, jak też skierowanych do niego zarzutów merytorycznych zawartych w sprzeciwie pozwanego, a tym samym niewniknięciu w ogóle w całokształt okoliczności sprawy co skutkowało błędnym przyjęciem istnienia materialnoprawnej przesłanki niweczącej roszczenie powoda; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść wyroku, tj.:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.