Sygn. akt: II 833/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie – II Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Mączkowska Protokolant: sek

§ 2k.c., który wszedł w życie z dniem l września 2004 r.

w następstwie uchwalenia ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, póz. 1692). Ustawa ta postanowieniem z art. 2 ust. 2 uchyliła w całości art. 160 k.p.a. w jego dotychczasowym brzmieniu. Zgodnie z obowiązującym obecnie art.

§ 2

k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Warunkiem dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez wydanie prawomocnego orzeczenia jest wcześniejsze stwierdzenie „we właściwym postępowaniu” niezgodności wydanego orzeczenia z prawem (art.

§ 2k.c.).

Jednocześnie jednak, zgodnie z art. 5 przywołanej ustawy nowelizującej z dnia 17 czerwca 2004 r., do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy art. 417, art. 419, art. 420, art. 420 1, art. 420 2 i art. 421 ustawy kodeks cywilny oraz art. 153, art. 160 i art. 161 § 5 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Kwestia interpretacji art. 5 wyżej powołanej ustawy zmieniającej, jak również art. 160 k.p.a., budziła liczne kontrowersje, a niejednoznaczność poglądów tak judykatury, jak i doktryny znalazła także swój wyraz w niniejszej sprawie. Wątpliwości dotyczące właściwej wykładni przepisów intertemporalnych, zostały rozstrzygnięte ostatecznie dopiero w uchwale Sądu Najwyższego, podjętej w składzie Izby Cywilnej Sądu Najwyższego w dniu 31 marca 2011 r., sygn. akt: III CZP 112/

