przez rozpoznanie okoliczności faktycznych powołanych w piśmie procesowym powoda z dnia 22 lutego 2011 r., stanowiącym wystąpienie z nowym roszczenie zamiast dotychczasowego, a także dowodów na okoliczności rozszerzone w tym piśmie procesowym, pomimo nieziszczenia się przesłanek określonych w tym przepisie, od których uzależniona jest dopuszczalność powoływania przez powoda nowych okoliczności faktycznych i wniosków dowodowych na późniejszym etapie postępowania niż wniesienie pozwu, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe wniesiono o zmianę wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa w całości, z wyłączeniem części powództwa, co do której Sąd Okręgowy umorzył postępowanie w punkcie pierwszym wyroku oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; a także zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego; ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i w tym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Apelacja jest uzasadniona. W pierwszej kolejności zasadne są zarzuty naruszenia przepisów regulujących postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych. Pozew w niniejszej sprawie został złożony w 2010 r., stąd w sprawie zastosowanie znajdują przepisy ówcześnie obowiązującego Działu IVa – Postępowanie w sprawach gospodarczych – części pierwszej księgi pierwszej tytułu VII Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy te zostały uchylone ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, a zgodnie z art. 9 ust. 1 tej ustawy – nowe przepisy znajdują zastosowanie do postępowań wszczętych po dniu wejścia w życie ustawy, tj. po 2 maja 2012 r. A contrario, do postępowań wszczętych wcześniej stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl art.
w pozwie powód jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. W tym przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwutygodniowym od dnia, w którym powołanie ich stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania. Jest to tzw. zasada prekluzji dowodowej. W pozwie powód jednoznacznie określił podstawy faktyczne żądania zapłaty kwoty 107.000 zł. Odwołał się do łączącej strony umowy z dnia 25 maja 2007 r. oraz aneksu z dnia 28 listopada 2007 r. Jasno wskazał, że dochodzi zapłaty należności z faktury Vat nr (...), opiewającej na całość dochodzonej w postępowaniu kwoty, wystawionej za część wykonanych robót oraz niezapłaconej przez pozwanego, mimo stosownego wezwania. Powód wyraźnie stwierdził także, dosłownie, że „prace dodatkowe nie zostały ujęte w żądaniu pozwu i będą dochodzone w odrębnym postępowaniu” (k. 11). Z pozwu bez wątpienia wynikało więc, iż powód nie dochodzi w niniejszej sprawie zapłaty wynagrodzenia za prace dodatkowe, nie objęte umową stron, lecz przeciwnie – za prace przewidziane umową zawartą przez strony. Pismem z dnia 22 lutego 2011 r. powód zmienił podstawę faktyczną żądania i wskazał, że sporna faktura obejmuje prace dodatkowe, zaakceptowane przez pozwanego (k. 400-401). Pozwany zakwestionował powyższe niezwłocznie wskazując, że stanowi to niedopuszczalną – w myśl art. 479 4 § 2 k.p.c. – zmianę powództwa (k. 414). Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Zakaz bowiem zmiany przedmiotowej powództwa, wynikający z wymienionego przepisu, dotyczy zarówno samego żądania zgłoszonego w pozwie, jak i zmiany podstawy faktycznej tego żądania (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2011 r., VI ACa 452/11, Lex nr 1101528). Jednocześnie sąd może uwzględnić żądanie także na innej podstawie niż wskazanej przez powoda, jeżeli tylko nie wykracza poza ramy faktyczne określone w pozwie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2011 r., III CSK 220/10, Lex nr 1129119). W sprawie niniejszej Sąd Okręgowy uwzględnił żądania powoda, obejmujące wykonanie robót dodatkowych, a więc niezgodnie z podstawą faktyczną powołaną przez powoda w pozwie. Stanowiło to naruszenie wymienionych wyżej przepisów. Brak jest przy tym podstaw do uznania, iż treść pozwu była wynikiem omyłki, jak to wskazywał powód. Dokładne określenie żądania i przytoczenie okoliczności faktycznych je uzasadniających stanowi warunki formalne każdego pozwu (art. 187 § 1 k.p.c.), a powód, formułując żądanie i kierując je do sądu, określa ramy postępowania sądowego. Nie można uznać za omyłkę, w szczególności oczywistą, nieprawidłowego sformułowania podstaw faktycznych żądania przez powoda. Słusznie wskazuje także skarżący w apelacji, że nie było podstaw do przyznania powodowi prawa do powoływania w toku postępowania, w szczególności we wspomnianym piśmie z dnia 22 lutego 2011 r., nowych twierdzeń. Nie zostało bowiem wykazane, aby twierdzeń tych nie można było powołać wcześniej, ani by ich potrzeba powołania wynikła później (art.
