Sygn. akt II C 781/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2012 roku Sąd Okręgowy w Warszawie Wydział II Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Tomasz Wojciechowski Protokolant W
§ 2k.c., który wszedł w życie z dniem l września 2004 r.
w następstwie uchwalenia ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, póz. 1692). Ustawa ta postanowieniem z art. 2 ust. 2 uchyliła w całości art. 160 k.p.a. w jego dotychczasowym brzmieniu. Zgodnie z obowiązującym obecnie art.
§ 2
k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Warunkiem dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez wydanie prawomocnego orzeczenia jest wcześniejsze stwierdzenie „we właściwym postępowaniu” niezgodności wydanego orzeczenia z prawem (art.
§ 2k.c.).
Jednocześnie jednak, zgodnie z art. 5 przywołanej ustawy nowelizującej z dnia 17 czerwca 2004 r., do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy art. 417, art. 419, art. 420, art. 420 1, art. 420 2 i art. 421 ustawy kodeks cywilny oraz art. 153, art. 160 i art. 161 § 5 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym było, iż zarówno pierwotna decyzja administracyjna, jak i następczo wydane orzeczenie, stwierdzające jej nieważność, wydane zostały przed dniem 1 września 2004 r. Nie mniej jednak przypomnieć należy, iż kwestia interpretacji art. 5 wyżej powołanej ustawy zmieniającej budziła kontrowersje. Ostatecznie jednak zostały one rozstrzygnięte w uchwale Sądu Najwyższego, podjętej w składzie Izby Cywilnej Sądu Najwyższego w dniu 31 marca 2011 r., sygn. akt: III CZP 112/10. W uchwale tej Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem l września 2004 r., której nieważność lub wydanie jej z naruszeniem art. 156 § l k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § l, 2, 3 i 6 k.p.a. oraz jeżeli ostateczna wadliwa decyzja administracyjna została wydana przed dniem wejścia w życie Konstytucji RP odszkodowanie przysługujące na podstawie art. 160 § l k.p.a. nie obejmuje korzyści utraconych wskutek jej wydania, choćby utrata nastąpiła po dniu wejścia w życie Konstytucji. Uchwała z dnia 31 marca 2011 r. podjęta przez Sąd Najwyższy w składzie Izby Cywilnej jest w praktyce swoistą zmianą prawa, gdyż wiążąc Sąd Najwyższy w rozpoznawanych sprawach, wiąże także pośrednio sądy powszechne. Orzeczenie wydane przez sąd powszechny niezgodnie z tą uchwałą, zaskarżone kasacją, nie zostanie utrzymane w mocy. W niniejszej sprawie wadliwe orzeczenie administracyjne, którym było Orzeczenie (...)z dnia 14 września 1953 r. Nr(...)odmawiające przyznania dotychczasowym właścicielom – S. R., T. R., R. R.