1. W uchwale tej Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem l września 2004 r., której nieważność lub wydanie jej z naruszeniem art. 156 § l k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § l, 2, 3 i 6 k.p.a. Decyzje, z którymi powódki łączą powstanie szkody, a dotyczące sprzedaży lokali nr (...),(...), (...),(...)i (...) w budynku przy ul. (...)zostały wydane w latach 1980-1990, a zatem przed dniem 1 września 2004 r. Natomiast decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.dotyczące stwierdzenia wydania decyzji dotyczących sprzedaży tych lokali z rażącym naruszeniem prawa zostały wydane w latach 2009-2010, a zatem po dniu 1 września 2004 r. Roszczenia powódek należało zatem rozpoznać na podstawie art. 160 k.p.a. Zgodnie z art. 160 k.p.a., stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § l k.p.a. albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. W myśl art. 160 § 3 k.p.a., odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156 § l k.p.a., chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji; w tym ostatnim przypadku roszczenie o odszkodowanie służy w stosunku do strony winnej powstania tych okoliczności. Wreszcie zgodnie z art. 160 § 6 k.p.a., roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2 k.p.a., że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. Przechodząc do oceny roszczenia powódek, w pierwszej kolejności odnieść należało się do podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia. W ocenie Sądu, zarzut ten nie był zasadny. W sprawie niniejszej powódki konsekwentnie jako źródło szkody wskazywały decyzje administracyjne dotyczące sprzedaży lokali wydane w latach 1980-
2. Decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. stwierdzające wydanie decyzji o sprzedaży lokali z naruszeniem prawa zostały wydane w dniach 22 kwietnia, 24 kwietnia i 22 lipca 2009 r. oraz w zakresie lokalu nr (...) w dniu 15 stycznia 2010 r. Od daty ostateczności powyższych decyzji należy liczyć termin przedawnienia roszczeń powódek. Art. 160 § 6 k.p.a. jest w tym wypadku normą lex specialis nie tylko w odniesieniu do samego trzyletniego terminu przedawnienia, ale także w odniesieniu co do liczenia sposobu biegu przedawnienia, regulując w sposób pełny zasadę i terminy przedawnienia w odniesieniu do roszczeń, których źródłem jest wydanie wadliwych decyzji administracyjnych. Pozew został złożony przez powódki w dniu 28 października 2011 r., zaś w zakresie dotyczącym roszczeń związanych z decyzją o sprzedaży lokalu nr (...) w dniu 7 lutego 2012 r. Dodatkowo powódki wystąpiły wcześniej z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej. Nawet jednak same pozwy zostały złożone przed upływem 3-letniego terminu przedawnienia wskazanego w art. 160 § 6 k.p.a. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wiąże Sąd o tyle tylko, o ile stanowi wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 § 1 k.p.a. (uchwała SN z dnia 21 marca 2003 r., III CZP 6/03), lecz nie przesądza o istnieniu normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a szkodą. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyżej wymienionej uchwale, dla stwierdzenia istnienia przesłanki normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą, nieodzowne jest przeprowadzenie oceny, o której mowa w art. 361 § 1 k.c., czy szkoda nastąpiłaby także wtedy, gdyby wadliwa decyzja była zgodna z prawem. Podobnie wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt: IV CSK 5/08 (lex nr 371827): „stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 § 1 k.p.a., nie przesądza jednak w sposób wiążący dla sądu o istnieniu pozostałych przesłanek odpowiedzialności wynikających z Kodeksu cywilnego, w szczególności istnienia normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą. W związku z tym przyjmowanie i stosowanie w tym zakresie jakiegokolwiek automatyzmu odpowiedzialności jest niedopuszczalne. Za normalne następstwo danego zdarzenia uważa się taki skutek, który zazwyczaj, w zwykłym porządku rzeczy jest konsekwencją tego zdarzenia. W sytuacjach granicznych rozstrzygające znaczenie będzie mieć sędziowskie poczucie prawne.” W niniejszej sprawie powódki winny były wykazać, że gdyby nie zostały wydane sprzeczne z prawem decyzje o sprzedaży lokali, to powódki nie utraciłyby własności tych lokali lub że własność tych lokali zostałaby im przywrócona. Kwestia powstania i rozmiaru szkody powódek jest złożona. Podstawowym orzeczeniem administracyjnym dotyczącym przedmiotowej nieruchomości było bowiem orzeczenie (...)z dnia 24 czerwca 1955 