umowy, pozwana- po uwzględnieniu oprocentowania pożyczki określonego w § 4 umowy - winna zwrócić powodowi kwotę 60.149,44 złotych w terminie do dnia 30 listopada 2011 roku. Pomimo ustalonego terminu zwrotu pożyczki, pozwana nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku. W związku z powyższym, powód wezwał pozwaną do zwrotu pożyczki wraz z odsetkami wyliczonymi
art. 359 § 2 1 k.c. Powód podniósł, że w umowie z 30 sierpnia 2011, zastrzeżono odsetki w wysokości 1% za każdy dzień opóźnienia (§ 5 umowy). Z uwagi na treść art. 359 § 2 1 k.c., który stanowi, że maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, powód naliczył pozwanej odsetki według przepisów kodeksu cywilnego. Wobec powyższego, powód wezwał pozwaną do spłaty zadłużenia w łącznej wysokości 81.404,44 złotych, która odpowiada wartości przedmiotu sporu w niniejszej sprawie i na którą składają się kwoty: 60.149,44 złotych z tytułu należności głównej i 21.255,00 złotych z tytułu skapitalizowanych na dzień 11 czerwca 2013 roku odsetek maksymalnych. Do dnia wytoczenia powództwa, pozwana nie spłaciła zaciągniętej pożyczki (pozew k. 3-5 akt). Zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2013r. sprawa została skierowana do rozpoznania w postępowaniu zwykłym, rozpoznawczym (zarządzenie k. 12 akt). W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (odpowiedź na pozew k. 13-14 akt). Pozwana przyznała, że w dniu 30 sierpnia 2011. zawarła z pozwanym umowę pożyczki. Jednocześnie jednak, pomimo zapisu w umowie pożyczki, jakoby kwota pożyczki została wypłacona w gotówce, pozwana zaprzeczyła, iż kwota stanowiąca przedmiot umowy, czyli kwota 60.000,00 zł została jej kiedykolwiek i w jakikolwiek sposób wydana. Pozwana podniosła przede wszystkim, że umowa pożyczki z dnia 30 sierpnia 2011r. była umową pozorną, zawartą w celu ukrycia innej czynności prawnej, a mianowicie zapłaty części ceny sprzedaży wyposażenia lokali, ustalonej w zawartej przez strony umowie sprzedaży z dnia 30 sierpnia 2011r. Powód w żadnym wypadku nie wydał pozwanej kwoty 60.000,00 zł i z tego powodu nie może domagać się jej zwrotu wraz z ustalonym oprocentowaniem i odsetkami za opóźnienie w zwrocie pożyczki. Pozwana podkreśliła, że strony zawarły w dniu 30 sierpnia 2011r. umowę sprzedaży wyposażenia lokali gastronomicznych, znajdujących się w budynkach (...) Sp. z o.o. w Ł., w ramach której powód był sprzedającym zaś pozwana kupującym. W umowie tej cenę przedmiotu sprzedaży strony uzgodniły na kwotę netto 200.000,00 która miała zostać zapłacona w 12 ratach po 16.666,66 zł netto. W rzeczywistości cena sprzedaży, jakiej powód żądał za wyposażenie lokali była wyższa o 100.000,00 zł. Chcąc jednak uniknąć konsekwencji podatkowych - konieczności zapłacenia przez powoda wyższego podatku dochodowego oraz w związku z niemożnością wykazania tej dodatkowej kwoty fakturami zakupu - doszło pomiędzy stronami do zawarcia fikcyjnej umowy pożyczki, będącej przedmiotem niniejszego sporu, aby w ten sposób uzyskać podstawę do żądania od powódki dodatkowej części ceny w kwocie 60.000,00 zł. Z kolei pozostała do zapłaty kwota 40.00,00 zł została kilka dni później przekazana powodowi za pośrednictwem jego żony A. G. w gotówce przez męża pozwanej M. N.
