Sygn. akt III Ca 1241/14 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 lutego 2014 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 476/10 Sąd Rejonowy dla Łodzi - Widzewa w Łodzi: I. ustalił że w skład ma

§ 3

kpc poprzez nieprawidłowe rozliczenie nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny. Wnioskodawczyni zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu nadto w punkcie II naruszenie prawa materialnego w postaci art. 31 § 2 pkt 2) kro poprzez jego niezastosowanie i pominięcie faktu, że premia gwarancyjna uzyskana w trakcie trwania związku małżeńskiego stanowi dochód z majątku osobistego jednego z małżonków, a więc wchodzi do majątku wspólnego i nie może stanowić nakładu z majątku odrębnego oraz naruszenie art. 688 kpc w zw. z art. 567 §

§ 3

kpc poprzez nieprawidłowe ustalenie składu majątku wspólnego i nieuzasadnione uznanie, że nakład na pierwszą ratę zapłaty za mieszkanie stanowi majątek odrębny uczestnika. Powyższe naruszenia skutkowały, zdaniem skarżącej, naruszeniem prawa materialnego w postaci art. 45 §

2 kro poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie przedmiotowego prawa jako nakładu wnioskodawczyni R. F. na majątek wspólny podlegającego rozliczeniu przy jego podziale oraz jego nieprawidłowe zastosowanie i uwzględnienie premii gwarancyjnej jako nakładu uczestnika J. F. na majątek wspólny podlegający rozliczeniu przy jego podziale. Wnioskodawczyni zgłosiła wniosek o przeprowadzenie w postępowaniu apelacyjnym uzupełniającego dowodu z dokumentu w postaci zaświadczenia o zameldowaniu z dnia 31 marca 2014 r. na okoliczność okresu zameldowania uczestnika J. F. w spornym lokalu. Na zasadzie art. 381 kpc wskazuję, że potrzeba powołania tego dowodu powstała później, w związku z treścią uzasadnienia Sądu Rejonowego - zaś uczestnik J. F. nie kwestionował okresu swojego zameldowania w postępowaniu rozpoznawczym. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie II w ten sposób, aby przyjąć, że nakładem z majątku osobistego wnioskodawczyni R. F. na majątek wspólny jest prawo najmu lokalu mieszkalnego nr (...), położonego w Ł. przy ul. (...), rozliczenie tego nakładu z majątku wspólnego podlegającego podziałowi. W przypadku uwzględnienia tego żądania apelacyjnego wniosła o odpowiednie obniżenie spłaty przypadającej od wnioskodawczyni R. F. na rzecz uczestnika J. F., określonej w punkcie IV postanowienia. Uczestnik zaskarżył postanowienie w zakresie w części dotyczącej nakładów na rzecz majątku wspólnego tj. w punkcie drugim (II), w części dotyczącej wysokości spłaty na rzecz J. F. tj. w punkcie czwartym (IV) oraz części odmawiającej J. F. prawa do otrzymania lokalu socjalnego tj. w punkcie siódmym (VII). Zaskarżonemu postanowieniu uczestnik zarzucił:

sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego;
naruszenie art. 45§1 k.r. i o. poprzez niewłaściwe rozliczenie wysokości nakładów z majątków odrębnych na majątek wspólny i w konsekwencji zasądzenie spłaty na rzecz J. F.. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uznanie nakładów dokonanych przez wnioskodawczynię z majątku odrębnego na majątek wspólny na kwotę 13.971,90 zł, uczestnika postępowania łącznie na kwotę 8.373,43 zł i zasądzenie kwoty 64.075,87 zł tytułem spłaty na rzecz J. F., zgodnie z rozliczeniem przedstawionym w uzasadnieniu oraz przyznanie uczestnikowi uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego, ewentualnie o uchylenie postanowienia w punkcie II, IV i VII i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu apelacji skarżący wskazał, iż w opinii uczestnika wyliczenie Sądu Rejonowego w zakresie wysokości nakładów R. F. w postaci kosztów opłat za lokal po ustaniu wspólności majątkowej, na kwotę 33.325,24 zł nie jest prawidłowe. Skarżący podniósł, iż w opinii biegłego, a w konsekwencji do wyliczeń sądu, do kosztów poniesionych przez wnioskodawczynię nieprawidłowo zaliczono: - kwotę 1.106,86 zł opłaconą przez uczestnika w lipcu 2010 roku; - opłaty za prąd i gaz w wysokości 11.020,21 zł nie stanowiące nakładów koniecznych na utrzymanie lokalu; - kwotę 24.600 zł tj. sumę jaka została darowana przez matkę uczestnika postępowania, przy czym skarżący podniósł, że kwota powyższa stanowi nakład osoby trzeciej na majątek wspólny i nie jest zasadne zaliczenie jej jako nakładu z majątku odrębnego wnioskodawczyni na majątek wspólny. Wobec powyższego skarżący wywiódł, iż uczestnik otrzymać powinien spłatę w wysokości 64.075,87 zł. Ponadto skarżący zakwestionował pomniejszenie należnej uczestnikowi spłaty za okres, gdy wnioskodawczyni nie przebywała w lokalu i obciążanie go całością kosztów stanowiących nakłady konieczne na utrzymanie lokalu, ponad jego udział we współwłasności. Uczestnik zarzucił także, iż brak orzeczenia uprawnienia do lokalu socjalnego stawia uczestnika postępowania w bardzo trudnej sytuacji. Wbrew wywodom Sądu Rejonowego kwota zasądzona od uczestniczki wnioskodawczyni jest kwotą nieznaczną, biorąc pod uwagę zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Wobec braku możliwości uzyskania mieszkania komunalnego jedyną możliwością jest zakup mieszkania lub jego wynajęcie od osób fizycznych. W stosunku do uczestnika postępowania zostało orzeczone inwalidztwo i jest on osobą niezdolną do pracy, utrzymuje się jedynie z pomocy socjalnej. Odpowiedź na apelację uczestnika wniosła wnioskodawczyni oraz uczestnik Miasto Ł.. Wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji uczestnika w całości oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni. Miasto Ł. wniosło o oddalenie apelacji uczestnika w zakresie żądania ustalenia prawa do lokalu socjalnego oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wg norm przepisanych. Sąd Okręgowy w zasadniczej części podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu I instancji , dodatkowo ustalając, co następuje: Po rozwodzie stron w latach 1999 – 2009 rodzice uczestnika przekazywali systematycznie kwotę 200 zł miesięcznie z przeznaczeniem na zapłatę czynszu za lokal do rąk wnioskodawczyni R. F. lub córki stron K. F.. Łącznie darowali kwotę 24.000 zł (10 lat x 12 miesięcy x 200 zł). Darowali także kwotę 630 zł wyłącznie na rzecz córki stron. (okoliczności przyznane - k. 155, dokumenty prywatne k. 126 – 138) W okresie od dnia wydania postanowienia przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi tj. 11 lutego 2014 roku do dnia zamknięcia rozprawy przed Sądem Okręgowym w Łodzi tj. do dnia 12 stycznia 2015 roku wnioskodawczyni uiściła kwotę 3.552,50 zł (dowody wpłat k. 781 – 786). Ustalenia dotyczące wysokości i celu sum ofiarowanych przez rodziców uczestnika Sąd Okręgowy ustalił jako okoliczności przyznane przez wnioskodawczynię. Wnioskodawczyni nie kwestionowała faktu otrzymywania kwot ani ich wysokości, nie kwestionowała prawdziwości i pochodzenia podpisów składanych przez nią i córkę w okresie od stycznia 1999 roku do końca 2009 roku. Przyznanie powyższej okoliczności w sposób niewątpliwy nastąpiło w piśmie pełnomocnika wnioskodawczyni na k.