r., którym odmówiono byłym właścicielom ustanowienia prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości i stwierdzono, że wszystkie budynki lub ich fragmenty znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Następnie decyzją z dnia 28 lutego 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło nieważność orzeczenia z dnia 24 czerwca 1955 r. Uznać zatem należy, że co do zasady źródłem szkody powódek polegającej na utracie praw do nieruchomości przy ul. (...) w W. była niezgodna z prawem decyzja z dnia 24 czerwca 1955 r. Stwierdzić jednak należy, że decyzja z dnia 24 czerwca 1955 r. nie spowodowała szkody w postaci bezpowrotnej utraty praw do lokali objętych niniejszym postępowaniem, czyli nr 1, 2, 3, 6 i 13 przy ul. (...) w W.. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku dekretowego z dnia 29 kwietnia 1948 r. Prezydent(...) ustanowił na rzecz następców prawnych byłych właścicieli prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości oraz stwierdził, że budynek zgodnie z art. 5 dekretu (...)stanowi własność dawnych współwłaścicieli. Jednak przyznanie tych praw nastąpiło jedynie w odpowiednich udziałach na rzecz następców prawnych byłych właścicieli. Następcy prawni byłych właścicieli nie uzyskali prawa własności wraz z prawami towarzyszącymi do lokali, które zostały sprzedane. Gdyby zatem nie nastąpiła sprzedaż lokali na rzecz osób trzecich, to uznać należy, że powódki odzyskałyby tytuł prawny do przedmiotowych lokali i po ich stronie nie powstałaby szkoda w postaci utraty własności tych lokali. Źródłem szkody powódek w zakresie utraty lokali nr (...),(...), (...), (...) i 13 były zatem wydane niezgodnie z prawem decyzje o sprzedaży tych lokali na rzecz osób trzecich. Co za tym idzie, uznać należy, że istnieje adekwatny związek przyczynowy pomiędzy szkodą powódek w postaci utraty praw do przedmiotowych lokali a wydaniem niezgodnych z prawem decyzji o sprzedaży tych lokali. Decyzje o sprzedaży lokali, chociaż wadliwe, niezgodne z prawem, to jednak pozostają w obiegu prawnym, gdyż organ administracyjny – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdził wydanie tych decyzji z naruszeniem prawa. Nie stwierdził jednak nieważności tych decyzji, wskazując, na podstawie art. 158 § 2 k.p.a. na niemożność takiego stwierdzenia, z uwagi na wywołane tymi decyzjami nieodwracalne skutki prawne. Tym samym, pomimo stwierdzenia nieważności decyzji dekretowej z dnia 24 czerwca 1955 r., która winna umożliwić powódkom restytucyjne zaspokojenie swoich roszczeń, powódki nie mogą odzyskać sprzedanych lokali w naturze. Uzasadnia to tym samym żądanie zapłaty odszkodowania wyrównującego szkodę powódek spowodowaną utratą lokali. Za niezasadny uznać należało zarzut pozwanego dotyczący braku legitymacji biernej powódek z powodu braku przymiotu strony po stronie powódek w postępowaniach, w których wydano decyzje o sprzedaży przedmiotowych lokali. Przywołać należy w tym zakresie pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt: III CZP 28/12 (Biul.SN 2012/6/9), podzielany przez Sąd w składzie niniejszym, iż „osoby niebiorące udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z naruszeniem prawa określonym w art. 156 § 1 k.p.a. są również uprawnione do dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 160 § 1 k.p.a.” (ten sam pogląd wyraził sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt: I CSK 632/11). Taka interpretacja wynika z samej istoty konstrukcji odpowiedzialności za wydanie niezgodnych z prawem decyzji. Skoro bowiem organ administracyjny nadzorczy uznaje za stronę osobę, w interesie której stwierdza nieważność decyzji lub wydanie jej z naruszeniem prawa, a wcześniej osoba ta nie została uznana za stronę przez organ wydający decyzję, której następnie nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa stwierdzono, to uznać należy, że naruszającym prawo było pominięcie danego podmiotu i nie uznanie go jako strony w wadliwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Czasem nawet istotą bezprawności decyzji i przyczyną stwierdzenia jej nieważności (wydania z naruszeniem prawa) jest właśnie fakt, że postępowanie toczyło się bez udziału danego podmiotu w charakterze strony. Zatem osoba, którą pominięto jako stronę przy wydawaniu decyzji, która była źródłem szkody dla tej osoby, a więc rodziła dla niej określone skutki prawne i która następnie została uznana za stronę w postępowaniu nadzorczym, nie powinna zostać pozbawiona możliwości wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym w trybie art. 160 k.p.a. czy obecnie art.

