Sygn. akt I ACa 1195/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 marca 2015 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Marzena Konsek-Bitkowska Sędziowie:

§ 1k.c.

poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy umowy kredytowe zawarta pomiędzy Powodem a Pozwanymi zawierają niedozwolone postanowienia umowne wpływające zarówno na ocenę skuteczności wypowiedzenia ww. umów przez Bank jak i na wysokość dochodzonego roszczenia, 8) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy sposób obliczenia wysokości szkody wg kursu sprzedaży tabeli kursów Banku z dnia wypłaty odszkodowania, sprowadzającym się wyłącznie do określenia terminu ustalania kursu waluty bez określenia sposobu jego ustalenia i oparcie się na jednostronnie wyznaczanym kursie waluty w tabeli kursów Banku, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i w konsekwencji sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, Pozwani wnieśli ponadto o 1) wyłącznie z ostrożności procesowej - wypadku uznania przez Sąd Apelacyjny zarzutów strony Pozwanej kwestionujących roszczenie Powoda co do zasady jako bezpodstawnych - o zawieszenie niniejszego postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 3) k.p.c. do czasu wpisania przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów do rejestru wzorców umowy uznanych za niedozwolone klauzuli stosowanej przez (...) m.in. w przedmiotowej umowie o kredyt hipoteczny o treści: "Raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży (...) z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50.", 2) o przeprowadzenie dowodów z:

1. a)dokumentów w postaci pism (...) Bank S.A. kierowanych do Pozwanych z dnia: 8 czerwca 2009 r., 6 czerwca 2011 r. oraz 25 lipca 2011 r., na okoliczność, iż ostatnim znanym Bankowi adresem korespondencyjnym Pozwanych był adres przy ul. (...) (...)
2. b)zeznań M. S., na okoliczność nieskutecznego doręczenia Pozwanemu ad 1) oświadczenia o wypowiedzeniu umowy kredytu. Zgłaszając powyższe zarzuty pozwani wnieśli o: 1) zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez oddalenie powództwa w całości, 2) zasądzenie od powoda solidarnie na rzecz pozwanych kosztów procesu za II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z normami przepisanymi, 3) ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I instancję. Ewentualnie wypadku uznania przez Sąd Apelacyjny zarzutów strony pozwanej kwestionujących roszczenie powoda co do zasady, jako bezpodstawnych –pozwani wnieśli o: 1) zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powódki kwoty odpowiadającej wysokości szkody po uprzednim przeliczeniu nieuiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych oraz odsetkowych wg średniego kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej NBP obowiązującej na dzień spłaty, 2) oddalenie powództwa w pozostałej części, 3) zasądzenie od powoda solidarnie na rzecz pozwanych kosztów procesu za II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z normami przepisanymi, 4) ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I instancję. Powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanych i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Obie strony zajęły także –zgodnie z zobowiązaniem Sądu Apelacyjnego stanowiska w sprawie wobec nowej okoliczności, tj. wpisania do rejestru klauzul niedozwolonych za nr wpisu (...) postanowienia znajdującego się w umowach, które pozwani zawarli z bankiem o treści „Raty kapitałowo odsetkowe oraz raty odsetkowe są spłacane w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF w tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującej na dzień spłaty z godz. 14.50”. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pozwanych była uzasadniona tylko w nieznacznej części, zatem wyrok w części podlegał zmianie na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., jedynie w zakresie wysokości należnej powodowi kwoty. W pozostałym zakresie apelacja pozwanych była nieuzasadniona i podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów wskazać należy, że co do zasady Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, a także w przeważającej części prawidłowej oceny prawnej. W pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutów naruszenia prawa procesowego, przede wszystkim związanych z doręczeniem pism z wypowiedzeniem umów i innych pism z Banku dla pozwanego R. O., a także związanego z nimi zarzutu naruszenia prawa materialnego art. 61 § 1 k.c. Rację ma pozwany, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika- powód tego nie wykazał- aby adres przy ul. (...), został wskazany przez pozwanego jako adres do doręczeń korespondencji kierowanej z banku. Stąd oddalenie wniosku dowodowego pozwanego o przesłuchanie osoby, która tę korespondencję odebrała oraz domniemanie, że skoro pozwany był wspólnikiem spółki z siedzibą pod powyższym adresem –to otrzymał pisma banku z wypowiedzeniami umów, było pochopne. Gdy chodzi zatem o skuteczność doręczenia pism pozwanemu R. O., to w świetle zarzutów zgłaszanych w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, jak i w postępowaniu apelacyjnym zachodziła potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu z zeznań świadka M. Ś. (poprzednio S.), który Sąd Apelacyjny przeprowadził. Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przed sądami obu instancji, uznając zeznania świadka M. Ś. za wiarygodne, jako spontaniczne i logiczne, Sąd Apelacyjny uzupełnia ustalenia faktyczne, ustalając ponadto, iż pozwany R. O. był przełożonym świadka, a w spółce (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą spółki przy ulicy (...) był ustalony sposób przyjmowania i segregowania korespondencji. Korespondencję przyjmowała świadek M. Ś. i następnie segregowała ją dla poszczególnych adresatów, w tym także dla przełożonych, miejsca odkładania korespondencji były ustalone i każdy z adresatów miał do nich dostęp oraz wiedział, gdzie się znajdują, w tym także pozwany R. O.. Powyższe zeznania świadka oraz niekwestionowane okoliczności co do stanowiska pozwanego w spółce i miejsca jej siedziby, dają podstawę do przyjęcia, że korespondencja zawierająca wypowiedzenie umów kredytowych dotarła do pozwanego w taki sposób, że pozwany R. O. mógł się z tą korespondencją zapoznać. Uznać zatem należy, że spełnione zostały warunki określone w art. 61 § 1 k.c. i pozwanemu skutecznie doręczono wypowiedzenie umów kredytowych. Jeżeli świadkowi nie byłby znany pozwany i gdyby pozwany nie był aktywny pod adresem doręczenia, to jest oczywiste, że świadek nie odebrałaby przesyłki kierowanej do osoby obcej, nieznanej świadkowi i odmówiłaby przyjęcia tej przesyłki. Zgodnie z bogatym orzecznictwem sądów powszechnych i literaturą przy doręczeniach pocztowych przyjmuje się, że jeśli nadawca oświadczenia doręcza pismo w miejsce, które stanowi miejsce zamieszkania zainteresowanej osoby albo miejsce jej stałej aktywności, za decydujący dla uznania go za doręczone uważany jest co do zasady moment dostarczenia w to miejsce. Powstaje w ten sposób domniemanie skuteczności doręczenia. Aprobuje się także dopuszczalność zastosowania do składania i przyjmowania oświadczeń woli w sferze prawa materialnego, tzw. doręczeń zastępczych w rozumieniu k.p.