Sporny pomiędzy stronami był jedynie prawny charakter czynionych darowizn i sposób ich rozliczenia jako nakładów z majątków odrębnych każdej ze stron. Uzupełnienie stanu faktycznego sprawy o ustalenia w zakresie kosztów utrzymania lokalu za okres po wydaniu postanowienia przez Sąd I instancji wynika z przeważającego w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowiska, że zgłoszenie roszczeń o rozliczenie dalszych nakładów na majątek wspólny przed sądem drugiej instancji można uznać za skuteczne, gdy powstały albo stały się wymagalne w trakcie postępowania międzyinstancyjnego (zob. uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1961 r., IV CO 15/61, OSN 1962/4/131 i z dnia 27 czerwca 1969 r. III CZP 34/69, OSPiKA 1970/5/94 oraz postanowienie z dnia 26 marca 2004 r., IV CK 209/03, niepubl.) Powyższe stanowisko Sąd Okręgowy w pełni podziela. Sąd Okręgowy postanowił oddalić wniosek pełnomocnika wnioskodawczyni w postaci dokumentu – zaświadczenia o zameldowaniu uczestnika w spornym lokalu. Zgodnie z art. 381 k.p.c. sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Ze sformułowania przepisu wynika, że nowymi faktami i dowodami są wszystkie, które nie były powołane przed sądem pierwszej instancji, nie tylko zaś te, które powstały dopiero po wydaniu zaskarżonego wyroku. Pominięcie nowych faktów jest możliwe wtedy, gdy strona mogła powołać je przed sądem pierwszej instancji i już wówczas istniała potrzeba powołania się na nie. Przyjmuje się, że do luki w materiale procesowym może dojść z różnych zawinionych bądź niezawinionych przyczyn, mogących zajść zarówno po stronie sądu pierwszej instancji jak i strony. Zawinione przyczyny obejmują przede wszystkim przypadki niedopuszczenia przez sąd dowodów wnioskowanych przez strony lub też takich, co do których sąd powziął wiadomość i powinien je przeprowadzić z urzędu ze względu na zaistnienie wyjątkowych ku temu okoliczności (art. 232) bądź ich nieprzeprowadzenia mimo uprzedniego dopuszczenia, niewskazania przez strony faktów i dowodów lub też samych dowodów na przytoczone okoliczności faktyczne, o których strona wiedziała i mogła oraz powinna była powołać w postępowaniu w pierwszej instancji. Przyczyny niezawinione natomiast mają miejsce, m.in. w razie pojawienia się nowych faktów, o których nie było wiadomo w toku postępowania w pierwszej instancji, wobec czego zachodzi potrzeba powołania nowych dowodów, na uzasadnienie tych nowych okoliczności faktycznych lub też w razie ujawnienia się nowych dowodów co do przytoczonych wcześniej okoliczności faktycznych. Podejmując decyzję co do ewentualnego pominięcia nowych faktów i dowodów, sąd drugiej instancji musi przede wszystkim ustalić, czy te podnoszone na etapie postępowania apelacyjnego fakty i dowody są rzeczywiście nowe i czy podczas postępowania przed sądem pierwszej instancji istniała możność i potrzeba ich powołania. Prawo do powołania nowych faktów i dowodów, o którym traktuje art. 381 k.p.c., rozumieć należy jako otwarcie się możliwości dowodzenia okoliczności faktycznych wcześniej niemożliwych do wykazania z przyczyn obiektywnych, przy czym wskazać należy, że wydanie niekorzystnego dla strony wyroku nie może stanowić samoistnej podstawy powołania się w postępowaniu apelacyjnym na nowe fakty i dowody ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 lutego 2013 r. sygn. I ACa 1044/12, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 listopada 2012 r. sygn. I ACa 319/12). Zatem strona, która dopuszcza się zaniedbania w zakresie przysługującej jej inicjatywy dowodowej w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, musi się liczyć z tym, że sąd drugiej instancji jej wniosku dowodowego nie uwzględni (zob. wyrok SN z dnia 17 kwietnia 2002 r., IV CKN 980/00, LEX nr 53922). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni już we wniosku zaprezentowała stanowisko, iż w stosunek najmu lokalu wstąpiła ona i jej brat, zaś wniosek o rozliczenie prawa najmu jako nakładu z majątku osobistego wnioskodawczyni na majątek wspólny został zgłoszony w dniu 25 kwietnia 2012 roku. A zatem wówczas ewentualnie pojawiła się konieczność wykazania okoliczności, od kiedy uczestnik zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu. Argumenty, iż potrzeba powołania powyższego dowodu na etapie postępowania apelacyjnego powstała w związku z treścią uzasadnienia Sądu Rejonowego, są w sposób oczywisty nietrafione i jasno wskazują na niedopełnienie obowiązku dowodowego w powyższym zakresie przed sądem I instancji. Nie pojawiły się bowiem obiektywnie rzecz biorąc po wydaniu postanowienia w I instancji nowe okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, które byłyby podstawą powołania nowego dowodu przez sąd drugiej instancji zgodnie z art. 381 k.p.c. Na marginesie jedynie wskazać można, iż data zameldowania nie stanowi dowodu na okoliczność okresu rzeczywistego zamieszkania uczestnika w spornym lokalu. Uczestnik prezentował zaś stanowisko, iż w lokalu na stałe mieszkał od daty ślubu (k. 593). Sąd Okręgowy zważył co następuje: Na wstępie podkreślenia wymaga także fakt, że zasadniczo w obu apelacjach skarżący nie kwestionują ustaleń Sądu pierwszej instancji co do składu majątku wspólnego, jego wartości i sposobu podziału, ograniczając zarzuty jedynie do kwestii rozliczenia wzajemnych roszczeń, prawa uczestnika do lokalu socjalnego oraz ustalonego terminu opróżnienia przez uczestnika mieszkania. Obie apelacje są częściowo zasadne, co skutkowało zmianą zaskarżonego postanowienia. W pierwszej kolejności odnieść należy się do apelacji wnioskodawczyni, jako dalej idącej. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 233 § 1 kpc poprzez pominięcie znaczenia dowodów z przesłuchania wnioskodawczyni oraz świadków J. T. i L. P. co do stopnia przyczynienia się uczestnika J. F. w trakcie małżeństwa do gromadzenia majątku wspólnego małżonków oraz do utrzymania i wychowania wspólnej córki stron, jak również jego zachowania w małżeństwie względem rodziny (w szczególności - wyroków skazujących za niealimentację i znęcanie się nad rodziną), co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa materialnego w postaci art. 43 § 2 k.r. i o. i nieuzasadnionego oddalenia wniosku o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym. Zdaniem Sądu Okręgowego zarówno ustalenia faktyczne, jak i ich ocena prawna dokonana przez Sąd Rejonowy jest w pełni prawidłowa. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, iż nabycie najistotniejszego składnika majątku tj. mieszkania nastąpiło wspólnymi siłami stron, a problemy uczestnika związane z nadużywaniem alkoholu i utratą pracy rozpoczęły się dopiero w 1996 roku, a więc dopiero 3 lata przed rozwodem stron. Wnioskodawczyni pomija okoliczność, iż pierwszy wyrok za niepłacenie alimentów na córkę, zaś wyroki za znęcanie się nad rodziną zapadły już po rozwodzie stron. Z powyższych względów zarzut apelacji dotyczący punktu VIII postanowienia nie zasługiwał na uwzględnienie. Jako nietrafny Sąd Okręgowy ocenił również zarzut naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 233 § 1 kpc poprzez pominięcie znaczenia dowodowego ustalonego przez Sąd faktu, że małżonkowie F. w początkowym okresie małżeństwa nie posiadali w spornym lokalu wspólnego centrum życiowego bowiem lokal ten stanowił centrum życiowe wnioskodawczyni, która zamieszkiwała ze swoim bratem R. G. będącym współnajemcą lokalu, co w dalszej kolejności doprowadziło do naruszenia prawa materialnego w postaci art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe w wersji obowiązującej na dzień nawiązania stosunku najmu poprzez jego błędną wykładnię i ustalenie, że prawo najmu przedmiotowego lokalu przysługiwało łącznie obojgu małżonkom, podczas gdy w rzeczywistości przysługiwało ono wyłącznie wnioskodawczyni R. F., a wcześniej wnioskodawczyni i jej bratu oraz naruszenie art. 688 kpc w zw. z art. 567 §

§ 3

