Sygn. akt II Ca 311/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym : Przewodniczący: SSO Bogumił
§ 2ust.
ł i 2 oraz § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17,00 zł, opłatę sądową od pozwu w kwocie 2.406,00 zł ustaloną w oparciu o art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Koszty poniesione przez pozwaną wyniosły 2.417,00 zł i objęły wyłącznie wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 2.400,00 zł tj.
§ 2ust.
1 i 2 oraz § 6 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł). Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że koszty które powinna ponieść powódka sprawie wynoszą 1.135,96 zł (15,69 % całkowitych kosztów). W przypadku strony pozwanej, która wygrała sprawę w 15,69 % należne do poniesienia koszty wynoszą 6.104,04 zł (84,31 % całkowitych kosztów). W tym stanie rzeczy Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 3.687,04 zł stanowiącą różnicę między kwotą 4.823zł a 1.135,96 zł. Koszty procesu w sprawie I C 324/13 Sąd ustalił w następujący sposób powodowie żądali kwoty 11.112,63 zł a zasądzono na ich rzecz 3754,99 zł. Do tej kwoty dodał 6.208,23 zł. W tej sytuacji uznał, iż strona powodowa wygrała sprawę w 89,65%. Koszty poniesione przez powodów wyniosły 2.973,00 zł i objęły wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 2.400,00 zł tj.
§ 2ust.
1 i 2 oraz § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17,00 zł oraz opłatę sądową od pozwu w kwocie 556,00 zł. Koszty poniesione przez pozwaną wyniosły 2.417,00 zł i objęły wyłącznie wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 2.400,00 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł). W sumie koszty wyniosły 5.390,00 zł. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd Rejonowy uznał, że koszty które powinni ponieść powodowie to kwota 557,86 zł (10,35 % całkowitych kosztów). W przypadku strony pozwanej, która wygrała sprawę w 10,35 % należne do poniesienia koszty wynoszą 4.832,13 zł (89,65 % całkowitych kosztów). W tym stanie rzeczy Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powodów solidarnie kwotę 2.415,13 zł stanowiącą różnicę między kwotą 2.973,00 zł a 557,86. Apelację od tego wyroku wniosła pozwana, która zaskarżyła go w zakresie, w którym Sąd zasądził na rzecz powódki kwotę 14.93373 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w jej zapłacie i kwotę 3.687,04 zł tytułem zwrotu jej kosztów procesu oraz w zakresie w którym Sąd zasądził na rzecz powodów solidarnie kwotę 3.754,99 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w jej zapłacie i kwotę 2.415,13 zł tytułem zwrotu im kosztów procesu. Wniosła o zmianę wyroku poprzez oddalenie roszczeń powodów w całości i orzeczenie o kosztach postępowania za obie instancje, w tym kosztach zastępstwa prawnego zgodnie z zestawieniami kosztów, względnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania za obie instancje. Pozwana zarzuciła, iż Sąd Rejonowy wydając wyrok naruszył 1) przepisy prawa materialnego tj.
- a)art. 65 kodeksu cywilnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, sprzecznie z zamiarem stron i celem umów oraz zasadami współżycia społecznego, że wysokość czynszów dzierżawnych miała być obliczana w oparciu o wartości Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO), Uzupełniającej Płatności Obszarowej (UPO) i płatności do obszaru o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) jakie hipotetycznie uzyskiwaliby powodowie, gdyby samodzielnie uprawiali wydzierżawione działki oraz zastosowanie tego przepisu i dokonanie wykładni woli stron sprzecznej z postanowieniami umów poprzez przyjęcie niewłaściwego sposobu rozliczenia wpłat dokonanych przez pozwaną na poczet czynszu dzierżawy, a także zastosowanie art. 65 kodeksu cywilnego i dokonanie wykładni oświadczeń woli powodów w sytuacji, gdy oświadczenie ich woli o rozwiązaniu umowy dzierżawy było jasne i nie wymagało wykładni,
- b)§ 11 pkt 1) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2011 r. w sprawie stawek płatności uzupełniających za 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 238, poz. 1422) poprzez przyjęcie, że stawka płatności uzupełniającej za 2011 r. na 1 ha powierzchni uprawy roślin określonych w § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 40, poz. 326, z 2010 r. Nr 39, poz. 217 oraz z 2011 r. Nr 48, poz. 251) oraz powierzchni gruntów ornych określonych w § 2a wymienionego rozporządzenia - wynosiła 274,32 zł, podczas gdy wynosiła ona 274,23 zł, 2) przepisy postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.