mowy potwierdziła, iż przyjęła i potwierdziła odbiór całej kwoty 60.000zł w gotówce przy podpisaniu umowy, co czyni twierdzenie o pozorności umowy pożyczki bezzasadnym. Pozwana w odpowiedzi na pozew wprost przyznała, że nie spełniła świadczenia, tj. nie dokonała zwrotu przedmiotu pożyczki w wysokości 60.000zł , traktując jako umowę nieważną. Powód zauważył, że nawet gdyby przyjąć za prawdziwe twierdzenia pozwanej jakoby umowa pożyczki była nieważna i została zawarta jedynie dla pozoru, to i tak żądanie objęte pozew jest zasadne, bowiem pozwana wzbogaciła się kosztem powoda na kwotę 60.000zł. Zajęte przez pozwaną stanowisko w odpowiedzi na pozew, w ocenie powoda, zostało skonstruowane jedynie na potrzeby sprawy sądowej , odbiega od rzeczywistego stanu rzeczy i jest niewiarygodne (pismo strony powodowej k. 35-36 akt). W piśmie procesowym z dnia 23 września 2013r. (data wpływu) pozwana podkreśliła, że wbrew twierdzeniom strony powodowej, nie przyznała w odpowiedzi na pozew faktu odbioru kwoty wynikającej z fikcyjnej umowy pożyczki, bowiem w odpowiedzi na pozew pozwana wyraźnie zaprzeczyła przekazaniu przez powoda kwoty dochodzonej w niniejszej sprawie wraz z powołaniem się na pozorności czynności prawnej - zawarcia umowy pożyczki. Oświadczenie to podtrzymała również na tym etapie postępowania w całości. Zatem mając na uwadze fakt, iż pozwana nie otrzymała wbrew twierdzeniom powoda kwoty dochodzonej niniejszym pozwem, za bezzasadne należy również uznać powoływanie się przez stronę powodową na zasadność żądania przedmiotowej kwoty w oparciu o zmienioną podstawą prawną w postaci bezpodstawnego wzbogacenia. Z ostrożności procesowej pozwana podkreśliła, iż w przypadku ewentualnego powołania się przez stronę powodową na zasadność jego roszczenia w oparciu o zawartą pomiędzy stronami umowę kupna- sprzedaży wyposażenia lokali gastronomicznych z dnia 30.08.2011 roku, że ono również z tej podstawy prawnej jest bezzasadne z uwagi na zapis § 6 tej umowy i skuteczne wypowiedzenie tej umowy przez pozwaną (pismo procesowe strony pozwanej k. 44- 49 akt). Pozwana podniosła, że wynajmujący (...) wypowiedział -bez podania przyczyny - umowę najmu lokalu położonego w Ł.przy ul. (...)w sklepie (...). Mając na uwadze zapisy umowy i ziszczenie się warunku przewidzianego w umowie, skutkującego rozwiązaniem umowy kupna -sprzedaży i wzajemnym zwrotem świadczeń określonych w umowie kupna - sprzedaży, dalsze należności wynikające z realizacji umowy są nienależne (pismo procesowe strony pozwanej k. 44- 49 akt). Po zapoznaniu się ze stanowiskiem pozwanej, powód w piśmie procesowym z dnia 4 października 2013r. (data wpływu) , podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Powód zgodził się na odtworzenie nagrania, pomimo, iż nagranie to zostało dokonane bez jego wiedzy i zgody, ponieważ w załączonym przez stronę pozwaną nagraniu pozwana wyraźnie bowiem przyznaje, iż powodowi przysługuje względem niej wierzytelność. Odnosząc się natomiast do pozostałych twierdzeń strony pozwanej, powód podniósł, że sprawa dotycząca niewywiązania się przez pozwaną z postanowień umowy kupna - sprzedaży pozostaje poza niniejszym postępowaniem. W tej sprawie toczy się bowiem postępowanie przed Sądem Rejonowym dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi, sygn. akt XIII GNc 3503/13 i to Sąd Rejonowy jest właściwy do wydania orzeczenia zasądzającego albo oddalającego żądanie powoda. Nie ma zatem potrzeby udowadniania w toku niniejszego postępowania braku zasadności wydanego w sprawie o sygn. akt XIII GNc 3503/13 nakazu zapłaty. Nakaz ten został załączony na poczet materiału powodowego w niniejszej sprawie wyłącznie w celu udowodnienia, że pomiędzy stronami niniejszego postępowania dochodziło również do innych transakcji handlowych. Ponadto, mając na uwadze twierdzenia strony pozwanej, z ostrożności procesowej powód podniósł, że nawet gdyby nawet uznać, że strony zawarły umowę pożyczki dla pozoru , to