kpc poprzez nieprawidłowe rozliczenie nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny. Rację ma skarżąca, iż prawidłową podstawę prawną rozważań dotyczących komu przysługuje prawo najmu lokalu stanowi art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe, nie zaś prawdopodobnie omyłkowo wskazany art. 10 ust. 3. Nie zamienia to faktu, iż powołana przez Sąd Rejonowy treść przepisu jasno wskazuje na intencje sądu. Co do stanu prawnego nie ma zresztą pomiędzy stronami sporu, pozostaje jedynie problem jego interpretacji na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy. Sąd Okręgowy w pełni podziela argumentację prawną wskazaną przez Sąd Rejonowy jak również powołane orzecznictwo. A zatem za przywołanym orzeczeniem Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt IV CR 128/80 jednoznacznie wskazać należy, iż w niniejszej sprawie nie ma zasadniczego znaczenia okoliczność, czy uczestnik wprowadził się do lokalu przed datą zawarcia przez wnioskodawczynię umowy najmu lokalu czy też po, albowiem w myśl art. 9 ust. 3 ustawy Prawo lokalowe małżonkowie zajmujący wspólnie jeden lokal mieszkalny są z mocy prawa najemcami tego lokalu. Ten szczególny status współmałżonków nie jest uzależniony ani od rodzaju łączącego ich ustroju majątkowego, a więc może mieć miejsce zarówno w systemie wspólności, jak i rozdzielności majątkowej, ani od daty przydziału lokalu (a więc zachodzi również w razie dokonania przydziału przed zawarciem małżeństwa), ani od tego, czy lokal został przydzielony jednemu czy też obojgu małżonkom. Jedyną konieczną przesłanką powyższego przepisu jest wspólne zajmowanie lokalu. Ustawodawca oderwał w ten sposób przepisy o najmie lokali mieszkalnych od przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o stosunkach majątkowych między małżonkami i nadał współmałżonkowi szczególne uprawnienia, idące dalej, niż by to wynikało z przepisów prawa rodzinnego. Współmałżonek nie jest nigdy domownikiem swego małżonka, lecz równorzędnym samodzielnym najemcą, niezależnie od stosunków majątkowych łączących go z drugim małżonkiem. W przedmiotowej sprawie jest bezsporne, że uczestnik zamieszkiwał w lokalu przynajmniej od 1983 roku. Z tych względów również ten zarzut apelacji jest niezasadny. Na uwzględnienie zasługuje zarzut apelacyjny wnioskodawczyni dotyczący sposobu rozliczenia nakładu uczestnika w postaci premii gwarancyjnej. Jak wynika z treści uzasadnienia orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1997 r., (sygn. akt III CKU 10/97, opubl. OSNC 1997/9 poz. 132) pożytki inkorporowanego w książeczce mieszkaniowej prawa, przypadające w okresie trwania wspólności majątkowej małżonków, a stanowiące dochody z majątku odrębnego (osobistego) jednego z nich, wchodzą w skład ustawowej wspólności majątkowej małżonków. Zatem jedynie wartość czystego wkładu na książeczce mieszkaniowej stanowi nakład z majątku osobistego uczestnika, pozostałe kwoty które złożyły się na kwotę uzyskaną z likwidacji książeczki (premia gwarancyjna, odsetki itd.) należą do majątku wspólnego. W związku z tym na uczestniku ciążył określony w art. 6 k.c. ciężar udowodnienia wysokości nakładu czyli wysokości „czystego wkładu” z książeczki mieszkaniowej. N. temu wymogowi skutkuje uznaniem, że uczestnik nie wykazał powyższej okoliczności, a zatem nie można dokonać oceny, iż pierwsza rata zapłaty za mieszkanie pochodziła z majątku odrębnego uczestnika. Nie zostało bowiem przez uczestnika wykazane, że kwota czystego wkładu wystarczyłaby na pokrycie pierwszej raty ceny mieszkania. z tych względów Sąd Okręgowy podziela stanowisko skarżącej, iż doszło do naruszenia art. 567 §

§ 3kpc.

Skutkuje to koniecznością zmiany zaskarżonego postanowienia w pkt II. 2 poprzez wyeliminowanie jako nakładu uczestnika kwoty 7.300 zł. Zasadny jest również zarzut wnioskodawczyni dotyczący punktu VI postanowienia, tj. naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 233 § 1 kpc poprzez pominięcie jakiegokolwiek znaczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy co do zachowania uczestnika względem wnioskodawczyni po rozpadzie małżeństwa uniemożliwiającego wspólne zamieszkiwanie w lokalu (awantur, bójek, znęcania się nad rodziną), które zostały udowodnione dokumentami w postaci wyroków skazujących i dowodami z zeznań wnioskodawczyni oraz świadków J. T. i L. P. oraz art. 624 kpc w zw. z art. 688 kpc w zw. z art. 567 §

§ 3

