Sygnatura akt I1 Ca 35/15 POSTANOWIENIE K., dnia 13 marca 2015 r Sąd Okręgowy w Koninie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Ewa Kozłowska Sędzia: SO Jolanta Tembłowska – spr. Sędzia: SO Iwona Przyłębska – Grzybowska Protokolant: st. sekr. sąd. Magdalena Szulc po rozpoznaniu w dniu 27-02-2015 r. w Koninie na rozprawie sprawy z wniosku H. Z. i S. Z. przy udziale (...) SA w K. , (...) SA w G. o ustanowienie służebności przesyłu na skutek apelacji wnioskodawców od postanowienia Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 21 listopada 2014r sygn. akt I Ns 20/14 postanawia 1. Oddalić apelację. 2. Zasądzić od wnioskodawców na rzecz uczestnika postepowania (...) SA w K. kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w instancji apelacyjnej. Jolanta Tembłowska Ewa Kozłowska Iwona Przyłębska – Grzybowska Sygn. akt I 1 Ca 35/14 UZASADNIENIE Wnioskodawcy H. i S. Z. wnieśli o ustanowienie na prawie własności nieruchomości oznaczonej numerem 546/3 położonej w miejscowości L. gm. Ś., dla której prowadzona jest księga wieczysta (...) na rzecz spółki (...) S.A. służebności przesyłu za wynagrodzeniem w kwocie 50.000 zł a polegającej na prawie używania i korzystania z pasa gruntu, nad i pod powierzchnią słupów trakcji energetycznej i linii energetycznej w zakresie koniecznym do eksploatowania urządzeń, prawie dostępu służb eksploatacyjnych w celu wykonywania czynności związanych z eksploatacją, naprawą, konserwacją i modernizacją linii oraz słupów, korzystanie z nabytych ww. praw w sposób powodujący najmniejsze uciążliwości. Wnioskodawcy wnieśli również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wnioskodawcy wywodzili, że są właścicielami nieruchomości, na której posadowione są urządzenia przesyłowe w postaci jednego słupa podtrzymującego linię energetyczną wysokiego napięcia 220kV przebiegającą nad powierzchnią działki. Zdaniem wnioskodawców położenie linii i słupa stwarza problemy w gospodarowaniu nieruchomością, gdyż w planach zmian na swojej nieruchomości uwzględniać muszą oni przebieg sieci elektroenergetycznej, a istniejące instalacje obniżają wartość nieruchomości. W odpowiedzi na wniosek uczestnik wniósł o oddalenie wniosku w całości lub w razie nieuwzględnienia wniosku o oddalenie doprecyzowanie żądania wniosku w sposób opisany w odpowiedzi na wniosek. Uczestnik podniósł zarzut nabycia w drodze zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości wnioskodawców. Uczestnik zakwestionował również wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. W uzasadnieniu uczestnik wskazał, że przez nieruchomość wnioskodawców przebiega linia relacji P.-P., stanowiąca własność uczestnika i w okresie budowy nosząca nazwę P. – M.. Uczestnik podniósł, że budowa linii P.-M. zakończona została w 1969 r., kiedy to wprowadzono ją do stacji energetycznej w P., takie zaś wprowadzenie możliwe jest jedynie po wybudowaniu linii. Po zakończeniu budowy linia weszła w skład majątku Skarbu Państwa. W odpowiedzi na wniosek uczestnik wskazywał, że okresie budowy linii obecna nieruchomość wnioskodawców stanowiła własność Skarbu Państwa, zatem z uwagi na obowiązującą wówczas zasadę jednolitości własności państwowej bieg terminu zasiedzenia należy liczyć od dnia 1 lutego 1989 r., przy czym zdaniem uczestnika pozostawał on w dobrej wierze, w związku z czym termin zasiedzenia wynosi lat 20. Uczestnik wywodził swe następstwo prawne w zakresie posiadania służebności od Skarbu Państwa. W piśmie procesowym z dnia 6 października 2014 r. uczestnik zmodyfikował zarzut zasiedzenia służebności, wnosząc o uwzględnienie zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu z upływem dnia 1 stycznia 1980 r. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2014 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 20/14 Sąd Rejonowy w Koninie oddalił wniosek oraz orzekł o kosztach postępowania, obciążając nimi wnioskodawców i uczestników w zakresie dotychczas poniesionym. Postawę orzeczenia Sądu I instancji stanowiły następujące ustalenia faktyczne: H. i S. małżonkowie Z. są właścicielami do wspólności ustawowej nieruchomości położonej w L. gm. Ś. o powierzchni 0,2996 ha, oznaczonej numerem geodezyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Koninie prowadzi księgę wieczystą (...). Opisana nieruchomość do dnia 2 stycznia 1991 r. stanowiła własność S. i A. małżonków C.. Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia 2 stycznia 1991 r. przejęto na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne (...) w zamian za zaopatrzenie emerytalne, pozostawiając im w dożywotnim użytkowaniu działkę (...). Decyzją z dnia 21 kwietnia 1993 r. wydaną przez Kierownika Urzędu Rejonowego w K. przyznano A. C. prawo własności ww. opisanej działki. Decyzja stała się ostateczna w dniu 15 maja 1993 r. W dniu 16 maja 1994 r. A. C. sprzedał przedmiotową nieruchomość H. i S. Z.. Małżonkowie Z. zakupioną nieruchomość zabudowali domem mieszkalnym i budynkiem garażowym, zagospodarowali też resztę działki, ogradzając ją, zakładając ogród, warzywnik, obsadzając grunt drzewami owocowymi i ozdobnymi oraz dokonując innych nasadzeń. Przez nieruchomość wnioskodawców przebiega linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia relacji P.-P., stanowiąca własność uczestnika, wraz z jednym słupem o konstrukcji metalowej, posadowionym na betonowym fundamencie. W chwili dokonywania zakupu ww. nieruchomości przez wnioskodawców, istniała zarówno linia jak i słup. W dniu 29 września 1967 r. Minister Górnictwa i Energetyki zwrócił się do Komisji Planowania przy Radzie Ministrów o wydanie zaświadczenia o lokalizacji ogólnej m.in. dla wprowadzenia linii 220kV P. – M. do stacji P.. W dniu 3 stycznia 1968 r. Komisja Planowania przy Radzie Ministrów wydała zaświadczenie o lokalizacji ogólnej dla wprowadzenia linii energetycznej 220 kV P. M. do stacji energetycznej w P.. Linia przebiegająca przez nieruchomość wnioskodawców budowana była w latach 1967 -1969. Początkowo biegła on z elektrowni w P. do stacji M., a następnie podłączona została do stacji P.. Eksploatacja linii rozpoczęła się w 1969 r. polega ona na tym że urządzeniami zainstalowanymi na nieruchomości wnioskodawców przesyłana jest energia elektryczna z elektrowni (...). Przedmiotowa linia eksploatowana jest nieprzerwanie do dnia dzisiejszego. Nie zachowały się dokumenty dotyczące budowy linii na terenie powiatu (...). W 1987 r. malowano całą linię, a w 1997 r. przeprowadzono modernizację linii polegającą na wymianie części słupów, naprawie fundamentów i wymianie przewodu odgromowego. W ramach tych prac modernizacyjnych wymieniony został też słup na nieruchomości wnioskodawców, został on postawiony w tej samej linii lecz bliżej północnej granicy działki. Wymiana słupa na nieruchomości wnioskodawców nie spowodowała zmiany przebiegu linii. Dwukrotnie w ciągu roku dokonywane są oględziny linii, pracownicy uczestnika dokonują obchodu wzdłuż linii i opisują stan techniczny linii i słupów. Na podstawie zarządzenia nr 18 Naczelnego Dyrektora Zjednoczenia (...) z dnia 12 sierpnia 1975 r. w sprawie dostosowania terenowej organizacji energetyki do podziału administracyjnego państwa - przedsiębiorstwo (...) prowadziło Zakłady (...) m.in. w P.. Na mocy zarządzenia Prezesa Rady Ministrów nr 57 z dnia 30 grudnia 1988 r. z Centralnego O. Energetycznego został wydzielony m.in. Zakład (...) w P. jako odrębne przedsiębiorstwo państwowe. Przedsiębiorstwo Państwowe Zakład (...) w P. zarządzeniem Nr 204/O./93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r. został przekształcony z dniem 12 lipca 1993 r. w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą Zakład (...) Spółka Akcyjna w P. a zorganizowana część jego mienia została wniesiona przez Skarb Państwa do spółki akcyjnej (...) S.A. w W.. Wniesionym mieniem były m.in. linia 220kV P. P.. Przekazanie linii zostało stwierdzone protokołem z działania komisji ds. przekazania/przejęcia sieci elektroenergetycznych 400 i 220 kv z ZE P. do (...) -SA. W Monitorze Sądowym i Gospodarczym z dnia 5 października 2007 r. ukazało się ogłoszenie zawierające plan podziału spółki (...) S.A. w W.. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Miasta Stołecznego Warszawy w W. z dnia 24 października 2007 r. wpisano do Krajowego Rejestru Sądowego zmianę nazwy (...) S.A. w W. na (...) S.A. oraz zmianę siedziby spółki z W. na L.. W dniu 5 grudnia 2007 r. nadzwyczajne walne zgromadzenie spółki (...) S.A. w W. podjęło uchwałę o udziale (...) S.A. w W. w podziale spółki (...) S.A. w L. przez wydzielenie w trybie art. 529 § 1 pkt 4 ksh w drodze przeniesienia części majątku spółki dzielonej na spółkę. Tego samego dnia nadzwyczajne walne zgromadzenie spółki (...) Grupa Energetyczna z siedzibą w L. podjęło uchwałę o podziale (...) S.A. przez wydzielenie w trybie art. 529 § 1 pkt 4 ksh w drodze przeniesienia części majątku spółki dzielonej na spółkę (...) S.A. w W.. W dniu 28 grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy dla Miasta Stołecznego Warszawy w W. wpisał podział spółki przez wydzielenie (art. 529 § 1 pkt 4 kodeksu spółek handlowych) w drodze przejęcia części majątku spółki (...) Spółka Akcyjna na mocy uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia spółki (...) Spółka Akcyjna z dnia 5 grudnia 2007 r. W dniu 12 grudnia 2008 r. zarejestrowano zmianę nazwy spółki (...) S.A. w W. na (...) S.A. w W.. W dniu 9 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy dla Miasta Stołecznego Warszawy zarejestrował zmianę nazwy wnioskodawcy na (...) S.A. w W.. Znajdujące się na nieruchomości wnioskodawców urządzenia stanowiące własność uczestnika utrudniają wnioskodawcom zagospodarowanie działki. Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o całokształt osobowego oraz rzeczowego materiału dowodowego. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji zważył, że wnioskodawcy roszczenie swe wywodzili art. 305 1 k.c., zgodnie z którym nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować, lub którego własnością są urządzenia, o których mowa w art. 49 k.c. prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu) Sąd orzekający wskazał, że podnosząc zarzut zasiedzenia służebności przesyłu, uczestnik powoływał się na treść art. 292 k.c. Zgodnie z treścią tego przepisu służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio. Sąd Rejonowy podkreślił jednocześnie, że pojęcie trwałego i widocznego urządzenia, o którym mowa w treści art. 292 k.c. należy rozumieć, jak wynika z utrwalonej już judykatury, jako wynik intencjonalnego i świadomego działania człowieka. Zgodnie natomiast z treścią art. 172 § 1 k.c. posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba, że uzyskał posiadanie w złej wierze. Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Terminy zasiedzenia, o których mowa w tym przepisie zostały wydłużone ustawą nowelizującą kodeks cywilny z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny (Dz.U. z 1990 r. Nr 55 poz. 321 ze zm.), która weszła w życie w dniu 1 października 1990 r. Przed wspomnianą zmianą terminy zasiedzenia wynosiły – przy zasiedzeniu w dobrej wierze 10 lat i przez zasiedzeniu w złej wierze 20 lat. Jeśli chodzi o interpretację pojęcia posiadania w rozumieniu art. 292 k.c. w zw. z art. 172 k.c. Sąd R. podniósł, że z treści art. 352 § 1 k.c. wynika, że kto faktycznie korzysta z nieruchomości w zakresie odpowiadającej służebności jest posiadaczem służebności. Jednocześnie Sąd ten wskazał, że w judykaturze przyjmuje się, iż posiadanie służebności odróżnia się od posiadania rzeczy tym, że posiadacz służebności cechuje się wolą korzystania z rzeczy dla siebie, natomiast posiadacza rzeczy cechuje wola władania rzeczą dla siebie, nadto posiadanie służebności ogranicza się do faktycznego korzystania z rzeczy w ograniczonym zakresie. Z tego względu nie należy utożsamiać posiadania nieruchomości prowadzącego do nabycia jej własności przez zasiedzenie z posiadaniem prowadzącym do nabycia przez zasiedzenie służebności obciążającej nieruchomość. Jak przyjmuje się w orzecznictwie przy ocenie posiadania prowadzącego do zasiedzenia służebności gruntowej chodzi bowiem o faktyczne korzystanie z gruntu w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność. Przenosząc powyższe rozważania na realia niniejszej sprawy Sąd I instancji wskazał, że za trwałe i widoczne urządzenie znajdujące się na nieruchomości wnioskodawców należało uznać linię elektroenergetyczną relacji P.