- a)art. 321 § 1 kodeksu postępowania cywilnego poprzez orzeczenie ponad żądanie powodów w zakresie zasądzenia powodom w punktach
- la)i 1c) wyroku odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie za okres poprzedzający dzień 19 listopada 2013 r. podczas, gdy powodowie żądali zasądzenia odsetek od dnia 19 listopada 2013 r.,
- b)art. 233 § 1 kodeksu postępowania cywilnego poprzez nierozważenie zebranego materiału dowodowego w sposób wszechstronny i nie uwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz przekroczenie granic zasady swobodnej oceny dowodów przez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego.
- c)art. 328 § 2 kodeksu postępowania cywilnego, polegające na nie wyjaśnieniu sposobu dokonanych wyliczeń, w szczególności dla których roszczeń te wyliczenia i w jakim zakresie są adekwatne oraz zasad rozliczenia wpłat pozwanej, a przez co zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli instancyjnej w tym zakresie. Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i o zasądzenie od pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja w zasadniczej części jest bezzasadna, a jedynie w niewielkim zakresie jest uzasadniona. W szczególności bezzasadny jest zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Przepis art. 233 § 1 k.p.c., przy uwzględnieniu treści 328 k.p.c., nakłada na sąd orzekający obowiązki: po pierwsze - wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału, po drugie - uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, po trzecie - skonkretyzowania okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności, po czwarte - wskazania jednoznacznego kryterium oraz argumentacji pozwalającej - wyższej instancji i skarżącemu - na weryfikację dokonanej oceny w przedmiocie uznania dowodu za wiarygodny bądź też jego zdyskwalifikowanie, po piąte - przytoczenia w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia dowodów, na których sąd się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności (wyr. SN z 29 września 2000 r., V CKN 94/00, Legalis). Zatem dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając. Skuteczne postawienie takiego zarzutu wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej, niż przyjął sąd, wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu. Zwalczenie swobodnej oceny dowodów nie może polegać tylko na przedstawieniu własnej korzystnej dla skarżącego wersji zdarzeń, ustaleń stanu faktycznego opartej na jego własnej ocenie lecz konieczne jest przy posłużeniu się argumentami wyłącznie jurydycznymi wykazywanie, że wskazane w art. 233 § 1 k.p.c. kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów zostały naruszone, co miało wpływ na wynik spraw. Sąd Okręgowy powyższe stanowisko Sądu Najwyższego w pełni podziela i stwierdza, że Sąd Rejonowy szczegółowo, zgodnie z zasadami logicznego rozumowania oraz zasadami doświadczenia życiowego ocenił dowody zgromadzone w sprawie. W szczególności należy stwierdzić, że Sąd I instancji słusznie wskazał, że na podstawie dowodów osobowych (przesłuchania stron) nie można jednoznacznie ustalić, jaki był zgodny zamiar stron w zakresie określenia wysokości czynszu dzierżawnego oraz terminu płatności tego czynszu. W tym zakresie Sąd nie dał wiary zarówno stronie powodowej, jak i pozwanej. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie takie stanowisko było prawidłowe, a jego konsekwencją było ustalenie wysokości i terminu zapłaty czynszu w oparciu o wykładnię językową postanowień umowy. W szczególności zarzut, że odmowa dania wiary dowodowi z przesłuchania prezesa pozwanej jest niesprawiedliwa, gdyż pozwana przyszła z pomocą powódce w trudnej dla niej sytuacji życiowej nie zasługuje na uwzględnienie. Ta okoliczność nie była sporna, lecz trudna sytuacja życiowa powódki nie stanowi żadnego dowodu na to, że czynsz dzierżawny miał być ustalony w wysokości uśrednionych dopłat uzyskanych przez pozwaną. To pozwana wiedziała jaką powierzchnię uprawia oraz że dopłaty będą zmniejszone z uwagi przekroczenie obszaru upraw uprawniającego do uzyskania dopłat w pełnej wysokości. Powinna na tę okoliczność zwrócić powódce uwagę podczas negocjacji i uzależnić zawarcie umowy od odpowiedniego wpisu określającego