kpc poprzez nieprawidłową ocenę przesłanek odroczenia wydania rzeczy, co skutkowało nieuzasadnionym okolicznościami sprawy odroczeniem wydania wnioskodawczyni spornego lokalu poprzez uzależnienie wydania lokalu od dokonania spłaty przez wnioskodawczynię. Zdaniem Sądu Okręgowego apelacja wnioskodawczyni w powyższym zakresie jest w pełni zasadna. Wnioskodawczyni nie zamieszkuje w lokalu z uwagi na naganne zachowanie uczestnika. Oznaczenie terminu spłaty uczestnika przez wnioskodawczynię nie było kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Uzależnienie wydania lokalu od dokonania spłaty znaczną przecież kwotą, oznacza w praktyce co najmniej 6 miesięczny okres, w którym strony zmuszone będą zamieszkiwać wspólnie lub, jak dotychczas, w lokalu przebywać będzie uczestnik a wnioskodawczyni, której wszakże lokal przyznano, w lokalu mieszać nie będzie. Zdaniem Sądu Okręgowego powyższe okoliczności stanowiły o zasadności zarzutu apelacyjnego w powyższym zakresie. Sąd Okręgowy uznał, że 1 miesięczny termin na opróżnienie przez uczestnika lokalu będzie terminem wystarczającym. Przechodząc do oceny zasadności zarzutów apelacyjnych uczestnika, wskazać należy, iż zasadne są argumenty skarżącego dotyczące sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji spowodowało naruszenie art. 45 § 1 k.r.i o. poprzez niewłaściwe rozliczenie wysokości nakładów z majątków odrębnych na majątek wspólny i w konsekwencji zasądzenie spłaty na rzecz J. F.. Zdaniem Sądu Okręgowego Sąd pierwszej instancji nie dość wnikliwie poddał ocenie dowód z opinii biegłego do spraw księgowości i czynszów przeprowadzony na okoliczność wysokości kosztów poniesionych przez wnioskodawczynię z tytułu posiadania lokalu. Z opinii biegłego sądowego J. K. wynika, że poniesione przez wnioskodawczynię koszty na utrzymanie mieszkania za okres od 28.10.1999 r. do 31.03.2013 r stanowiły łącznie kwotę 63.970,47 zł. Tymczasem skarżący trafnie zarzuca, iż biegły dokonał de facto wyliczenia zbiorczych kosztów utrzymania lokalu, nie rozdzielając wpłat uiszczonych przez wnioskodawczynię i uczestnika. Słusznie wskazuje, iż biegły zaliczył wpłaty dokonane przez uczestnika na kwotę 1.106,86 zł w lipcu 2010 roku (k. 248 i 249) na rzecz wnioskodawczyni. Większe znaczenie gatunkowe ma zarzut dotyczący sposobu zaliczenia kwoty 24.600 zł tj. sumy jaka została darowana przez matkę (rodziców) uczestnika postępowania, przy czym skarżący podniósł, że kwota powyższa stanowi nakład osoby trzeciej na majątek wspólny i nie jest zasadne zaliczenie jej jako nakładu z majątku odrębnego wnioskodawczyni na majątek wspólny. Stanowisko uczestnika jest co do zasadny jak najbardziej trafne. Niemniej jednak zdaniem Sądu Okręgowego wykazane zostały jedynie nakłady rodziców uczestnika w wysokości 24.000 zł. Taką kwotę wnioskodawczyni przyznała, zaś z dokumentów prywatnych złożonych przez uczestnika wynika, że kwota 630 zł stanowiła darowiznę wyłącznie na rzecz córki stron K. F.. Wskazać należy na brak jasności wywodu Sądu Rejonowego co do sposobu rozliczenia tej sumy. Z jednej strony Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenia, że kwoty dawane systematycznie przez matkę uczestnika stanowią pomoc osoby trzeciej dla rodziny syna, a nie darowiznę dokonywaną na rzecz uczestnika i stwierdza, że „ w tej sytuacji kwoty czynszu płacone przez matkę nie podlegają rozliczeniu w ramach niniejszego postępowania”. Z drugiej jednak strony rozlicza wskazaną kwotę jako nakład wnioskodawczyni. Zdaniem Sądu Okręgowego, wobec prawidłowej oceny Sądu Rejonowego, że jest to nakład osoby trzeciej na majątek wspólny małżonków, kwotę darowaną przez matkę uczestnika należało konsekwentnie odjąć od kwoty wskazanej przez biegłego jako koszty utrzymania mieszkania poniesione przez wnioskodawczynię. Nie była to bowiem darowizna na zaspokojenie dowolnych potrzeb rodziny, lecz systematycznie przekazywane środki na poczet czynszu. Przyjęcie kolejnych kwot na poczet czynszu wnioskodawczyni lub córka stron do pewnego momentu każdorazowo potwierdzały własnoręcznym podpisem. Wobec tego cel przeznaczenia środków pieniężnych ofiarowanych przez matkę uczestnika był dostatecznie jasno określony i znany wszystkim uczestnikom tego stosunku