art. 83 § 1 kodeksu cywilnego czynność ta byłaby nieważna, to i tak doszło pomiędzy nimi do spełnienia świadczenia pieniężnego przez powoda na rzecz pozwanej. Powodowi zatem wówczas przysługiwałoby roszczenie kondykcyjne opisane w art. 410 § 2 kodeksu cywilnego (conditio sine causa). A zatem roszczenie, na które opiewa powództwo tak w dalszym ciągu pozostaje zasadne, tym bardziej, że pozwana na nagraniu sama przyznaje, że jest powodowi winna kwotę 60.000,00 złotych. Ryzyko natomiast niepowodzenia prowadzonego przedsiębiorstwa przez pozwaną ponosi ona sama i nie może ono obciążać w żadnym wypadku powoda (pismo procesowe strony powodowej k. 70-71 akt). Na rozprawie w dniu 6 lutego 2014r. poprzedzającej wyrokowanie (przed zamknięciem rozprawy) po przesłuchaniu stron, strona powodowa nadal podtrzymywała dotychczasowe stanowisko w sprawie i utrzymywała, że wprawdzie do wydania pieniędzy fizycznie nie doszło, ale mamy do czynienia z „niewłaściwą pożyczką” i strona pozwana powinna zwrócić powodowi kwotę tej pożyczki, czyli 60.000zł łącznie ze skapitalizowanymi odsetkami. W zaistniałej sytuacji - ze względu na zeznania pozwanej i przyznanie faktu, że ma dług względem powoda na kwotę 60.000zł, ale z tytułu umowy sprzedaży wyposażenia lokali oraz powołania się przez pozwaną na zapis § 6 tej umowy dający podstawę do wypowiedzenia tej umowy i żądania zwrotu wzajemnych świadczeń, Przewodniczący zapytał pełnomocnika strony powodowej o podstawę faktyczną i prawną powództwa. Wtedy na rozprawie doszło do zmiany przedmiotowej powództwa , bowiem strona powodowa oświadczyła, że wobec potwierdzenia przez pozwaną, że ma dług wobec powoda na kwotę 60.000zł dochodzi tej kwoty z tytułu umowy kupna- sprzedaży wyposażenia lokali, z nie z umowy pożyczki i roszczenie dotyczy zwrotu ceny. Pełnomocnik strony powodowej mimo zmiany podstawy prawnej i faktycznej powództwa, a pozostawienia jedynie żądania jak poprzednio co do wysokości dochodzonej kwoty, nie odniósł się w ogóle do kwestii skuteczności wypowiedzenia umowy przez pozwaną, zwrotu wzajemnych świadczeń, nie wnosił o odroczenie rozprawy celem sprecyzowania w piśmie procesowym nowego powództwa, nie zgłaszał wniosków dowodowych z nowej podstawy faktycznej i prawnej powództwa (stanowisko pełnomocnika powoda w protokole rozprawy k. 99-99v czas 01:29:37). Strona pozwana n a rozprawie w dniu 6 lutego 2014r. poprzedzającej wyrokowanie podtrzymała swoje stanowisko z odpowiedzi na pozew i podniosła, że zmiana przedmiotowa powództwa przed zamknięciem rozprawy powoduje, wystąpienie przez powoda z nową sprawą, mimo że dotychczasowe postępowanie dowodowe dotyczyło umowy pożyczki. Zmiana taka przed zamknięciem rozprawy uniemożliwia jednej i drugiej stronie dowodzenie i obronę swoich praw (stanowisko pełnomocnika pozwanej w protokole rozprawy k. 99-99v czas 01:33:24). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 30.08.2011 r. w Ł. pomiędzy pozwaną M. N.
umowy zapisano, że pożyczkobiorca wymienioną w § 1 kwotę pożyczki przyjmuje i potwierdza odbiór całej kwoty w gotówce przy podpisaniu niniejszej umowy. W §3 umowy pożyczkobiorca oświadczył, iż zwróci ww. kwotę wraz z odsetkami do dnia 30.11.2011r. W §4 umowy strony ustaliły, że pożyczkobiorca zapłaci odsetki od zaciągniętej pożyczki w wysokości 1 % w stosunku rocznym, a skumulowana kwota oprocentowania płatna będzie łącznie ze spłatą całości zadłużenia. Za opóźnienie w zwrocie pożyczki pożyczkobiorca zobowiązany był do zapłaty odsetek karnych wysokości 1 % za każdy dzień opóźnienia (§5umowy)- (dowód: umowa pożyczki k. 10 akt). W dniu 30 sierpnia 2011r. pomiędzy (...)2 z siedzibą w (...)-(...) Ł.przy ul. (...)reprezentowanym przez R. G.jako sprzedawcą a M. N.