(1)i H. G.prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości (...)położonej przy ul. (...)stwierdzające jednocześnie jej przejście na własność Skarbu Państwa, wydane zostało na długo przed dniem l września 2004 r. i na długo przed dniem wejścia w życie aktualnie obowiązującej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 160 k.p.a., stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § l k.p.a. albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi oma winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. W myśl art. 160 § 3 k.p.a., odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156 § l k.p.a., chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji; w tym ostatnim przypadku roszczenie o odszkodowanie służy w stosunku do strony winnej powstania tych okoliczności. Powodowie w niniejszej sprawie, co bezsporne, wykazali, iż w dniu 14 września 1953 r. zostało wydane wadliwe orzeczenie administracyjne, którym było przywoływane już wielokrotnie orzeczenie (...)Nr (...), a którego nieważność i wydanie z naruszeniem prawa zostało następnie stwierdzone. W związku z tym, iż zdarzenia prawne, których dotyczy niniejsze rozstrzygnięcie miały miejsce przed dniem 1 września 2004 r., zastosowanie w niniejszej sprawie znajdzie art. 160 k.p.a. w jego brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2004 r. Przepis art. 160 § 4 k.p.a. stanowi przy tym, iż o odszkodowaniu przysługującym od organu wymienionego w § 1 orzeka organ administracji publicznej, który stwierdził nieważność decyzji z powodu naruszenia przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdził, w myśl art. 158 § 2 k.p.a., że została ona wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. Zgodnie zaś z art. 160 § 5 k.p.a., strona niezadowolona z przyznanego jej odszkodowania przez organ administracji publicznej wymieniony w § 4, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, może wnieść powództwo do sądu powszechnego, co jednakże istotne, zgodnie z § 6 art. 160 k.p.a., roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2 k.p.a., że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. Wskazać jednakże należy, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 września 2005 r. w sprawie P 18/04 OTK-A 2005/8/88 uznano, iż 160 § 5 k.p.a. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim przewiduje trzydziestodniowy termin do wniesienia powództwa do sądu powszechnego. Jak wskazano wyżej, z treści art. 160 kpa wynika, że roszczenie odszkodowawcze przysługuje od organu, który wydał wadliwą decyzję z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa. Z uwagi na fakt, iż podstawa faktyczna dochodzonego pozwem odszkodowania związana jest z wydaniem w dniu 14 września 1953 r. decyzji administracyjnej przez (...), czyli decyzji organu obecnie nieistniejącego, legitymacja bierna w rozpoznawanej sprawie przysługuje podmiotowi, który obecnie przejął prawa i zobowiązania nieistniejącego podmiotu. Właściwą regulację w tym zakresie zawiera ustawa z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.). Jak przy tym wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 grudnia 2006 r. sygn. akt III CZP 99/06 (niepubl.), który to pogląd podzielany jest przez Sąd w składzie niniejszym, w sprawie o naprawienie szkody wynikłej z ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej przed 27 maja 1990 r., (o której mowa w art. 36 ust. 3 pkt 3 przywołanej ustawy), jeżeli stwierdzenie nieważności tej decyzji nastąpiło po tej dacie, to Skarb Państwa, a nie Gmina jest biernie legitymowany w procesie o naprawienie szkody. Zważywszy zatem na fakt, iż ostateczna decyzja administracyjna stanowiąca źródło szkody w niniejszej sprawie, wydana została przed dniem 27 maja 1990 r. (14 września 1953r.), zaś samo stwierdzenie jej nieważności nastąpiło już po tej dacie (ostateczne decyzje Prezesa Urzędu (...)- 13 września 2000 r. nr (...)i decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.z dnia 4 kwietnia 2001 r. sygn. (...)), odpowiedzialność odszkodowawcza za wydanie decyzji z naruszaniem prawa pozostała po stronie Skarbu Państwa, reprezentowanego aktualnie w tym zakresie przez Wojewodę (...), który przejął kompetencje należące dotychczas między innymi do terenowych organów administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia wojewódzkiego lub przy właściwej gminie, a więc także odpowiedzialność za działania (...). Powyższe przesądza w kwestii właściwej w tej sprawie legitymacji biernej pozwanego. Przechodząc do oceny zasadności roszczenia powodów, w pierwszej kolejności odnieść należało się do podnoszonego przez pozwanego zarzutu przedawnienia, warunkującego merytoryczne rozpoznanie sprawy. Podnoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia powodów z uwagi na niezachowanie trzyletniego terminu wynikającego z art. 160 § 6 k.p.a., uznać należało, w ocenie Sądu, za nie zasługujący na uwzględnienie w okolicznościach niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 117 Art.