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2004 r., II CSK 358/02, Wokanda 2004,nr 9, s. 6, z dnia 11 grudnia 1996 r. , I PKN 36/96, OSNC 1997,Nr 14, poz. 251, z 19 lipca 2012 r., II CSK 655/11, Lex nr 1228436). Bez znaczenia, w świetle jednoznacznych zeznań świadka M. Ś., pozostaje przy tym, że inna korespondencja była kierowana do pozwanego także na ul. (...). Z tych przyczyn należy uznać, że wypowiedzenia umów kredytowych doręczono pozwanym w sposób prawidłowy i skutecznie. Zarzuty zatem naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 231 k.p.c., art. 217 § 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 61 § 1 k.c. były nieuzasadnione. Nadto nieuzasadnione są te zarzuty, w których oboje pozwani kwestionują sam sposób wypowiedzenia umów kredytowych. Wbrew stanowisku apelujących orzecznictwo i doktryna dopuszczają zastrzeżenie warunku w jednostronnej czynności prawnej, szczególnie w wypowiedzeniu umowy. W takim przypadku decyduje tekst dokumentu, podstawowa rola przypada regułom językowym. Chodzi o obiektywne rozumienie oświadczenia woli w chwili, w której zostało ono złożone adresatowi. Strony swobodnie kształtując stosunek prawny mogą określić jego treść z uwzględnieniem indywidualnych interesów, przesunąć w czasie skutki czynności prawnej , uzależniając je od określonych okoliczności (wystąpienia lub nie wystąpienia określonego zdarzenia). Dopuszczalne jest dokonanie czynności prawnej zawierającej zastrzeżenie, że jej skutek zależy od skorzystania z uprawnienia lub woli wykonującego zobowiązanie, a zdarzenie zależne od zachowania strony może polegać na spełnieniu (lub nie spełnieniu) świadczenia objętego treścią zobowiązania (tak: Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 22 września 2013 r. III CZP 85/12 czy z 29 kwietnia 2009 r. , II CSK 614/08, OSNC 2010, nr 2 poz. 32). Treść pism zawierających wypowiedzenie umów kredytowych jest jasna, nie budzi wątpliwości w zakresie terminu wypowiedzenia, zaś w świetle powyższych rozważań, które Sąd Apelacyjny akceptuje, uznać należy, że pisma te mogły zostać sformułowane w sposób w nim określony i jest skuteczne, co trafnie przyjął Sąd Okręgowy. Zarzut naruszenia art. 89 k.c. nie był uzasadniony. Częściowo uzasadnione były natomiast zarzuty pozwanych w zakresie wysokości dochodzonej pozwem należności, oparte na zarzutach naruszenia art.

§ 1k.c.

Wbrew stanowisku powoda, w ocenie Sądu Apelacyjnego, istotna w tej sprawie jest nowa okoliczność wpisania do rejestru klauzul niedozwolonych za nr wpisu (...) postanowienia znajdującego się w umowach, które pozwani zawarli z bankiem o treści „Raty kapitałowo odsetkowe oraz raty odsetkowe są spłacane w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF w tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującej na dzień spłaty z godz. 14.50”. Powyższe postanowienie umowne było podstawą do ustalenia wysokości zadłużenia pozwanych w banku i w konsekwencji zakresu, w jakim powód zaspokoił bank na podstawie umowy ubezpieczenia. Zgodnie z art. 828 § 1 k.c. regres ubezpieczeniowy polega na tym, że ubezpieczyciel wstępuje w prawa zaspokojonego wierzyciela, zatem nabywa to samo roszczenia, które przysługiwało ubezpieczonemu przez sam fakt zapłaty odszkodowania. Górną granicą odpowiedzialności sprawcy szkody w stosunku do ubezpieczyciela w procesie regresowym jest to, co byłby on zobowiązany świadczyć bezpośrednio poszkodowanemu na podstawie przepisów prawa cywilnego, zatem orzekając o roszczeniu regresowym sąd musi ustalić, jak kształtowałby się obowiązek naprawienia szkody między poszkodowanym a sprawcą i dopiero wówczas odpowiednio określić wysokość odszkodowania regresowego. Biorąc pod uwagę, że rzeczona klauzula zawarta w umowach kredytowych sformułowana została przez tego samego przedsiębiorcę, którego dotyczył wyrok w sprawie XVII AmC 1531/09 Sądu Okręgowego w Warszawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznać należy, że powyższe postanowienie umowne nie wiąże konsumentów-pozwanych, strony umowy są nią związane w pozostałym zakresie. Uznanie wzorca umownego za niedozwolony w ramach kontroli abstrakcyjnej musi stanowić prejudykat dla analogicznego rozstrzygnięcia przeprowadzanego w ramach kontroli incydentalnej, co wynika z art.