wysokość czynszu dzierżawnego. Uzasadniony był natomiast zarzut, że wskutek omyłki rachunkowej Sąd Rejonowy błędnie przyjął, iż w 2011 r. stawka płatności uzupełniających wynosiła 274,32 zł, zamiast stawki prawidłowej 274,23 zł. Spowodowało to zawyżenie roszczenia powodów o 3,10 zł, co przyznał na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik pozwanej. Niezasadny był zarzut naruszenia przepisu art. 328 § 2 k.p.c. Pozwana w apelacji zarzuciła, że wyliczenia przedstawione przez Sąd Rejonowy w tabelach zawartych w uzasadnieniu wyroku są niezrozumiałe, lecz nie wskazała na czym miałby polegać błąd w wyliczeniach dokonanych przez Sąd Rejonowy przy przyjęciu dokonanej wykładni umowy w zakresie wysokości czynszu dzierżawnego, terminów jego wymagalności, terminów dokonanych wpłat oraz sposobu ich zaliczenia. W tej sytuacji Sąd Okręgowy uznał, że powyższe wyliczenia są prawidłowe, a stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji (oprócz ustaleń w wysokości stawki dopłat uzupełniających za 2011 r.) jest prawidłowy i przyjął go jako własny. Zarzut naruszenia przepisu art. 65 k.c. przy wykładni wysokości stawki czynszu dzierżawnego, terminów płatności tego czynszu oraz rozwiązania umowy był bezzasadny. Wykładnia literalna obu identycznych umów w tym zakresie dokonana przez Sąd Rejonowy jest prawidłowa. Z punktu 1-go § 11 umów wynika, że dzierżawca zobowiązał się do zapłaty wydzierżawiającemu (wydzierżawiającym) rocznego czynszu dzierżawnego w równowartości Jednolitej Płatności Obszarowej i Uzupełniającej Płatności Obszarowej oraz płatności do Obszaru o niekorzystnych Warunkach Gospodarowania dla działek objętych tym wsparciem. Z literalnego brzmienia tego postanowienia nie wynika, aby miała to być wielkość uśredniona. Ponadto nie została wskazana metoda uśrednienia. Należy wreszcie zauważyć, że z innych spraw Sądowi Okręgowemu wiadomo, że czynsz dzierżawny jest ustalany w wysokości równej dopłatom unijnym przysługującym dla danych działek. O takiej praktyce świadczy także wzorzec umowy, z którego skorzystały strony pobierając go z internetu. Jeżeli pozwana twierdzi, że ustalenia stron były inne, to powinna powyższą okoliczność wykazać. Należy także podkreślić, że fakt zmniejszenia części dopłat pozwanej z powodu przekroczenia obszaru określonych upraw i warunków gospodarowania wcale nie świadczy o jej pokrzywdzeniu. Dopłaty mają na celu pomoc rolnikom gospodarującym na terenie Wspólnoty Europejskiej, lecz nie oznacza to, że są one równe dochodowi, który uzyskują rolnicy. Jest to jeden z przychodów przez nich uzyskiwanych, a poza nim uzyskują przychód ze sprzedaży lub przetwórstwa wyprodukowanych plonów. Zatem także twierdzenie, że pozwana przy takiej wykładni umowy została narażona na straty jest niezasadny. W zakresie terminu zapłaty rat czynszu wykładnia postanowienia umowy dokonana przez Sąd Rejonowy jest prawidłowa, a pozwana w apelacji nie podniosła w tym zakresie skutecznych zarzutów. Także zarzut błędnej oceny oświadczenia powodów o rozwiązaniu umowy nie jest uzasadniony. Pozwana wobec błędnej wykładni w zakresie wysokości czynszu pozostawała w zwłoce z jego zapłatą. Dlatego powodowie mogli umowę wypowiedzieć. Zasadny jest zarzut naruszenia przepisu art. 321 k.p.c. Na rozprawie w dniu 21 listopada 2013 r. powodowie w części cofnęli powództwo. Dotyczyło to także odsetek, których powódka i powodowie domagali się od dnia 19 listopada 2013 r. ( k. 138 verte) Dlatego Sąd Okręgowy na podstawie przepisu art. 386 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzone na rzecz powódki oraz powodów kwoty obniżył o 3,10 zł oraz zasądził odsetki od tych kwot od dnia 19 listopada 2013 r., a w pozostałej części powództwo oddalił. Na podstawie przepisu art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy oddalił apelację w pozostałej części jako bezzasadną. Kosztami postępowania apelacyjnego Sąd na podstawie przepisów art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. w całości obciążył pozwaną, gdyż wygrała ona apelację w nieznacznej części ( co do kwoty po 3,10 zł oraz części odsetek). Dlatego zasądził od pozwanej na rzecz powódki oraz powodów zwrot kosztów zastępstwa procesowego według połowy stawek minimalnych.