prawnego. Zasadne jest także stanowisko dotyczące zaliczenia przez biegłego wydatku na remont okna w wysokości 2.100 zł. W ocenie sądu drugiej instancji wydatek na remont okna nie stanowi nakładu koniecznego. Bezspornym jest, że wnioskodawczyni poniosła koszt tego remontu, lecz brak jest dowodu, że remont ten był konieczny do utrzymania substancji mieszkania w poprawnym stanie. Zdaniem Sądu Okręgowego należało go ocenić jako nakład zwiększający wartość lokalu. A skoro dla rozstrzygnięcia sprawy decydujące znaczenie ma stan lokalu na dzień ustania małżeństwa a ponadto lokal przyznany został na własność osoby, która dokonała ulepszenia, brak jest podstaw do potraktowania wskazanej kwoty jako nakładu wnioskodawczyni na lokal. Sąd Okręgowy dostrzega także pewną niekonsekwencję w ocenie przez Sąd pierwszej instancji kwot wydatkowanych przez wnioskodawczynię na założenie wodomierza i na remont okien. Zdaniem Sądu Okręgowego wszystkie argumenty, które przywołał Sąd Rejonowy uzasadniając brak podstaw do rozliczenia kosztu wymiany wodomierza odnoszą się w pełni do kwestii remontu okien. Sąd Okręgowy nie podzielił natomiast zarzutu skarżącego dotyczącego uwzględnienia opłat z tytułu dostarczenia mediów tj. prądu i gazu w wysokości 11.020,21 zł. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę obecny stopień rozwoju technologicznego, a z drugiej strony fakt, że lokal był przez cały czas zamieszkiwany okresowo przez obie strony a także córkę stron, twierdzenie, że tak podstawowe media nie stanowią nakładu koniecznego, jest nieusprawiedliwione. Ponadto skarżący zakwestionował pomniejszenie należnej uczestnikowi spłaty za okres, gdy wnioskodawczyni nie przebywała w lokalu i obciążanie go całością kosztów stanowiących nakłady konieczne na utrzymanie lokalu, ponad jego udział we współwłasności. Nie zakwestionował przy tym sposobu wyliczenia kwoty 6.072,11 zł Powyższego poglądu Sąd Okręgowy nie podziela. Abstrahując od kwestii terminologii (nieprawidłowym jest bowiem posługiwanie się pojęciem korzystania „ponad udział” – co szeroko wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale w składzie 7 sędziów z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 88/12 publ. OSNC 2013/9/103), Sąd Najwyższy stwierdził, iż współwłaściciel może domagać się od pozostałych współwłaścicieli, korzystających z rzeczy wspólnej z naruszeniem art. 206 k.c. w sposób wyłączający jego współposiadanie, wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy na podstawie art. 224 § 2 lub art. 225 k.c. W przedmiotowej sprawie nie chodzi natomiast o wynagrodzenie dla wnioskodawczyni za korzystanie z lokalu z jej wyłączeniem, lecz o nałożenie na uczestnika obowiązku pokrycia kosztów eksploatacyjnych w okresie, w którym wyłącznie korzystał z mieszkania. Koszty te bowiem poniosła w całości wnioskodawczyni. Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, iż uczestnik swoim zachowaniem uniemożliwiał wnioskodawczyni spokojne i prawidłowe współposiadanie, a zatem powinien ponosić koszty z tego tytułu. Oddaleniu podlegał także zarzut uczestnika dotyczący nieprzyznania prawa do lokalu socjalnego. Wskazać w tym miejscu należy na naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania cywilnego tj. art. 84 kpc, jednocześnie wskazując, iż nie miało ono wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do lokalu socjalnego. Nawet bowiem gdyby uznać, którego to poglądu Sąd Okręgowy nie podziela, iż udział Miasta Ł. w niniejszej sprawie był konieczny, to wezwanie do udziału w sprawie jako zainteresowanego powinno nastąpić na podstawie przepisów o postępowaniu nieprocesowym – art. 510 § 2 k.p.c. a nie przepisów o interwencji (co może mieć miejsce tylko w procesie). Przechodząc jednak do meritum zarzutu, wskazać należy, iż uczestnik nie ma przymiotu lokatora zdefiniowanego w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733 ze zm). Jak bowiem wyraźnie wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 lipca 2004 r. w sprawie o sygn. akt V CA 1/04 poza zakresem pojęcia "lokator" w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów, pozostają jedynie te