§ 2k.c.

Wskazać w tym miejscu ponownie należy na fakt, że kwestia powstania i rozmiaru szkody, podobnie jak rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczeń dekretowych, są złożone i były oraz są przedmiotem rozbieżnego orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. W szczególności dotyczy to dochodzenia odszkodowania za wydanie z naruszeniem prawa decyzji o sprzedaży lokali w sytuacji, gdy wcześniej zostało stwierdzone, że tak zwana podstawowa decyzja dekretowa również została wydana z naruszeniem prawa lub stwierdzono jej nieważność. Dla przykładu można podać, że Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu do wyroków: z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt: I ACa 788/12, z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt: I ACa 786/10 i z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt: I ACa 845/10 (złożone do akt niniejszej sprawy wraz z uzasadnieniami – k. 371-386, 150-159 i 160-170) wyraził pogląd, że decyzje o sprzedaży lokali nie stanowią samoistnego źródła szkody i oddalił powództwa o odszkodowanie. Warto dodać, że w większości tych orzeczeń Sąd powoływał się także na fakt, że nie mogą dochodzić zapłaty odszkodowania za wydanie niezgodnych z prawem decyzji o sprzedaży lokali osoby, które nie były stronami tych decyzji. Ten pogląd został obecnie zarzucony i po wydaniu wspomnianej wcześniej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt: III CZP 28/12, nie jest już prezentowany. Warto także zwrócić uwagę na fakt, że w większości stanów faktycznych, w których były wydawane orzeczenia oddalające roszczenia oparte na niezgodnych z prawem decyzjach o sprzedaży lokali, pierwotna decyzja dekretowa stwierdzała nieważność orzeczenia odmawiającego ustanowienia prawa własności czasowej w części, natomiast w części dotyczącej sprzedanych lokali stwierdzała jedynie wydanie orzeczenia z naruszeniem prawa. W niniejszej sprawie natomiast SKO stwierdziło w całości nieważność decyzji z dnia 24 czerwca 1955 r. Zatem następcy prawni byłych właścicieli mogli oczekiwać, że zostanie ustanowione na ich rzecz prawo użytkowania wieczystego do całej nieruchomości i że będą właścicielami wszystkich lokali znajdujących się w budynku. Dopiero z decyzji Prezydenta m.st. W. z dnia 30 czerwca 2008 r. powódki dowiedziały się, że odmówiono im ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w części oraz prawa własności budynku w zakresie sprzedanych lokali. Z chwilą nabrania waloru ostateczności decyzji Prezydenta powódki mogły określić wysokość szkody rzeczywistej powstałej na skutek wydania nieważnego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. W. z dnia 24 czerwca 1955 r. Wskazać także należy na orzeczenia sądów powszechnych, w których wyrażono pogląd podzielany przez Sąd w niniejszym składzie, że decyzje o sprzedaży lokali stanowią również źródło szkody i również na podstawie decyzji o stwierdzeniu nieważności lub wydania z naruszeniem prawa decyzji o sprzedaży lokalu można skutecznie dochodzić zapłaty odszkodowania. Tak stwierdził między innymi Sąd Apelacyjny w Warszawie w jednym z nowszych orzeczeń, to jest w uzasadnieniu do wyroku z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt: I ACa 878/12( (...) ). Wskazać również należy, że to strona powodowa wybiera podstawę swojego roszczenia. Nie ma żadnych wyłączeń co do zastosowania art. 160 k.p.a. odnośnie szkody wyrządzonej wydaniem decyzji o sprzedaży lokalu. Skoro strona wybrała dochodzenie odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem takiej decyzji i wykaże, że poniosła szkodę na skutek wydania tej decyzji, gdyż utraciła prawo do lokalu, to należy jej się z tego tytułu odszkodowanie. Wskazać wreszcie należy, że wobec sprzecznej praktyki i sprzecznego orzecznictwa w tym zakresie powódki nie wystąpiły do sądu z pozwem o odszkodowanie, ale wystąpiły z wnioskami o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokali. Uczyniły to w sierpniu 2008 r., a zatem w czasie, kiedy roszczenia odszkodowawcze wynikające ze stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 24 czerwca 1955 r. nie były jeszcze przedawnione (decyzja SKO o stwierdzeniu nieważności została wydana w dniu 28 lutego 2007 r.). Powódki wystąpiły o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokali niezwłocznie po otrzymaniu decyzji Prezydenta z dnia 30 czerwca 2008 r. Nie można zatem mówić o niedochowaniu staranności przez powódki w dochodzeniu roszczeń. Także z tego powodu, gdyby nawet uznać, że decyzji o sprzedaży lokali nie można uznać za źródła szkody, to na podstawie nieważnej decyzji z dnia 24 czerwca 1955 r., należało zasądzić odszkodowanie na rzecz powódek. Procedura stwierdzenia nieważności decyzji lokalowych nie została bowiem wszczęta w celu uniknięcia zarzutu przedawnienia z głównej decyzji dekretowej i zarzut przedawnienia roszczenia wywodzonego z niezgodnej z prawem decyzji z dnia 24 czerwca 1955 r. podniesiony przez