§ 1k.c.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Kontrola abstrakcyjna rzeczonego wzorca została przeprowadzona i okoliczność ta nie może zostać pominięta w niniejszym postępowaniu, bowiem taki zarzut podnieśli pozwani. Bezskuteczność niedozwolonych klauzul następuje ex lege i ex tunc, a w ich miejsce wchodzą odpowiednie przepisy dyspozytywne. Sąd Apelacyjny wskazuje na zapatrywanie Sądu Najwyższego, że skutkiem wpisu do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest to, że nikt- a w szczególności konsument-nie może ponownie żądać uznania tego samego postanowienia stosowanego przez tego samego przedsiębiorcę w tym samym wzorcu. Ale także i dalej, gdyż żądanie takie nie może być skierowane także przeciwko innemu przedsiębiorcy. W tym wypadku chodziłoby zatem o koncepcję, że uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone jest równoznaczne z uznaniem tego postanowienia za nieskuteczne(nieważne) we wszystkich stosunkach, w których zostało ono wykorzystane (uchwała z dnia 19 grudnia 2003 r., III CZP 95/03, OSNC 2005,Nr 2, poz. 25, uchwała z dnia 13 lipca 2006 r., III CZP 3/06, OSNC 2007, nr 1-2, poz. 35). Jak wynika z powyższego Sąd Najwyższy dopuścił nawet związanie sądu orzekającego przy ocenianiu tożsamo brzmiącego postanowienia wzorca umowy, którym posługuje się inny przedsiębiorca w innym wzorcu umowy (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia -06 sierpnia 2014 r. I CSK 653/13, Lex nr 1522073). Z powyższego jasno wynika, że w sytuacji, gdy chodzi o tożsamą klauzulę stosowaną przez tego samego przedsiębiorcę, to sąd dokonując kontroli incydentalnej, jest związany prawomocnym wyrokiem wydanym w sprawie XVII AmC 1531/09 Sądu Okręgowego w Warszawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznającym za niedozwolone wyżej opisane postanowienie wzorca umowy, zastosowane także w umowie pozwanych z bankiem. W okolicznościach sprawy za prawidłowe należy uznać stanowisko powoda zawarte w piśmie złożonym dnia 10 marca 2015 r., że w takiej sytuacji należało dokonać przeliczenia należności wynikających z wypowiedzianych umów kredytowych według kursu średniego NBP z dnia wypłaty odszkodowania, zatem z pominięciem klauzuli uznanej za niedozwoloną. Uzasadnieniem dla takiego przeliczenia jest w ocenie Sądu Apelacyjnego art. 358 1 § 2 k.c. Różnica –po dokonanym przeliczeniu zgodnie z powszechnie dostępna tabelą kursów średnich walut NBP( nr 189/A/NBP/2010) z dnia 28 września 2010 r., zatem z dnia wypłaty odszkodowania - na korzyść pozwanych wynosi 5853,19 zł. O tę kwotę powinna zostać pomniejszona należność przysługująca powodowi z tytułu regresu. Z tych przyczyn apelacja pozwanych była uzasadniona jedynie w zakresie kwoty 5853,19 zł i w takim zakresie wyrok podlegał zmianie. Bez znaczenia był zarzut pozwanych naruszenia art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie, skoro był związany z wadliwą oceną klauzuli zawartej w umowach pozwanych z bankiem, a ostatecznie to postanowienie wzorca umowy zostało uznane za niedozwolone. Zwrócić należy uwagę, że wyrok Sądu Okręgowego został zmieniony, wskutek uwzględnienia apelacji w zakresie 2% w stosunku do dochodzonego przez powoda roszczenia. Z tej przyczyny , w ocenie Sądu Apelacyjnego, należy uznać powoda za przegrywającego spór jedynie w nieznacznej części, zatem to pozwani winni ponieść całość kosztów zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji (art. 100 zd. drugie k.p.c.). Z tych przyczyn wyrok Sądu Okręgowego w zakresie kosztów nie został zmieniony. Mając na uwadze powyższe, o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 100 zd. drugie k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.