osoby, które: po pierwsze, używają lokalu bez tytułu prawnego i po drugie, używają lokalu, gdyż służy im prawo własności nieruchomości; prawo własności budynku, w którym znajduje się lokal oraz prawo użytkowania wieczystego gruntu, na którym posadowiony jest budynek wraz ze znajdującym się w nim lokalem; odrębna własność lokalu. Z jednoznacznego brzmienia tego przepisu wynika, że aby uzyskać status lokatora w rozumieniu ustawy należy spełnić następujące przesłanki: używać lokalu; na podstawie tytułu prawnego; tytuł prawny musi być inny niż prawo własności. Z uwagi na fakt, iż uczestnik był współwłaścicielem lokalu, nie przysługuje mu przymiot lokatora, a zatem nie ma także podstaw do orzekania o uprawieniu do lokalu socjalnego. Powołana przez Sąd Rejonowy uchwała Sądu Najwyższego z 13.06.2003 r., III CZP 40/03, OSNC 2004/6/89 dotyczy bowiem spółdzielczego lokatorskiego prawo do lokalu mieszkalnego, co całkowicie zmienia postać rzeczy. Reasumując apelacja wnioskodawczyni podlegała uwzględnieniu na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zakresie punktów II, IV i VI , natomiast apelacja uczestnika w zakresie punktów II i IV. Zaś w pozostałej części apelacje obu stron podlegały oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Zasadne zarzuty obu stron spowodowały konieczność zweryfikowania rozliczenia nakładów stron z ich majątków osobistych na majątek wspólny (art. 567 § 1 k.p.c.) oraz co za tym idzie wysokości spłaty wnioskodawczyni na rzecz uczestnika (art. 623 kpc w zw. z art. 688 i art. 567 § 3 k.p.c.) Zmiana zaskarżonego postanowienia w pkt II i IV wynika z następującego wyliczenia: - wysokość kosztów utrzymania mieszkania stron po rozwodzie (na dzień zamknięcia rozprawy przez sąd I instancji) to kwota 63.970,47 zł; - od powyższej kwoty odjąć należy nakład osoby trzeciej (rodziców uczestnika) w wysokości 24.000 zł oraz błędnie zaliczony koszt wymiany okien w wysokości 2.100 zł = 37.870,47 zł - na każdego ze współwłaścicieli powinien zatem przypadać koszt w wysokości 18.935,24 zł; - uczestnik poniósł koszt utrzymania mieszkania w wysokości 1.106,86 zł, zaś wnioskodawczyni 36.763,61 zł a zatem wnioskodawczyni „nadpłaciła” kwotę 17.828,37 zł; - w okresie od w okresie od 11 lutego 2014 roku do dnia 12 stycznia 2015 roku wnioskodawczyni poniosła koszty utrzymania mieszkania w wysokości 3.552,50 zł, z czego przypadające na nią koszty wynosiły 1.776,25 zł; - uczestnik zobowiązany jest do zwrotu na rzecz wnioskodawczyni wynagrodzenia za wyłączne korzystanie z lokalu w wysokości 6.072,11 zł; - niekwestionowane (i niezaskarżone) jest ustalenie wartości majątku wspólnego na kwotę 135.050 zł (mieszkanie 134.400 zł + ruchomości 650 zł); - każdy z uczestników powinien więc otrzymać równowartość kwoty 67.525 zł; - skoro wnioskodawczyni otrzymuje mieszkanie o wartości 134.400 zł powinna spłacić uczestnika kwotą 67.200 zł, uczestnik otrzymuje ruchomości o wartości 650 zł powinien więc spłacić wnioskodawczynię kwotą 325 zł, z powyższego wyliczenia otrzymujemy spłatę dla uczestnika w wysokości 66.875 zł; - od powyższej kwoty należy odjąć wydatki uczestniczki na lokal tj. 17.828,37 zł, należne jej wynagrodzenie za korzystanie przez uczestnika z lokalu z wyłączeniem uczestniczki tj. 6.072,11 zł oraz przypadającą na uczestnika część kosztów utrzymania lokalu za okres od 11 lutego 2014 roku do dnia 12 stycznia 2015 roku w wysokości 1.776,25 zł = 41.198,27 zł (66.875 zł - 17.828,37 zł – 6.072,11 zł – 1.776,25 zł = 41.198,27 zł). O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł zgodnie z obowiązującą w postępowaniu nieprocesowym zasadą wyrażoną przez przepis art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i ustalił, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto Sąd Okręgowy przyznał i nakazał wypłacić pełnomocnikowi uczestnika koszty pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym udzielonej z urzędu, które należało wypłacić ze Skarbu Państwa. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego wynika z § 7 ust. 1 pkt 10 w zw. z w zw. z § 6 pkt 6 w zw. z § 13 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.