umowy sprzedawca sprzedał, a kupujący nabył wyposażenie lokali gastronomicznych, znajdujących się w budynkach (...) mieszczących się w Ł.przy ul. (...)według załącznika nr 1. Wydanie wyposażenia nastąpiło w dniu 01.09.2011r. Kupująca
miała zapłacić sprzedawcy za wyposażenie lokali gastronomicznych kwotę 200,000.00 zł netto. Zapłata miała nastąpić w formie przelewu w systemie ratalnym ( rat x 16 666, 66 zł. netto ) płatnych na podstawie zaliczkowej faktury wystawionej przez sprzedającego pierwszego dnia każdego m-ca, począwszy od dnia 01.09.2011r., płatne 14 dni od dnia wystawienia faktury.
przypadku opóźnienia zapłaty comiesięcznej raty powyżej 14 dni, kupujący był zobowiązany do uiszczenia odsetek za każdy dzień zwłoki w wysokości 0,5 % kwoty faktury. Natomiast
w przypadku braku zapłaty trzech z rzędu comiesięcznych rat kupujący obowiązany jest do zwrotu w ciągu 3 dni roboczych sprzedającemu przedmiotu umowy według załącznika nr 1 z automatyczną utratą dotychczasowych wpłat na rzecz sprzedającego . W przypadku rozwiązania umowy najmu lokali przez (...)sp. o.o bez podania przyczyny, kupujący zobowiązany był do zwrotu sprzedającemu przedmiotu umowy w terminie trzech dni roboczych, a sprzedający w chwili odbioru przedmiotu umowy jest zobowiązany do zawrócenia kupującemu, faktycznie wpłaconej kwoty. Sprzedający ma prawo potrącenia 30 % faktycznie wpłaconej przez kupującego kwoty (dowód: umowa kupna -sprzedaży k. 16-17 akt, załącznik do umowy k. 18). Kwota opisana w umowie jako pożyczka nigdy nie była przekazana stronie pozwanej, a miała na celu stworzenie jedynie podstawy prawnej do zapłaty dodatkowej kwoty w ramach zawartej w dniu 30 sierpnia 2011r. umowy kupna sprzedaży obejmującej swym przedmiotem zakup wyposażenia lokali gastronomicznych znajdujących się w budynkach (...) mieszczących się w Ł.przy ul. (...)(dowód: zeznania świadka T. K.
art. 359 § 2 1 k.c.- w łącznej kwocie 81.404,44zł w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania do zapłaty (dowód: wezwanie do zapłaty z dowodem nadania k. 9 akt). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dowodów. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy należy podnieść, że powód w toku postępowania dowodowego wnosił o dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadka A. G., świadka M. C. oraz przesłuchanie stron na okoliczności objęte niniejszym postępowaniem, a w szczególności na okoliczność zawarcia umowy pożyczki, wysokości należności, terminu zapłaty, prawidłowego wezwania pozwanej do dobrowolnego spełnienia żądania, wysokości zadłużenia, braku zapłaty. W ocenie Sądu, powód żadnym środkiem dowodowym nie wykazał, by doszło do zawarcia umowy pożyczki między stronami, bowiem brak jej podstawowego elementu, więc przeniesienia na pozwaną kwoty 60.000zł. Sam powód przyznał, że nie wydał pozwanej żadnej gotówki, nie doszło też do przelewu kwoty na konto bankowe pozwanej. Umowa pożyczki, jak wynika z logicznych i przekonywujących zeznań pozwanej, zeznań świadka M. N.
art. 720§1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i takiej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem (art. 720§2 k.c). Jeżeli termin zwrotu pożyczki nie jest oznaczony, dłużnik obowiązany jest zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę (art. 723 k.c). W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że strony nie łączyła umowa pożyczki, powód nigdy nie pożyczył pozwanej 60.000zł, nie doszło do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na pozwaną , a zawarcie umowy pożyczki było fikcją. Umowa pożyczki miała charakter pozorny, bowiem pod tą czynności strony ukryły inną umowę, mianowicie kupna -sprzedaży wyposażenia lokali gastronomicznych dodatkowo za kwotę 60.000zł oprócz zapisanej w umowie pisemnej kwoty 200.000zł i 40.000zł faktycznie zapałconej. Z zeznań stron wynika , że była to właściwe umowa przeniesienia przez powoda na pozwaną wierzytelności o zwrot nakładów na lokal , bowiem powód mówił, że pod tą kwotą wycenił prace przy lokalach wykonane metodą gospodarczą - bez rachunków np. malowanie, tynkowanie itp.