-P. z słupem, która nie zmieniała swego położenia od momentu jej wybudowania i od tego też czasu jest niezmiennie eksploatowana. Inwestycja polegająca na posadowieniu linii elektroenergetycznych nie została oprotestowana przez właścicieli gruntów. Możliwość zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu została wielokrotnie przesądzona orzeczeniami Sądu Najwyższego, tę linię orzeczniczą można zatem uznać za utrwaloną, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela to stanowisko. Sąd Rejonowy podkreślił, że nie zachowały się żadne dokumenty, z których wynikałoby, że instalacja urządzeń na gruncie wnioskodawców poczyniona została na podstawie umowy z ówczesnymi właścicielami bądź na podstawie decyzji wydanej w oparciu o art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości albo innego aktu prawnego, który dawałby poprzednikowi prawnemu uczestnika tytuł do władania gruntem w celu wybudowania i eksploatacji urządzeń przesyłowych. Sąd I instancji wskazał, że uczestnik oraz jego prawni poprzednicy dbali o posadowione na gruncie wnioskodawców urządzenia, dokonując oględzin i prac konserwacyjnych, a także wymiany słupa, który wprawdzie zmienił swe położenie, ale jak wynika z zeznań wnioskodawczyni i świadka W. Z. został posadowiony w tej samej linii, a jedynie kilka metrów bliżej granicy działki. Ani wnioskodawcy, ani ich poprzednicy prawni nie zakłócali w żaden sposób posiadania przez uczestnika i jego poprzedników prawnych infrastruktury elektroenergetycznej. Opisane powyżej okoliczności skłoniły Sąd Rejonowy do przyjęcia, że uczestnik i poprzednicy prawni korzystali z nieruchomości uczestników w treści odpowiadającej służebności przesyłu, wprowadzonej do kodeksu cywilnego ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. Nr 116, poz. 731), a zatem posiadali tę służebność. Sąd I instancji wskazał, że okres posiadania należy liczyć od chwili oddania do eksploatacji linii elektroenergetycznej, która jak wynika z zeznań świadka E. Z. nastąpiła w 1969 r., zatem najpóźniej w dniu 31 grudnia 1969 r. Jako początek biegu terminu zasiedzenia Sąd przyjął ten właśnie dzień. W ocenie Sądu Rejonowego posiadanie służebności na gruncie wnioskodawców było posiadaniem w złej wierze. Uczestnik nie dysponował bowiem ani aktem notarialnym ustanawiającym służebność na gruncie uczestników, ani też decyzją administracyjną zezwalającą na zajęcie nieruchomości uczestników, a tylko takie akty prawne zdaniem Sądu orzekającego uzasadniałyby wejście na grunt uczestników i dawały poprzednikom prawnym świadomość, że korzystanie z gruntu w zakresie dzisiejszej służebności przesyłu nikogo nie krzywdzi. W tej sytuacji Sąd I instancji wskazał, że nie można uznać, iż ingerowanie w prawo własności poprzedników prawnych wnioskodawców rozpoczęło się w takich okolicznościach, które usprawiedliwiały przekonanie posiadacza służebności, że nie narusza on cudzego prawa. Z uwagi na posiadanie służebności w złej wierze należało przyjąć dwudziestoletni termin zasiedzenia, wynikający z treści art. 172 k.c. w brzmieniu sprzed jego zmiany ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny (Dz.U. z 1990 r. Nr 55, poz.321), która weszła w życie dnia 1 października 1990 r. Zważywszy na powyższe ustalenia Sąd I instancji podkreślił, że należało przyjąć, iż termin zasiedzenia zakończył się z dniem 1 stycznia 1990 r., kiedy to właścicielem urządzeń elektroenergetycznych i posiadaczem służebności był Zakład (...) w P. – przedsiębiorstwo państwowe. Do chwili zakończenia okresu zasiedzenia nie nastąpiła żadna przerwa w posiadaniu służebności. Sąd Rejonowy wskazał ponadto, że zgodnie z treścią obowiązującego do dnia 1 lutego 1989 r. art. 128 k.c. socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługiwała niepodzielnie Państwu. W granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonywają w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Z treści cytowanego przepisu wywodzono, że posiadanie służebności przysługiwało Skarbowi Państwa. Z tej przyczyny korzystanie przez przedsiębiorstwo państwowe z nieruchomości w sposób odpowiadający treści służebności gruntowej, prowadzące do zasiedzenia służebności gruntowej przed dniem 1 lutego 1989 r., stanowiło podstawę do nabycia tej służebności przez Skarb Państwa. Z uwagi na fakt, że dwudziestoletni okres zasiedzenia służebności zakończył się po dniu 1 lutego 1989 r., kiedy to ustawą z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny (Dz.U. z 1989 r. Nr 3, poz. 11) z systemu prawnego usunięto zasadę jednolitości własności państwowej Sąd I instancji podkreślił, że zachodziła potrzeba zbadania czy doszło do przekazania posiadania służebności i czy w związku z tym należy zaliczyć okres posiadania Skarbu Państwa do okresu posiadania uczestnika i jego poprzedników prawnych od dnia 1 lutego 1989 r. W dniu 1 lutego 1989 r. własność przedmiotowych urządzeń przysługiwała przedsiębiorstwu państwowemu Zakład (...) w P. jako państwowej osobie prawnej, a jak wynika z przedłożonych dokumentów na mocy zarządzenia Nr 204/O./93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r. z dniem 12 lipca 1993 r. został on podzielony, a zorganizowana część jego mienia została wniesiona przez Skarb Państwa do spółki akcyjnej (...) S.A. w W.. Wniesionym mieniem były m.in. linia 220kV P. - P.. Przekazanie linii zostało stwierdzone protokołem z działania komisji ds. przekazania/przejęcia sieci elektroenergetycznych 400 i 220 kv z ZE P. do (...) -SA. Dalsze następstwo prawne było spowodowane bądź zmianami nazwy (...) S.A. bądź też związane było z ich przejęciem na podstawie art. 529 § 1 pkt 4 ksh przez (...) S.A. Zgodnie z ogłoszonym planem podziału do składników przedsiębiorstwa wydzielonego weszły środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne w tym wszystkie linie oraz stacje elektroenergetyczne zaliczane do grupy 2. Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawcy, występując z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu nie mieli wątpliwości, co do tego, że prawo własności urządzeń przesyłowych na ich nieruchomości należy do uczestnika. W ocenie Sądu Rejonowego przeniesienie prawa własności urządzeń pociągało za sobą przeniesienie posiadania służebności, albowiem bez wykonywania tej służebności przez uczestnika i jego poprzedników prawnych niemożliwa byłaby eksploatacja sieci. Oceniając zasadność zarzutu zasiedzenia, Sąd orzekający miał również na uwadze, że w latach 1991-1993 nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa. Sąd Rejonowy uznał jednak, że okoliczność ta nie spowodowała wygaśnięcia służebności w drodze confusio, albowiem wówczas już nie obowiązywała zasada jednolitości własności państwowej, a służebność przysługiwała przedsiębiorstwu państwowemu Zakład (...) w P. jako odrębnemu podmiotowi. Wobec powyżej opisanych okoliczności Sąd I instancji uznał za uzasadniony zarzut zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Skoro zatem uczestnik posiada prawo do korzystania z gruntu wnioskodawców w zakresie służebności przesyłu, wniosek o ustanowienie służebności przesyłu należało oddalić, co też Sąd Rejonowy uczynił w punkcie 1. postanowienia. O kosztach postępowania Sąd I instancji orzekł w punkcie 2 postanowienia na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., nie znajdując podstaw do zasądzenia kosztów postępowania od któregokolwiek z uczestników postępowania na rzecz przeciwnika postępowania w niniejszej sprawie. Wprawdzie wniosek został w całości oddalony zgodnie z żądaniem uczestnika, jednak wnioskodawcy występując z wnioskiem działali w zaufaniu do uczestnika, który w postępowaniu przedsądowym zainteresowany był zawarciem umowy ustanowienia służebności przesyłu, a zarzut zasiedzenia podniósł dopiero w postępowaniu przed Sądem. Apelację od powyższego postanowienie włożyli wnioskodawcy: H. Z.i S. Z.zaskarżają w całości i zarzucili: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.