Sygn. akt II Ca 1153/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Ryszard Małecki Sędzia: SSO Małgorzata Radomska-Stęplewska (spr.) Sędzia: SSO Wojciech Hyżak Protokolant: starszy prot. sąd. Justyna Klimek po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2014 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa J. P. przeciwko A. J. o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt I C 98/12 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1. w ten sposób, że zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 527,40 zł (pięćset dwadzieścia siedem złotych czterdzieści groszy) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20 sierpnia 2010r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie; II. oddala apelację w pozostałym zakresie; III. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 78,33 zł tytułem zwrotu części kosztów procesu w instancji odwoławczej. /-/M.Radomska - Stęplewska/-/R.Małecki/-/W.Hyżak Sygn. akt II Ca 1153/13 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 17 lutego 2012 r. złożonym w Sądzie Rejonowym w Środzie Wlkp. powód J. P., działający przez pełnomocnika – radcę prawnego, domagał się zasądzenia od pozwanej A. J.kwoty 6.605,63 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20 sierpnia 2010 r. do dnia zapłaty. Jednocześnie powód domagał się zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podano, iż w czerwcu 2010 r. pozwana zleciła powodowi, prowadzącemu indywidualną działalność gospodarczą pod firmą (...).P.M. – (...) J. P.z siedzibą w Ś. W.., wykonanie prac remontowych w lokalu mieszkalnym należącym do pozwanej mieszczącym się przy ul. (...). Powód zaznaczył, że przed rozpoczęciem robót została przygotowana dla pozwanej wstępna oferta, w której nie były wymienione wszystkie materiały niezbędne do przeprowadzenia remontu, z uwagi na niemożność dokonania oględzin lokalu. Z treści pozwu wynika, że pozwana zaakceptowała ofertę, a powód przystąpił do wykonania zlecenia uprzedzając klientkę, że stara podłoga jest w złym stanie i w przypadku układania nowej podłogi na bazie już istniejącej i znacznie wyeksploatowanej, powód nie będzie w stanie zapewnić uzyskania efektu równej powierzchni. Powód nadmienił, że pozwana zaakceptowała sposób wykonania remontu oraz zgodziła się na poniesienie większych kosztów remontu wynikających z konieczności zastosowania dodatkowych materiałów wzmacniających starą podłogę. Powód podkreślił, że wykonał wszystkie powierzone mu prace z wyjątkiem montażu listew progowych oraz trzech listew przypodłogowych, co nie było możliwe z przyczyn leżących po stronie pozwanej. Jednocześnie powód podał, że niewykonane prace nie zostały ujęte w wynagrodzeniu objętym żądaniem pozwu. W dalszej części uzasadnienia pozwu powód podnosił, że pozwana na bieżąco interesowała się przebiegiem prac i była zadowolona z ich efektu, a pomimo wykonania zlecenia nie uregulowała należności zgodnie z wystawioną przez powoda fakturą, powołując się na wadliwość podłogi. Jednocześnie powód wskazał, że pozwana w piśmie z dnia 14.08.2010 r. uznała jego żądanie co do kwoty 2.000 zł, lecz pomimo tego nie uregulowała nawet tej należności. Pozwana, reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata, w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwana przyznała, że zleciła powodowi wykonanie podłogi z paneli podłogowych w należącym do niej lokalu mieszkalnym nr (...)znajdującym się w budynku położonym w Ś. W. przy ul. (...). Jednocześnie pozwana zaprzeczyła, aby wycena dokonana przez powoda opiewająca na kwotę 4.876 zł była wyceną wstępną, lecz była wyceną za całość wykonanych prac i wykorzystany materiał. W dalszej części uzasadnienia odpowiedzi na pozew pozwana zaznaczyła, że powód usługę wykonał w sposób wadliwy i fakt ten był jedynym powodem, dla którego pozwana odmówiła zapłaty należności. Równocześnie pozwana podała, że początkowo przy tym uważała, iż koszty usunięcia wad podłogi będą oscylować w granicach 2.000 – 3.000 zł i stąd była gotowa wypłacić na rzecz powoda kwotę 2.000 zł, jednak okazało się, że poprawienie wadliwej podłogi niesie za sobą znacznie większe wydatki. Pozwana podkreśliła, że złą jakość podłogi kwestionowała od samego początku między innymi w piśmie z dnia 14.08.2010 r. oraz odsyłając wystawioną za usługę fakturę. Z treści odpowiedzi na pozew wynika, że pozwana kwestionuje należność powoda z tytułu wykonania podłogi w całości, żądając obniżenia ceny do kwoty 0,00 zł, gdyż w jej ocenie koszty konieczne do wykonania prac poprawkowych przewyższą faktycznie ustalone wynagrodzenie na rzecz powoda. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy w Środzie Wlkp. Powództwo oddalił, obciążając powoda kosztami postępowania. Jako podstawę swego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: A. J.jest właścicielką lokalu mieszkalnego nr (...)położonego w Ś. W.. przy ul. (...). A. J.zwróciła się do J. P., prowadzącego firmę (...).P.M. – (...) J. P., o przygotowanie oferty na montaż podłóg w należącym do niej lokalu. Zakres usługi miał obejmować zamontowanie paneli podłogowych na już istniejącej drewnianej podłodze. Przed wyceną usługi pracownicy J. P. udali się do lokalu A. J. celem dokonania pomiarów. W chwili dokonywania pomiarów pracownicy nie mogli dostać się jednego z pomieszczeń. Dnia 17 czerwca 2010 r. P. P., syn właściciela firmy, wysłał A. J.drogą mailową ofertę. Oferta opiewała na kwotę 4.876 zł brutto bez kosztów związanych z zamontowaniem listw przypodłogowych i progowych. A. J.zaakceptowała ofertę i firma (...)przystąpiła do realizowania umowy. Na podłodze w czterech pomieszczeniach zostały położone płyty OSB, następnie na nich panele. Nie zostały zamontowane wszystkie listy przypodłogowe, gdyż A. J.zgłosiła zastrzeżenia do wykonanej usługi. Usługa została w całości wykonana wadliwie, niezgodnie z warunkami technicznymi i konieczne jest położenie jej na nowo. W wykonanej usłudze wystąpiły następujące wady: 1. nie zostały wykonane w pełnym zakresie cokoliki, 2. wszystkie podłogi zostały wadliwie wypoziomowane, a różnice w poziomach między poszczególnymi pomieszczeniami wynosiły od 0,8 cm do 3,5 cm; 3. podłogi we wszystkich pomieszczeniach ułożone zostały ze spadkami w kierunku od progów do ścian. Dnia 3 sierpnia 2010 r. P. P. wysłał A. J. kosztorys wykonanych prac i wykorzystanych materiałów. Kosztorys opiewał na kwotę 6.681,62 zł. W dniu 12 sierpnia 2010 r. (...)_B.wystawił na rzecz A. J. fakturę nr (...)na kwotę 6.605,63 zł brutto tytułem usługi montażu paneli podłogowych i wzmacniania podłogi płytą OSB w budynku mieszkalnym z materiałem wykonawcy. A. J.nie zaakceptowała otrzymanej faktury. W piśmie z dnia 14 sierpnia 2010 r. A. J. wezwała wykonawcę do wykonania prac naprawczych polegających na rzetelnym wypoziomowaniu i ponownym założeniu paneli wraz ze wszelkimi pracami wykończeniowymi w terminie 5 dni. Jednocześnie A. J. zaznaczyła, że w jej ocenie za jedyną ustaloną wycenę należy uznać tę sporządzoną przez P. P. dnia 17.06.2010 r. opiewającą na kwotę 4.876 zł. A. J. nie zapłaciła za wykonane prace. O. J..P.M. – B. J. P. nie dokonała poprawek podłogi. Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie niżej wymienionych dowodów: - w postaci dokumentów: oferty z dnia 17.06.2010r. – k. 8; maila P. P. z dnia 03.08.2010 r. wraz z wydaniem zewnętrznym – k. 9-10; faktury VAT nr (...) z dnia 12.08.2010 r. – k. 11; pisma pozwanej z dnia 14.08.2010 r. – k. 12; - w postaci zeznań świadków: M. J. – k. 64-66; P. P. – k. 66-67; Z. M. – k. 67-68; Sąd przy rozpoznaniu przedmiotowej sprawy oparł się na opinii biegłego z dziedziny budownictwa J. N. (k. 71-82) oraz na jego zeznaniach (k. 120-122). Sąd częściowo dał wiarę zeznaniom świadków M. J. i Z. M., albowiem zeznania te były logiczne, spójne oraz korespondowały ze zgromadzonym w sprawie pozostałym materiałem dowodowym. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka M. J. w zakresie w jakim twierdził on, iż pozwana była zadowolona z wykonywanych prac, albowiem zarówno z opinii biegłego jak i zeznań świadka Z. M., z których wynikało, iż od samego początku było widoczne, że usługa została wykonana wadliwie. Sąd za częściowo wiarygodne uznał zeznania świadka P. P.. Sąd nie dał wiary świadkowi w zakresie, w jakim zeznał, że pozwana akceptowała istnienie odchyleń na zamontowanej podłodze w granicach 3 cm, co nie okazało się prawdą: „ my sprawdziliśmy dwumetrową poziomicą i udowodniliśmy, że różnice są w granicach 3-4 mm i to jest o czym pozwana była uprzedzona, że jeśli wybierze tańszą opcję, to podłoga nie będzie idealnie równa – k. 66”. Z opinii biegłego J. N. jednoznacznie wynika, że różnice w poziomach pomiędzy pomieszczeniami istnieją w granicach od 0,8 cm do 1,8 cm, a spadki w pomieszczeniach od progu do ściany wynoszą w granicach 2,5 cm i 3,5 cm. W pozostałym zakresie zeznania świadka uznano za prawdziwe, gdyż były logiczne, spójne oraz znalazły odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym w postaci dokumentów oraz zeznań pozostałych świadków, którym Sąd w całości dał wiarę. Sąd za rzetelną i przydatną w sprawie uznał opinię biegłego J. N.. Biegły wykazał jakie wady nastąpiły w montażu spornej podłogi oraz zaznaczył, że z uwagi na wadliwe wykonanie podbudowy pod panele powstałe ugięcia płaszczyzny podłogi, panele po zdemontowaniu nie będą mogły być użyte do ponownego ułożenia. Biegły podał, że w panelach uległy zniszczeniu elementy łącznikowe tj. elementy piór wpustów lub elementy zatrzaskowe. Biegły w swej opinii wskazał także zakres naprawy wadliwie wykonanej podłogi oraz koszty robót rozbiórkowych elementów podłogi. Biegły nie podał kosztów naprawy spornej podłogi, albowiem biegły nie był w stanie ustalić wielkości i wartości koniecznej podbudowy z płyt OSB, a także płyt panelowych których zakres cenowy jest zróżnicowany w zależności od grubości tych płyt. Strona powodowa zakwestionowała opinię biegłego i wniosła o wezwania biegłego na rozprawę. Biegły odpowiadając na pytanie pełnomocnika powoda wskazał, że przed położeniem paneli należy zrobić podkład wyrównujący i uprzednio dokładnie wszystko pomierzyć, a podłogi winny być bardzo dobrze wypoziomowane. Biegły nadmienił, że wszystkie różnice w podłodze winny być wyrównane podkładem, a dopiero na takim podkładzie można zakładać panele, gdyż płyty panelowe są cienkie i podatne na ugięcia. Jednocześnie biegły zaprzeczył, aby wpływ na wykonaną przez powoda usługę miały instalacje. Biegły podał, że instalacja kładziona jest pomiędzy stropem a legarami, a nawet gdyby instalacja została położona zbyt wysoko, to kładący podłogę winni wysokość wyrównać bądź zobowiązać instalatora do obniżenia położonych wcześniej rur. Sąd na podstawie art. 237 kpc pominął dowód z przesłuchania powoda i pozwanej, bowiem prawidłowo wezwani na termin rozprawy celem przesłuchania nie stawili się i nie usprawiedliwili swojego niestawiennictwa. Wszystkim pozostałym dokumentom zebranym w sprawie i ich odpisom dano w pełni wiarę, albowiem żadna ze stron ich nie zakwestionowała, nie wzbudziły one też zastrzeżeń Sądu. Sąd Rejonowy zważył, że J. P. w przedmiotowej sprawie domagał się zasądzenia na swoją rzecz kwoty 6.605,63 zł tytułem niezapłaconej należności za wykonaną usługę wynikającą z oferty z dnia 17.06.2010 r., rozliczenia z dnia 03.08.2010 r. oraz z wystawionej faktury z dnia 12.08.2010 r. Bezspornym między stronami był fakt, iż firma powoda wykonała usługę polegającą na położeniu paneli podłogowych w lokalu należącym do pozwanej i że panele podłogowe miały zostać położone na już istniejącej drewnianej podłodze. Strony nie kwestionowały także, że pozwana pod koniec prac była niezadowolona z efektu, zobowiązała pracowników powoda do zaprzestania dalszych prac, wezwała wykonawcę do dokonania poprawek w wykonanym dziele, a w konsekwencji nie zapłaciła za usługę i nie zaakceptowała wystawionej na jej nazwisko faktury. Zagadnieniem spornym w przedmiotowej sprawie natomiast były: 1. czy usługa była wykonana zgodnie ze sztuką techniczną, 2. czy, a jeżeli tak to w jakiej kwocie powodowi należy się wynagrodzenie za wykonaną pracę i zużyte materiały. W przedmiotowej sprawie między stronami doszło do zawarcia umowy o dzieło, uregulowanej przepisami art. 627 – 646 kc. Przepis art. 627 kc stanowi, że przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. W braku odmiennej umowy przyjmującemu zamówienie należy się wynagrodzenie w chwili oddania dzieła (art. 642 §1 kc). Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie doszło do oddania dzieła przez wykonawcę w rozumieniu art. 642 §1 kc, a więc co do zasady jego roszczenie o wynagrodzenie za wykonanie dzieła stało się wymagalne. Zaznaczyć jednak należy, że oddanie dzieła nie powoduje wymagalności wynagrodzenia, jeżeli dzieło ma wady istotne, natomiast jeżeli dotknięte jest wadą nieistotną, jego oddanie powoduje w myśl art. 642 §1 kc wymagalność wynagrodzenia wykonawcy, zaś zamawiający może domagać się usunięcia wady lub obniżenia wynagrodzenia albo tylko obniżenia wynagrodzenia, jeżeli wady nieistotne nie dadzą się usunąć. Skoro, jak wskazano wyżej, strona powodowa oddała dzieło w rozumieniu art. 642 §1 kc, a strona pozwana odmówiła zapłaty wynagrodzenia oceny wymagało, czy roszczenie strony powodowej o zapłatę wynagrodzenia stało się wymagalne, czy też nie przysługuje jej z uwagi na wady istotne dzieła. Ustawodawca nie zawarł w przepisach ustawowej definicji wady istotnej. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że wada jest istotna, jeżeli wyłącza normalne korzystanie z rzeczy zgodnie z celem zawartej umowy, jeżeli czyni dzieło niezdatnym do zwykłego użytku albo sprzeciwia się wyraźnej umowie / wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.01.2012 r., sygn. Akt II CSK 213/11, nr LEX 1133803/. Przepis art. 637 kc stanowi, że jeżeli dzieło ma wady, zamawiający może żądać ich usunięcia, wyznaczając w tym celu przyjmującemu zamówienie odpowiedni termin z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu nie przyjmie naprawy. Przyjmujący może odmówić naprawy, gdyby wymagała nadmiernych kosztów. Natomiast gdy wady usunąć się nie dadzą albo gdy z okoliczności wynika, że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w czasie odpowiednim, zamawiający może od umowy odstąpić, jeżeli wady są istotne; jeżeli wady nie są istotne, zamawiający może żądać obniżenia wynagrodzenia w odpowiednim stosunku. To samo dotyczy wypadku, gdy przyjmujący zamówienie nie usunął wad w terminie wyznaczonym przez zamawiającego. Rodzaj wady: usuwalna lub nieusuwalna, istotna lub nieistotna rzutuje, według art. 637 kc na uprawnienia zamawiającego dzieło z tytułu rękojmi za wady fizyczne dzieła. Po ujawnieniu się wady usuwalnej zarówno istotnej jak i nieistotnej, zamawiający może żądać tylko jej usunięcia, wyznaczając w tym celu przyjmującemu zamówienie odpowiedni termin z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu nie przyjmuje naprawy. Usunięcie wady w terminie lub przyjęcie przez zamawiającego naprawy dokonanej po terminie czyni bezprzedmiotową kwestię dalszych uprawnień zamawiającego z tytułu rękojmi za wady fizyczne dzieła. Jeżeli zaś tak się nie stanie tj. wada nie zostanie usunięta w terminie lub zamawiający nie przyjmie naprawy dokonanej po terminie, zamawiający uzyskuje kolejne uprawnienie z tytułu rękojmi za wady fizyczne dzieła: od odstąpienia od umowy – gdy wada jest istotna, lub do żądania obniżenia wynagrodzenia w odpowiednim stosunku – gdy wada jest nieistotna / wyrok Sądu Najwyższego z dnia 08.01.1999r., sygn. akt I CKN 957/97, nr LEX 36258/. W piśmie z dnia 14 sierpnia 2010 r. A. J. wezwała wykonawcę umowy do wykonania prac naprawczych polegających na rzetelnym wypoziomowaniu, wyrównaniu i ponownym ułożeniu paneli wraz ze wszelkimi pracami wykończeniowymi w terminie 5 dni. Wykonawca pomimo otrzymania pisemnego zobowiązania do usunięcia wad usługi, w zakreślonym przez zamawiającą terminie (ani też po wyznaczonym terminie) nie przystąpił do usunięcia wad. Jeżeli zatem mimo wyznaczenia przyjmującemu zamówienie przez zamawiającą odpowiedniego terminu z zagrożeniem nieprzyjęcia naprawy dokonanej po terminie, przyjmujący nie usunął nierówności w poziomie podłogi w zakreślonym mu terminie, zamawiającej przysługiwało uprawnienie odstąpienia od umowy. Wprawdzie przepisy umowy o dzieło nie przewidują wypowiedzenia tej umowy, jednak w sposób szczegółowy (m.in. art. 635
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.