art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności. Sąd Najwyższy definiuje pozorność jako wadę oświadczenia woli polegającą na niezgodności między aktem woli a jej przejawem na zewnątrz, przy czym strony zgodne są co do tego, aby wspomniane oświadczenie woli nie wywołało skutków prawnych (Por. wyrok SN z dnia 23 czerwca 1986 roku, I CR 45/86, niepubl.). Powszechnie przyjmuje się, że czynność prawna jest pozorna, gdy oświadczenie woli zostało złożone drugiej stronie, złożono je tylko dla pozoru, a adresat oświadczenia woli zgadza się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. Aby ustalić, że dana czynność dotknięta jest pozornością niezbędne jest wykazanie, że zachodzi sprzeczność między tym, co strony deklarują na zewnątrz, a tym, do czego w rzeczywistości dążą. Rozbieżność ta powinna dotyczyć treści samej czynności prawnej, co będzie występowało, gdy strony zmierzają do wywołania wrażenia dokonania określonej czynności prawnej, podczas gdy w rzeczywistości w ich sferze prawnej nic się nie zmienia lub też zmiana następuje, ale ma charakter inny niż wynikałoby to z treści złożonych oświadczeń. Należy podkreślić, że Sąd Najwyższy wskazuje, że nieważność czynności prawnej z powodu pozorności złożonego oświadczenia woli może być stwierdzona tylko wówczas, gdy brak zamiaru wywołania skutków prawnych został przejawiony wobec drugiej strony tej czynności otwarcie, tak że miała ona pełną świadomość co do pozorności złożonego wobec niej oświadczenia woli i co do rzeczywistej woli jej kontrahenta i w pełni się z tym zgadza (Por. wyrok SN z dnia 25 lutego 1998 roku, II CKN 816/97, LEX Nr 56813). W orzecznictwie wskazuje się, że w zdaniu pierwszym art. 83 § 1 k.c. uregulowano tzw. pozorność zwykłą, tj. taką, gdy strony zawierają czynność prawną dla pozoru i nie mają zamiaru wywołania jakichkolwiek skutków prawnych, natomiast w zdaniu drugim tego przepisu jest mowa o tzw. pozorności kwalifikowanej, która występuje wtedy, gdy strony zawierają czynność prawną pozorną dla ukrycia innej, rzeczywiście zamierzonej przez nie i dokonanej czynności. Dążą zatem do wywołania innych skutków niż te, które wynikałyby z treści oświadczeń składanych przez nie na zewnątrz (Por. wyrok SN z dnia 18 stycznia 2007 roku, II UK 110/06, LEX Nr 948790). W przedmiotowej sprawie, wobec pozorności umowy pożyczki nie było podstaw, by Sąd na podstawie art. 720§1 k.c. w zw. z art. 471 k.c. zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę objętą żądaniem pozwu. Uwzględnienie żądania z innej podstawy faktycznej i prawnej , która pojawiła się w mowie końcowej pełnomocnika strony powodowej przed zamknięciem rozprawy też było niemożliwe i to z przyczyn przede wszystkim procesowych, a dokonana zmiana była procesowo bezskuteczna.
