i nie jest konieczne nadawanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, albo przepis ten stanowi modyfikację art. 787 k.p.c., zamieniając przesłankę nadania klauzuli przeciwko małżonkowi wyrażającą się w powstaniu dochodzonej wierzytelności z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika, na niemożliwość zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych wymienionych w art. 28 § 1 zd. 1 k.k.w. Odpowiedzi na to pytanie nie ułatwia art. 26 k.k.w., który stanowi, że do tytułów egzekucyjnych mają zastosowanie przepisy art. 776 – 795 k.p.c. – przy czym ustawodawca nie zaznaczył, iż chodzi tu o „odpowiednie” stosowanie. Gdyby jednak stosować art. 26 k.k.w. wprost, to nigdy nie byłoby możliwe prowadzenie egzekucji grzywny z majątku wspólnego małżonków, bo wierzytelność ta nie wynika z czynności prawnej, a jednocześnie zgodnie z zasadą wyrażoną w art.
tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko jednemu małżonkowi jest podstawą do prowadzenia egzekucji tylko z określonych w tym przepisie przedmiotów, a nie całego majątku wspólnego. Tym samym odpowiedzi należy poszukiwać w wykładni funkcjonalnej. Jak wskazuje się w doktrynie, art. 28 k.k.w. jest odpowiednikiem art. 125 d.k.k.w., wprowadzonego przez art. 5 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 45, poz. 234). Intencją wprowadzenia tego przepisu oraz zmiany art. 41 k.r.o. była ochrona rodziny i jej bazy materialnej w postaci majątku wspólnego małżonków. Dlatego wykładnia art. 28 k.k.w. powinna uwzględniać tę intencję ustawodawcy (wyrok SN z dnia 1 czerwca 1977 r., I CR 153/77; K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz., Lex 2012). Biorąc to pod uwagę, a także fakt, że represja karna powinna stanowić dolegliwość przede wszystkim dla ukaranego, a nie jego rodziny, oczywiście nielogiczna wydawałaby się taka interpretacja art. 28 § 1 k.k.w., zgodnie z którą nie byłoby konieczne uzyskanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi w sytuacji, w której to świadczenie ma charakter wyjątkowo osobisty, a do zadłużenia doszło bez jego udziału i aprobaty, a jednocześnie byłoby konieczne uzyskanie takiej klauzuli, umożliwiającej przeprowadzenie egzekucji z całego majątku wspólnego w przypadkach, gdy na czynność prawną, będącą źródłem wierzytelności małżonek dłużnika wyraził zgodę. Na tak rozumianą ochronę majątku dorobkowego oraz postulat, by grzywny były egzekwowane przede wszystkim z majątku skazanego wskazywały też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1977 r. (I Cr 26/77, OSNC 1977/11/215) i z dnia 2 kwietnia 1968 r. (II CR 248/66, OSNC 1969/2/30). Nie można również zapomnieć o fundamentalnej zasadzie każdej egzekucji sądowej (wynikającej z art. 776 k.p.c.), w myśl której podstawą egzekucji jest zawsze tytuł wykonawczy. Przepis ten stanowi nadto, że tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Tytuł wykonawczy musi być zatem skierowany przeciwko określonej osobie, chyba że przepis prawa wyraźnie stanowi odmiennie (jak np. w art.
Nie sposób twierdzić, że art. 28 § 1 zd. 2 k.k.w. stanowczo wyraża przy tym odstępstwo od tej reguły. Wreszcie, także w piśmiennictwie i orzecznictwie zgodnie podnosi się, że w przypadku skierowania egzekucji grzywny do majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka, koniecznym jest uzyskanie przez komornika klauzuli wykonalności przeciwko drugiemu z nich. W publikacji „Kodeks karny wykonawczy. Komentarz” autorstwa K. P., pod art. 26 k.k.w. czytamy: „Aktualne rozwiązanie dotyczące małżonka skazanego jest jednym ze środków realizacji zasady, że kara musi mieć charakter dolegliwości osobistej, co powinno wyrażać się między innymi w maksymalnym ograniczaniu przerzucania ciężaru uiszczania zobowiązań majątkowych skazanego na barki jego rodziny. Fundamentalna zasada, że egzekucja może się toczyć tylko przeciwko osobie wymienionej w tytule egzekucyjnym, ma zastosowanie również do egzekucji należności Skarbu Państwa wynikających z orzeczeń w sprawach karnych. Klauzula wykonalności stanowi bowiem rękojmię praworządnego działania w sferze tak drażliwej, jaką jest stosowanie wobec obywateli środków przymusu (zob. szerzej na ten temat uchwałę SN w składzie 7 sędziów z dnia 20 września 1996 r., III CZP 60/96, OSNC 1996/11/140, niepubl.; T. Smyczyński, glosa o uchwały SN z dnia 20 września 1996 r., III CZP 60/96, OSP 1997/3/59)” . Pogląd o konieczności nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi autor wyraża także wprost w komentarzu do art. 28 k.k.w. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że nawet na kanwie ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji, doszło do błędnego zastosowania przepisów prawa – Sąd mylnie bowiem przyjął, iż egzekucja z majątku wspólnego, o której mowa w art. 28 § 1 k.k.w. nie wymaga uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika i przez to błędnie przyjął, że Skarb Państwa korzyść swą uzyskał zgodnie z przepisami prawa, skoro doszło do egzekucji z wierzytelności przysługującej powodowi, bez skierowania tej egzekucji także przeciwko należącemu do niego majątkowi. Reasumując, od samego początku powód wskazywał na przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu jako uzasadnienie swojego roszczenia. Pomiędzy stronami bezspornym było, że Skarb Państwa uzyskał korzyść majątkową kosztem powoda, albowiem był on osobą uprawnioną z zajętej wierzytelności. Jak zostało powyżej wykazane, egzekucja przedmiotowej wierzytelności okazała się jednak prowadzoną bez podstawy prawnej i to z wielu podanych powodów. Tym samym nie istniała zarazem podstawa prawna, która uprawniałaby Urząd Skarbowy do przelania wierzytelności z tytułu zwrotu nadpłaty podatku dochodowego w kwocie 666 zł na rachunek Komornika Sądowego, który następnie po potrąceniu kosztów egzekucyjnych, dokonał przelewu na rachunek Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie. Bez wątpienia również powód z tego tytułu poniósł szkodę, skoro w jego majątku ubyło 666 zł i szkoda ta pozostawała w związku ze wzbogaceniem się strony pozwanej. Tym samym co do zasady powództwo zasługiwało na uwzględnienie. Nie można jednak stracić z pola widzenia, że przedmiotem, którego zwrotu może domagać się powód jest kwota realnego wzbogacenia się strony pozwanej. W przypadku przedmiotowej sprawy nie jest to pełna suma 666 zł, skoro została ona pomniejszona o należne komornikowi koszty postępowania egzekucyjnego. Skoro w konsekwencji Skarb Państwa uzyskał finalnie kwotę 573, 35 zł, to też taką jedynie kwotę należało zasądzić na rzecz powoda od strony pozwanej, zaś w pozostałej części należało oddalić apelację (podobnie jak i powództwo). W przedmiocie odsetek Sąd nie mógł orzec zgodnie z żądaniem pozwu, albowiem powód nie udźwignął spoczywającego na nim ciężaru dowodu i nie wykazał daty wymagalności roszczenia – w szczególności daty, od której Skarb Państwa powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu przedmiotowej sumy. Datą tą nie jest dzień 2 maja 2011 r., ponieważ do przelewu spornej kwoty na rachunek Komornika doszło dopiero w dniu 5 maja 2011 r., zaś brak informacji kiedy Komornik przekazał kwotę 573,35 zł na rachunek strony pozwanej. Przede wszystkim jednak, zobowiązanie do zwrotu korzyści uzyskanej bez podstawy prawnej nie ma charakteru terminowego, a więc zgodnie z art. 455 k.c. roszczenie w tym zakresie staje się wymagalne niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do spełnienia świadczenia. Ponieważ Skarb Państwa jako osoba prawna nie posiada organów, a działa przez statio fisci, którą w niniejszej sprawie jest Sąd Rejonowy dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie, to wezwanie do spełnienia przedmiotowego świadczenia należało uznać za skuteczne z dniem, w którym do tego statio fisci dotarło oświadczenie woli powoda. Ponieważ reprezentantem Skarbu Państwa jest w tej sprawie wyjątkowo Sąd, do którego wniesiono powództwo, Sąd odwoławczy przyjął, że (pomimo błędnego oznaczenia w pozwie właściwej statio fisci) to wezwanie dotarło do strony pozwanej w dniu, w którym pozew wpłynął do Sądu, tj. 2 grudnia 2013 r., a zatem od dnia następnego, tj. 3 grudnia 2013 r. dłużnik opóźniał się ze świadczeniem i od tego dnia należały się powodowi odsetki ustawowe (arg. ad art. 481 § 1 i 2 k.c.). Zmiana orzeczenia co do meritum pociągnęła za sobą konieczność zmiany orzeczenia Sądu I instancji co do kosztów procesu. Wobec uwzględnienia żądania pozwu w 86% o kosztach tych należało orzec na podstawie art. 100 kpc. Suma tych kosztów to kwota 214 zł, a złożyły się na nią: opłata od pozwu – 34 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej – 180 zł, wyliczone na podstawie § 6 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Powód powinien ponieść 14 % tych kosztów czyli 30 zł, a skoro poniósł 34 zł to co do zasady należał by mu się zwrot 4 zł. Mając jednak na uwadze, że liczba 86% nie uwzględnia częściowo oddalonego żądania w zakresie odsetek, brak było powodów, by zasądzać od strony pozwanej jakiekolwiek koszty na rzecz powoda i koszty te należało pomiędzy stronami wzajemnie znieść. Mając powyższe na uwadze, rozpoznanie dalszych zarzutów apelacji stało się bezprzedmiotowe i Sąd odwoławczy, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c., orzekł jak w punkcie 1. i 2. sentencji wyroku. O kosztach postępowania odwoławczego także należało orzec na zasadzie art. 100 kpc, znów przyjmując, że apelacja została uwzględniona w 86%. Na sumę kosztów w wysokości 124 zł złożyły się: opłata od pozwu – 34 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej – 90 zł, wyliczone na podstawie tego samego § 6 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w zw. z § 13 ust. 1 pkt. 1 tego Rozporządzenia. Powód powinien ponieść 14 % tych kosztów czyli 17 zł, a skoro poniósł 34 zł to należał mu się zwrot kwoty 17 zł.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.