- §
- § 1 k.c., z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu; w myśl zaś art. 117 § 2 k.c., po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Skutkiem przedawnienia jest powstanie po upływie terminu przedawnienia po stronie tego, przeciw komu przysługuje roszczenie, uprawnienia do uchylenia się od jego zaspokojenia, czyli tzw. zarzut peremptoryjny. Wykonanie tego uprawnienia powoduje, że roszczenie już nie może być skutecznie dochodzone. Dotyczy to nie tylko roszczenia głównego, ale i odsetek za opóźnienie (tak uchwała SN z 10 listopada 1995 r., III CZP 156/95, OSNC 3/96, poz. 31). Przedawnienie uniemożliwia też dochodzenie przedawnionego roszczenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c. i następne), stanowiłoby to bowiem niedopuszczalne obejście prawa. Skorzystanie przez dłużnika z przysługującego mu prawa i uchylenie się od zaspokojenia roszczenia obliguje sąd do oddalenia żądania pozwu obejmującego przedawnione roszczenie. W razie niepodniesienia przez dłużnika zarzutu przedawnienia sąd nie może przedawnienia uwzględnić z urzędu. Nie ma znaczenia przyczyna nieskorzystania przez dłużnika z jego prawa, art. 117 § 2 k.c. pozostawia bowiem decyzję wyłącznie samemu dłużnikowi, ponieważ ma on prawo powołania się na przedawnienie albo zrzeczenia się tego prawa po upływie terminu przedawnienia. W okolicznościach niniejszej sprawy zważyć zaś należy, iż decyzje Wskazać przy tym należy, iż w wyroku z dnia 5 grudnia 2007r, sygn. I CSK 301/07 (niepubl.), Sąd Najwyższy potwierdził, że art. 160 § 6 k.p.a. stanowi wyłączną podstawę dla określenia, kiedy roszczenie odszkodowawcze z art. 160 § 1 kpa staje się wymagalne i w jakim terminie ulega przedawnieniu. Początek biegu przedawnienia z art. 160 § 6 k.p.a. należy bowiem wiązać ze ściśle określonym w nim zdarzeniem, tj. wydaniem decyzji stwierdzającej nieważność albo decyzji stwierdzającej, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. Niezależnie od powyższego, podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia w okolicznościach niniejszej sprawy traktować należy jako nadużycia prawa, stanowiące naruszenie art. 5 k.c. ………………………. W rozpatrywanej sprawie szkoda powodów polegała na utracie możliwości przyznania prawa użytkowania wieczystego (uprzednio własności czasowej) zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej przy ul. (...)oznaczonego hip. „(...)w (...)Nr (...)i (...)” nr rej. (...), w części stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych nr (...)i (...)w obrębie (...)oraz działki ewidencyjnej nr (...)z obrębu (...), który to grunt objęty został działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy , w sytuacji, kiedy spełnione zostały przesłanki jego przyznania. Szkoda ta ma, jak wynika z okoliczności niniejszej sprawy, a co potwierdzają odmowne decyzje dotyczące ustanowienia prawa użytkowania na rzecz powodów, charakter nieodwracalny z powodu rozdysponowania przedmiotowego gruntu, na którym ustanowiono prawa na rzecz podmiotu trzeciego. Tego rodzaju uszczerbek majątkowy stanowi stratę, będącą w świetle przywołanych przepisów szkodą rzeczywistą. Rozmiar szkody powodów, zważywszy na brak możliwości restytucji, wyznacza w tym wypadku wartość utraconego prawa, odpowiadająca w tym wypadku wartości prawa użytkowania wieczystego przejętej nieruchomości. Które zostałoby w roku 1953 ustanowione na rzecz poprzedników prawnych powodów, gdyby wydano decyzję odpowiadającą prawu. W takim bowiem kształcie poprzednicy prawni powodów utracili przedmiot swego prawa – roszczenie o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu w odpowiednim udziale. Opinia biegłego J. B.