193 k.p.c. zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeżeli nie wpływa na właściwość sądu. Jeżeli w myśl przepisu poprzedzającego zmiana nie jest dopuszczalna, a powód zmienia powództwo w ten sposób, że występuje z nowym roszczeniem obok pierwotnego, sąd rozpoznaje nowe roszczenie jako sprawę oddzielną, jeżeli jest dla niej rzeczowo i miejscowo właściwy, w przeciwnym zaś razie przekazuje sprawę sądowi właściwemu. Gdy jednak zmiana taka następuje w sądzie rejonowym, należy przekazać całe zmienione powództwo sądowi okręgowemu, który dla zmienionego powództwa jest rzeczowo i miejscowo właściwy (art. 193 § 2 k.p.c.). Z wyjątkiem spraw o roszczenia alimentacyjne zmiana powództwa może być dokonana jedynie w piśmie procesowym. Przepis art. 187 stosuje się odpowiednio (art. 193 § 21 k.p.c.). Jeżeli powód występuje z nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia pierwotnego, skutki przewidziane w artykule poprzedzającym rozpoczynają się z chwilą, w której roszczenie to powód zgłosił na rozprawie w obecności pozwanego, w innych zaś wypadkach - z chwilą doręczenia pozwanemu pisma zawierającego zmianę i odpowiadającego wymaganiom pozwu (art. § 3 k.p.c.). - W toku postępowania powód może dokonać jego modyfikacji pod względem przedmiotowym (zmiana powództwa). Zmiana ta może polegać na wystąpieniu przez powoda z nowym roszczeniem zamiast roszczenia pierwotnego lub obok niego. W pierwszym wypadku należy uznać, że następuje cofnięcie pierwotnie dochodzonego roszczenia. Z kolei zgłoszenie nowego żądania obok już istniejącego prowadzi w konsekwencji do kumulacji roszczeń w sprawie. Istota zmiany powództwa polega na zachowaniu ciągłości postępowania przy zmianie jego elementów. Pomiędzy pierwotnym a następnym żądaniem powinna istnieć więź materialnoprawna i logiczny związek, powinny one mieścić się w granicach tego samego stosunku prawnego (post. SN z 2.6.1965 r., II CZ 51/65, Legalis). Zmiana powództwa może dotyczyć żądania, podstawy faktycznej żądania, jak również żądania i jego podstawy faktycznej. Zmiana nie musi obejmować ani całości powództwa, ani wszystkich wskazanych elementów i może ograniczać się do części sformułowanego żądania, jednego lub kilku innych elementów powództwa (wyr. SN z 20.10.2005 r., IV CK 298/05, Legalis). Samo jednak wskazanie alternatywnej podstawy materialnej dochodzonego roszczenia procesowego, bez zmiany żądania i okoliczności faktycznych ich uzasadniających nie stanowi przedmiotowej zmiany powództwa (wyr. SN z 21.5.2009 r., V CSK 439/08, Legalis). Zmiana żądania może mieć charakter jakościowy (np. powód zamiast wydania rzeczy dochodzi od pozwanego zapłaty) lub ilościowy. Ta ostatnia może polegać narozszerzeniu żądania lub jego ograniczeniu. Zmiana podstawy faktycznej żądania polega na uzasadnieniu tego samego żądania innymi okolicznościami faktycznymi. O zastąpieniu podanej pierwotnie podstawy faktycznej, nową podstawą w sprawie o świadczenie można mówić wtedy, gdy zmiana okoliczności faktycznych powoduje, że żądanie (choć tak samo sformułowane, np. dotyczące zapłaty takiej samej sumy pieniężnej) nie jest już tym samym, gdyż inne jest materialnoprawne źródło obowiązku, którego realizacji powód dochodzi (post. SN z 9.11.2004 r„ V CK 246/04, Legalis; wyr. SN z 19.11.1998 r„ III CKN 32/98, OSNC 1999, Nr 5, poz. 96.). Zmianą powództwa nie są czynności procesowe mające charakter czystej rektyfikacji, takie jak sprostowanie lub uzupełnienie podstawy faktycznej pozwu albo jej nieistotną zmianę (wyr. SN z 2.12.2004 r., II CK 144/04, Legalis). W wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 17 lipca 2008 r. II CSK 102/08 (Legali) wskazano, że zmianą powództwa może być zastąpienie dotychczasowej podstawy faktycznej inną, przy zachowaniu niezmienionego żądania, bądź zmiana żądania przy niezmienionej podstawie faktycznej, albo