← Polska

I C 21/13

Sygn. akt: I C 21/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lutego 2014 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie w I Wydziale Cywilnym w składzie: Przewodniczący: SSR Radosław T

§ 4k.c.

Stanowi on, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie aktu normatywnego, którego obowiązek wydania przewiduje przepis prawa, niezgodność z prawem niewydania tego aktu stwierdza sąd rozpoznający sprawę o naprawienie szkody. Przepis ten przewiduje zatem odpowiedzialność deliktową Skarbu Państwa za tzw. „zaniechanie legislacyjne”, tj. niewydanie aktu normatywnego, do którego Ustawodawca zobowiązał się w innym, wcześniejszym akcie prawnym. Sąd zważył, że i ta podstawa prawna dochodzonego roszczenia była nietrafna, gdyż w niniejszej sprawie, w sytuacji, w której do dnia dzisiejszego nie pojawił się przepis konkretyzujący swoistą „obietnicę” zawartą w przepisie art. 7 ww. ustawy, nie można mówić o zaniechaniu legislacyjnym organów ustawodawczych bądź wykonawczych RP. Pogląd ten jest dominującym w orzecznictwie sądowym. Wypada tytułem przykładu przywołać np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2010 r., I ACa 401/10, Apel.-W-wa 2011, nr 2, poz. 11, w którym stwierdzono, że art. 7 ustawy (…) ma charakter blankietowy, deklaratywny. Z jego treści nie wynika delegacja ustawowa do wydania aktów prawnych wykonawczych określających zasady wypłaty rekompensat z tytułu utraty własności lasów ze środków budżetu Państwa dla zaspokojenia roszczeń osób fizycznych, byłych właścicieli lub ich spadkobierców, zatem brak podstaw do przyjęcia zaniechania legislacyjnego w tym przedmiocie (podkr. – SR). Przepis powyższy nie stanowi również samodzielnej podstawy dochodzenia roszczeń o wypłatę rekompensaty albo o zapłatę odszkodowania za utratę własności lokali. Uzupełnieniem tego poglądu są również tezy nr 1 i 4 wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., I CSK 547/11 ( nota bene przywoływanego przez powódkę w pozwie) – art. 7 ustawy (…) ani nie stanowi samoistnej podstawy przyznania świadczenia, ani nie tworzy stanu zaniechania legislacyjnego związanego z nieuchwaleniem odrębnych przepisów, ponieważ zaniechanie legislacyjne nie może być tworzone przez normę prawną. Jest ono skutkiem biernego zachowania się podmiotu zobowiązanego ex lege do aktywnego zachowania się, w tym wypadku legislatora, a więc jest następstwem określonego faktu, a więc źródłem jego kreacji nie jest norma prawna. Ta ostatnia może być natomiast źródłem obowiązku określonego zachowania się organów władzy ustawodawczej, ale sama nie może tworzyć zaniechania legislacyjnego. Odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną tzw. zaniechaniem legislacyjnym powstaje tylko wtedy (podkr. – SR), gdy prawa jednostek przyznane w sposób oczywisty i bezwarunkowy nie mogą być zrealizowane na skutek niewydania odpowiedniego aktu normatywnego. Warunkiem bowiem odpowiedzialności za zaniechanie normatywne jest stwierdzenie, że wynikający z przepisu prawa obowiązek wydania aktu normatywnego został wyrażony w sposób jednoznaczny i konkretny. Odmienne ujęcie tego zagadnienia mogłoby doprowadzić do niedopuszczalnej ingerencji władzy sądowniczej w sferę uprawnień zastrzeżonych dla władzy ustawodawczej (tak trafnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 06 września 2012 r., I CSK 77/12). Zdaniem Sądu należało również poruszyć w sprawie zagadnienie związane z intertemporalnym zasięgiem obowiązywania odpowiedzialności odszkodowawczej na gruncie przepisu art.

§ 4k.c.

Został on wprowadzony do Kodeksu cywilnego ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692 ze zm.), która weszła w życie w dniu 01 września 2004 r. (art. 6 tej ustawy). Komentowana wyżej ustawa z dnia 06 lipca 2001 r. weszła natomiast w życie w dniu jej ogłoszenia, tj. w dniu 11 września 2001 r. (art. 8 tej ustawy). Przepis art.

§ 4k.c.

nie mógł zatem (ewentualnie) stanowić o odpowiedzialności Skarbu Państwa za zaniechanie legislacyjne, które powstało przed wejściem w życie przepisu ustawowego, który taką odpowiedzialność usankcjonował. Nawet zatem, gdyby przyjąć w niniejszej sprawie, że niewydanie przepisów przewidujących odpowiedzialność Skarbu Państwa za przejęcie majątków osób fizycznych, o którym mowa w ww. ustawie z dnia 06 lipca 2001 r., stanowiło zaniechanie legislacyjne w rozumieniu przepisu art.

§ 4k.c., nie mógłby on stanowić podstawy odszkodowawczej za owo zaniechanie.

Także i ta kwestia została już potwierdzona licznym orzecznictwem sądowym. W wyroku z dnia 05 grudnia 2007 r., I CSK 273/07, OSNC 2009, nr 2, poz. 28 Sąd Najwyższy wyraził już pogląd, że przepis art.

§ 4k.c.

nie ma zastosowania do stanu zaniechania prawodawczego powstałego przed dniem 01 września 2004 r. i trwającego po tym dniu (…) treść tego przepisu nie upoważnia do przyjęcia tezy, że z zaniechaniem legislacyjnym mamy do czynienia także wówczas, gdy ustawodawca stworzył regulację niepełną, fragmentaryczną. Teza ta została potwierdzona w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 04 sierpnia 2011 r., I ACa 145/11, a nadto w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 08 sierpnia 2012 r., I CSK 29/12, który wyjaśnił, że przepis art. 417 k.c., interpretowany w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji, może stanowić podstawę odpowiedzialności tylko za stany zaniechania normatywnego powstałe (rozpoczęte) po wejściu w życie Konstytucji. Przemawia za tym przede wszystkim analogia do art. 5 ustawy z 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, której zastosowanie jest uzasadnione, ponieważ Konstytucja nie zawiera reguł intertemporalnych dotyczących art. 77 ust. 1. W art. 5 tej ustawy ustawodawca przypisał decydujące znaczenie - z punktu widzenia prawa międzyczasowego - chwili powstania stanu prawnego, a więc także powstania zaniechania normatywnego. Nie ma znaczenia, kiedy powstała lub ujawniła się szkoda oraz czy ma ona charakter narastający w czasie, jeżeli stan zaniechania normatywnego powstał przed dniem 1 września 2004 r., wówczas art. 417 k.c. (w obecnym brzmieniu) i art.

§ 4k.c.

nie mają zastosowania, chociażby po tym dniu powstała (ewentualnie zaczęła narastać) szkoda spowodowana tym zaniechaniem. O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 102 k.p.c., przyjmując, że powódka była obowiązana zwrócić pozwanemu, jako stronie wygrywającej proces, równowartość kosztów zastępstwa procesowego w sprawie (2.400,00 zł), wyliczoną w oparciu o § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Ze względów słuszności, o których już wyżej była mowa, Sąd odstąpił od obciążania powódki kosztami sporządzenia opinii biegłej z zakresu wyceny nieruchomości. Z przytoczonych wyżej względów Sąd orzekł jak w sentencji. Zarządzenie: odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powódki i pozwanemu. 05.03.2014 r.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.