(2), który wyliczył wartość prawa użytkowania nieruchomości na kwotę 1.828.631,00 zł zgodnie z ustalonym na datę przejęcia stanem, pochodziła z grudnia 2010 r. Strony nie podnosiły dezaktualizacji opinii, a zatem możliwe było posłużenie się tą wyceną jako aktualną na datę wyrokowania w niniejszej sprawie. W ustalonym stanie faktycznym Sąd przyjął, iż każdy z powodów poniósł szkodę w wysokości 304.771,83 zł, a więc w rozmiarze wyznaczonym przez wysokość ich udziału spadkowego w stosunku do wartości prawa użytkowania przedmiotowej nieruchomości (1/6 z 1.828.631,00 zł. Takie też kwoty – po 304.771,83 zł, Sąd zasądził na rzecz każdego z powodów jako odszkodowanie za szkodę rzeczywistą związaną z wydaniem z naruszeniem prawa przez (...)orzeczenia z dnia 14 września 1953 r. Nr (...)odmawiającego przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości (...)położonej przy ul. (...)i przejęcia tejże nieruchomości na rzecz Państwa. Zgodnie z art. 363 k.c. wysokość odszkodowania określa się według cen z daty jego ustalania. Uznając, iż wycena odzwierciedla stan rzeczy z chwili wyrokowania, Sąd zasądził także odsetki z tytułu opóźnienia, należne na podstawie art. 481 k.c. Z żądaniem zapłaty przez pozwanego odszkodowania powodowie występowali już wcześniej, czego wyrazem są nie tylko wnioski o odszkodowanie składane w postępowaniu administracyjnym, ale także pozew złożony w dniu 25 września 2006 r. w sprawie IC 869/06, w którym dochodzili zapłaty z tytułu odszkodowania kwot po 115.764,83 zł, zaś już po sporządzeniu operatu z dnia 29 grudnia 2010 r. pozwany miał wiedzę, co do tego, iż kwota ta jest nawet większa. Rozpatrując żądanie w zakresie dotyczącym odsetek z tytułu opóźnienia Sąd miał na uwadze, iż powód domagał się odsetek ustawowych od dnia wniesienia pierwszego pozwu w sprawie IC 869/06 (25.09.2006 r.), ewentualnie od dnia sporządzenia operatu szacunkowego przez biegłego J. B. w sprawie IC 869/06 (29.12.2010 r.), względnie od dnia następnego po tej dacie, ewentualnie od dnia wniesienia pozwu w sprawie niniejszej, powódka wnosiła zaś o zasądzenie tych odsetek od dnia wytoczenia powództwa w sprawie IC 869/06. Mając na uwadze tak waloryzacyjną, jak i kompensującą skutki spóźnienie spełnienia należnego powodom świadczenia funkcję odsetek, w ocenie Sądu zasadne było zasądzenie odsetek z tytułu opóźnienia, zgodnie z żądaniem powoda od dnia następnego po dokonaniu wyceny przez biegłego J. B.wartości utraconego prawa tj. od dnia 30 grudnia 2010 r., od kwoty 115.764,83 zł, której zapłaty domagali się powodowie już w pozwie z dnia 25 września 2006 r., istniał już stan wymagalności roszczenia co do tych kwot, zaś od różnicy w kwocie dochodzonej pozwem złożonym w sprawie niniejszej, oraz żądanym uprzednio, tj. od kwoty 189.007,00 zł od dnia wystąpienia przez powodów z powództwem w niniejszej sprawie, odpowiednio od dnia 7 grudnia 20011 r. dla M. R.
(1)oraz od dnia 11 stycznia 2012 r. dla B. L., w tej bowiem dacie roszczenie co do tej różnicy stało się wymagalne. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w pkt 1 i 2 wyroku. Orzekając o kosztach procesu Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z art. 98 k.p.c., strona przegrywająca sprawę, a taką jest w okolicznościach tej sprawy pozwany, obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na koszty te w sprawie niniejszej składają się koszty wynagrodzenia ustanowionych przez pozwanych profesjonalnych pełnomocników. Mając w tej sytuacji na uwadze wysokość stawki minimalnej określonej w § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) oraz rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), Sąd zasądził na rzecz każdego z powodów tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwoty po. 7.217,00 zł, obejmujące wynagrodzenie w stawce minimalnej oraz koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, orzekając w tym zakresie jak w pkt 2 sentencji.