też zmiana obu tych elementów. Zmiana powództwa polega, w konsekwencji, na zmianie jego istotnych elementów, wszystkich albo wybranych. Innymi słowy przeobrażeniu podlega żądanie wraz z podstawą faktyczną i prawną. Zmiana powództwa jest dopuszczalna tylko wówczas, jeżeli nie wpływa na właściwość sądu. Powód nie może zatem dokonać zmiany przedmiotowej, jeżeli dla zmienionego powództwa sąd, przed którym sprawa się toczy, przestał być właściwy miejscowo lub rzeczowo. Zmianą powództwa wpływającą na właściwość rzeczową sądu jest zmiana polegająca tylko na podwyższaniu wysokości dochodzonego roszczenia (uchw. SN z 23.4.1993 r., III CZP 44/93, Legalis). Jeżeli zmiana powództwa polega na tym, że powód występuje z nowym roszczeniem obok roszczenia pierwotnego i jeżeli sąd nie jest właściwy dla nowego roszczenia, przekazuje je do rozpoznania sądowi właściwemu a sam rozpoznaje w dalszym ciągu roszczenie pierwotne (post. SN z 14.5.1971 r., II CZ 46/71, BSN 1971, Nr 10, poz. 166). W wypadku niedopuszczalnej zmiany powództwa, polegającej na wystąpieniu przez powoda z nowym roszczeniem obok pierwotnego, sąd rozpoznaje nowe roszczenie jako sprawę oddzielną. Jeżeli dla takiej "nowej" sprawy sąd jest rzeczowo i miejscowo właściwy, rozpoznaje ją na zasadach ogólnych, pod nową sygnaturą. W przeciwnym wypadku sąd uznaje się niewłaściwym i na podstawie art. 200 KPC przekazuje sprawę sądowi właściwemu. Sąd, w którym nastąpiła niedopuszczalna zmiana powództwa, w dalszym ciągu rozpoznaje pierwotnie zgłoszone roszczenie. Gdy jednak rozważana zmiana następuje w sądzie rejonowym, należy przekazać całe zmienione powództwo sądowi okręgowemu, który dla zmienionego powództwa jest rzeczowo i miejscowo właściwy. Powołany przepis stanowi wyjątek od zasady perpetuatio fori, wyrażonej w art. 15 k.p.c. Zmiana powództwa polegająca na wystąpieniu z nowym roszczeniem zamiast pierwotnego zawiera w sobie dorozumiane częściowe cofnięcie pozwu w zakresie pierwotnie zgłoszonego żądania. Taka zmiana jest zatem czynnością procesową złożoną, obejmującą cofnięcie powództwa w zakresie dotychczasowego roszczenia oraz wniesienie innego powództwa zawierającego roszczenie nowe. Jej skuteczność po rozpoczęciu rozprawy jest uzależniona od zgody pozwanego albo musi być połączonaze zrzeczeniem się roszczenia i podlega kontroli sądu, który powinien umorzyć postępowanie w tym zakresie (uchw. SN z 13 .4.1988 r., III CZP 24/88, OSNC 1989, Nr 9, poz. 138). Należy zgodzić się z poglądem, że uzależnienie od zgody sądu cofnięcia pozwu, zrzeczenia się roszczenia lub jego ograniczenie nie może być obchodzone poprzez instytucję zmiany powództwa (orz. SN z 15 .10.1953 r., I C 3178/52, OSN 1954, Nr III, poz. 69). Zaakceptowanie przez sąd cofnięcia dotychczasowego żądania pozwu powinno być jasno wyrażone w orzeczeniu o umorzeniu postępowania i nie może go zastąpić domniemanie, że sąd, rozpoznając nowe żądanie, zaakceptował w ten sposób rezygnację powoda z roszczenia dotychczasowego (por. uchw. SN z 8 .3.2007 r., III CZP 165/06, MoP 2007 , Nr 21, s. 1195). Jeżeli pozwany nie wyrazi zgody na rozważaną zmianę powództwa albo zostanie ona uznana przez sąd za niedopuszczalną (art. 203 § 4 k.p.c.), nowe roszczenie będzie rozpoznane jako oddzielna sprawa. Specyficzne cechy pewnych rodzajów roszczeń pozwalają jednak na uznanie, że skutkiem ich zmiany jest wejście roszczenia objętego nowym powództwem w miejsce pierwotnego (jego przekształcenie), do czego nie jest potrzebne zrzeczenie się roszczenia ani zgoda pozwanego, ani sądu. W takim przypadku nowe roszczenie wchodzi na miejsce dawnego i sąd, podobnie, jak przy żądaniu ewentualnym orzeka tylko o nowym żądaniu, nie wydając żadnego orzeczenia co do pierwotnego roszczenia. Jako przykład tego typu zmian podaje się w orzecznictwie zmianę powództwa posesoryjnego na petytoryjne (uchw. SN z 7 .4.1992 r., III CZP 29/92, OSNCP 1992, Nr 11, poz. 192 ) oraz powództwa pracownika z żądania przywrócenia do pracy na odszkodowanie (uchw. SN z 5 .5.2009 r., I PZP 1/09, BSN 2009, Nr 5). Zmiana powództwa bez ograniczeń możliwa jest w postępowaniu przed sądem I instancji. Wyjątki przewidziane zostały w postępowaniu w sprawach gospodarczych (art. 479 4 § 2 k.p.c.), uproszczonym (art. 505 4 § 1 k.p.c.) i w postępowaniu nakazowym (art. 495 § 2 k.p.c.). Podobne ograniczenia występują w postępowaniu apelacyjnym (art. 383 k.p.c), kasacyjnym (art. 383 w zw. z art. 398 21 k.p.c.) i wywołanym wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 383 w zw. z art. 398 21 w zw. z art. 424 12 k.p.c.). Jeżeli powód występuje z nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia pierwotnego, skutki, jakie ustawa wiąże z doręczenie pozwu pozwanemu w zakresie nowych żądań powstają z chwilą doręczenia pozwanemu pisma zawierającego zmianę. Pismo to powinno odpowiadać wymaganiom pisma procesowego (art. 126 i n. k.p.c.), a w zakresie osnowy wymaganiom pozwu (art. 187 k.p.c.). W sprawach o roszczenia alimentacyjne oraz w postępowaniu odrębnym z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (zob. art. 466 k.p.c) zmiana powództwa dopuszczalna jest w formie ustnej. W takim wypadku skutki, jakie ustawa wiąże z doręczeniem pozwu pozwanemu w zakresie nowych żądań powstaną z chwilą, w której roszczenie to powód zgłosił na rozprawie w obecności pozwanego. W wypadku, gdy zmiana powództwa dotyczy żądania i powoduje zmianę wartości przedmiotu sporu, to obowiązkiem powoda jest wskazanie aktualnej wartości przedmiotu sporu. Powyższy obowiązek ściśle wiąże się z obowiązkiem uiszczenia lub uzupełnienia opłaty, który powstaje na skutek rozszerzenia lub innej zmiany żądania. W wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu -1 Wydział Cywilny z dnia 6 lutego 2013 r. I ACa 1390/12 (Legalis) wskazano, iż
treścią art. 193 § 22 k.p.c. zmiana powództwa może być dokonana jedynie w piśmie procesowym, za wyjątkiem spraw o roszczenia alimentacyjne. Wskazać przy tym trzeba, że zmiana powództwa może polegać na wystąpieniu z nowym roszczeniem obok pierwotnego bądź też na zgłoszeniu nowego roszczenia zamiast pierwotnego. Przepis ten normuje zmianę przedmiotową powództwa, obejmującą jego istotne elementy, którymi są żądanie i podstawa dochodzonego roszczenia. Interwencja w treść żądania musi być na tyle ważka, żeby kształtowała powództwo o treści odmiennej od dotychczasowej zamiast lub obok zgłoszonego wcześniej. Czynności procesowe polegające na sprostowaniu, doprecyzowaniu czy też bliższym określeniu żądania nie stanowią zmiany powództwa w rozumieniu art. 193 k.p.c. Skoro zmiana powództwa dla swej skuteczności wymaga sformułowania w piśmie procesowym, to oświadczenie pełnomocnika powoda na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku, a przy tym pod nieobecność pozwanego, nie mogło doprowadzić do skutecznej zmiany żądania powoda wskazanego w pozwie. Tym samym zasądzenie przez sąd I instancji na rzecz powoda innej niż pierwotnie żądana kwoty na innej podstawie prawnej (zadośćuczynienie zamiast odszkodowania) tytułem zadośćuczynienia stanowi uchybienie art. 321 k.p.c. i w istocie orzeczenie ponad żądanie. Należy zaznaczyć, że ocena, jakie powództwo zostało zgłoszone, a w konsekwencji - i czy nastąpiła jego zmiana, musi być przeprowadzona przy uwzględnieniu kompleksowo potraktowanego stanowiska procesowego powoda, a obowiązkiem sądu jest wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości, czego zgłoszone żądanie dotyczy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1999 r., sygn. akt II CZ 108/99, OSNC rok 2000, nr 4, poz. 77). Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy należy podnieść, że:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.