pozwanego, uznać należałoby za nadużycie prawa, sprzeczne z art. 5 k.c. Szkodą powódek jest utrata prawa własności lokali nr (...) w budynku przy ul. (...) w W., które zostały sprzedane (wraz z prawem we współwłasności w częściach wspólnych budynku i prawem współużytkowania wieczystego gruntu). Zgodnie z art. 363 § 2 k.c., jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili. Mając na uwadze powyższe, ustalając wysokość szkody Sąd uznał, że w celu określenia wysokości odszkodowania najodpowiedniejsze jest przyjęcie wartości prawa własności lokali wraz z prawem we współwłasności w częściach wspólnych budynku i prawem współużytkowania wieczystego gruntu, według ich stanu na datę sprzedaży lokali w oparciu o wadliwe decyzje administracyjne, czyli odpowiednio: lokalu nr (...) na datę 28 lutego 1980 r., lokalu nr (...) na datę 19 kwietnia 1990 r., lokalu nr (...) na datę 23 grudnia 1986 r., lokalu nr (...) na datę 11 lipca 1989 r. i lokalu nr (...) na datę 26 września 1980 r., przy uwzględnieniu, że lokale te były obciążone obligatoryjnym prawem najmu. Rozmiar szkody powódek, zważywszy na brak możliwości restytucji, wyznacza w tym wypadku wartość utraconych lokali. W ustalonym stanie faktycznym Sąd przyjął, iż powódki udowodniły, iż podobnie jak i pozostali następcy prawni byłych właścicieli, poniosły z tego tytułu szkodę w wysokości 990.000 zł., a więc w rozmiarze odpowiadającym wartości lokali nr (...), (...), (...), (...)i (...) z uwzględnieniem obligatoryjnych obciążeń wynikających z publicznej gospodarki lokalami, jakim podlegały one w dacie wydania nieważnych decyzji administracyjnych. Podzielić należy w tym wypadku pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 listopada 2002 r., sygn. I CKN 1215/00 (OSP 2004/1/3), zgodnie z którym „ustalenie wysokości szkody, jaką w związku z tą sprzedażą poniósł pierwotny właściciel, powinno uwzględniać ograniczenia prawne, którym podlegałaby przedmiotowa nieruchomość, gdyby nie doszło do jej bezprawnego przejęcia przez państwo w 1945 r. - od wprowadzenia publicznej gospodarki lokalami w 1945 r. do dnia orzekania”. Opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowego D. K., który ustalił wartość rynkową zbytych na rzecz osób trzecich przedmiotowych lokali wraz z odpowiednim udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu oraz odpowiednimi udziałami w częściach wspólnych budynku, z uwzględnieniem stanu tych lokali na dzień wydania poszczególnych decyzji administracyjnych co do ich sprzedaży, w cenach aktualnych, uwzględniająca obciążenia wynikające z publicznej gospodarki lokalami, pochodziła ze stycznia 2013 r., aktualizowana była przy tym w dniu 24 kwietnia 2013 r. Zgodnie z art. 363 k.c., wysokość odszkodowania określa się według cen z daty jego ustalania. Wartość przedmiotowych lokali mieszkalnych z uwzględnieniem obciążenia szczególnym trybem najmu oszacowana została w tej dacie, aktualnej na dzień wyrokowania, na łączną kwotę 990.000 zł. Mając zatem na uwadze aktualną na dzień wyrokowania wysokość szkody oraz udział spadkowy każdej z powódek wynoszący 5/24, Sąd zasadził na rzecz każdej z nich kwoty po 206.250 zł., jako odszkodowanie za szkodę rzeczywistą poniesioną w związku z wydaniem niezgodnych z prawem orzeczeń dotyczących sprzedaży lokali nr(...), (...), (...), (...)i (...), oddalając jako nieudowodnione co do wysokości żądanie zapłaty odszkodowania w wysokości przekraczającej zasądzone kwoty. Od zasądzonych powyżej kwot Sąd zasądził również na rzecz powódek odsetki ustawowe na podstawie art. 481 § 1 k.c., zgodnie z którym odsetki przysługują jeśli dłużnik opóźnia się w spełnieniu świadczenia. Odsetki zostały zasądzone od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty, mając na uwadze, iż dopiero w dacie wyrokowania ustalona została wysokość świadczenia, jakie pozwany obowiązany jest na rzecz powódek spełnić. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w pkt I i II wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100, art. 105 i art. 108 k.p.c. Zgodnie z art. 100 k.p.c., w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą pomiędzy stronami wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Sąd uwzględnił w części żądanie zapłaty odszkodowania, w pozostałym zakresie oddalając powództwo. Dochodząc zapłaty odszkodowania w wysokości po 330.484 zł., powódki uzyskały zaspokojenie co do kwot po 206.250 zł. Każda z nich utrzymała się zatem przy swoich roszczeniach w 62%, a tym samym pozwany proces ten wygrał w 38%. W tej sytuacji, rozstrzygając co do zasady o kosztach procesu i dokonując ich stosunkowego rozdzielenia jak w pkt III wyroku, Sąd obciążył zgodnie z powołanymi wyżej przepisami kosztami procesu powódki w 38%, w częściach równych, stosownie do art. 105 §1 k.p.c., zaś pozwanego w 62%, pozostawiając przy tym szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu, stosownie do treści art. 108 § 1 k.p.c. SSO Małgorzata Mączkowska