W momencie wnoszenia pozwu powód miał całokształt wiedzy o łączących strony stosunkach i żadne nowe okoliczności nie ujawniły się później. Z powyższego wynika, iż Sąd pierwszej instancji, rozpoznający niniejszą sprawę w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, winien był ocenić zasadność pierwotnego żądania pozwu, stosownie do podanych w nim twierdzeń oraz sformułowanej podstawy faktycznej. Ten zaś pozew, jak to sam w toku dalszego postępowania wyjaśnił powód, nie był zasadny, gdyż dochodzona pozwem kwota nie wynikała z umowy, ale z wykonanych przez powoda robót dodatkowych. Za prace zaś wykonane w ramach umowy, co również bezsporne, powód otrzymał od pozwanego wynagrodzenie. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 321 § 1 k.p.c., a także związanego z nim zarzutu naruszenia art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c., poprzez zasądzenie na rzecz powoda roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w sytuacji, gdy powód dochodził roszczenia o zapłatę wynagrodzenia, stwierdzić należało, że judykatura dopuszcza takie sytuacje. Uważa się, iż przyjęcie przez sąd innej podstawy prawnej niż wskazana przez powoda nie stanowi wyjścia poza granice żądania określone w art. 321 k.p.c., jednak ocena, czy doszło do naruszenia tego przepisu wymaga wskazania stosunku, w jakim pozostaje rozstrzygnięcie sądu do zgłoszonego przez powoda żądania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2014 r., III CSK 156/13, Lex nr 1489247). Podkreśla się przy tym, że w świetle regulacji tego przepisu, dopuszczalność zasądzenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu kwoty dochodzonej jako wynagrodzenie za wykonane roboty uwarunkowana jest zbieżnością stanu faktycznego obu tych roszczeń na tle konkretnego stanu faktycznego (por., analogicznie, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2010 r., I CSK 64/10, Lex nr 811813). W sprawie niniejszej, biorąc pod uwagę pierwotne żądanie pozwu oraz zakaz występowania z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych, takiej tożsamości nie było. Biorąc pod uwagę powyższe, nie było potrzeby szczególnego rozważania zarzutów naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. i art. 455 k.c. w kontekście braku wymagalności roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Można jednak wskazać, że wezwanie do zapłaty może stanowić doręczenie pozwu, pisma procesowego, czy faktury obejmującej żądaną należność. Takie zaś pisma zostały pozwanemu bezspornie doręczone. Co więcej, w przypadku roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, jako roszczenia bezterminowego, gdy nie następuje wezwanie zgodnie z art. 455 k.c., dochodzi do swoistego „wymuszenia” początku wymagalności na zasadach określonych w art. 120 § 1 pkt 1 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2014 r., V CSK 412/13, Lex nr 1504855). Rozważając ostatecznie prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie należało stwierdzić, iż – nawet abstrahując od powołanych wyżej naruszeń – jest ono wadliwe również z uwagi na niewykazanie przez powoda, zgodnie z art. 6 w zw. z art. 410 § 1 i art. 405 k.c., wysokości ewentualnego wzbogacenia się pozwanego kosztem powoda. Wysokość tego wzbogacenia nie stanowi bowiem kwoty wskazywanej przez powoda arbitralnie i dowolnie wpisanej w fakturze, a żądaniem pozwu nie była objęta równowartość wykonanych przez powoda robót. Dla udowodnienia takiego wzbogacenia powód powinien był wykazać, jakie roboty wzbogacające pozwanego wykonał na jego rzecz i jaka jest wartość tego wzbogacenia na dzień wyrokowania. Dla ustalenia tych okoliczności nie mogą być podstawą wyłącznie dokumenty jednostronne powoda, nawet jeżeli jakieś z nich zostały podpisane przez pracownika pozwanego. Ani kierownik budowy, ani majster pozwanego nie byli upoważnieni do ustalania w imieniu pozwanego jakiegokolwiek wynagrodzenia za prace dodatkowe, ani zaciągania w imieniu pozwanego zobowiązań z tego tytułu. Faktura może być traktowana jako rachunek wystawiony przez powoda za wykonanie określonych robót, zgodnie z umową i za określone umownie wynagrodzenie. Natomiast nie jest dowodem określającym wartość wzbogacenia pozwanego kosztem powoda. Wartość prac dodatkowych nie była ustalana przez osoby uprawnione do reprezentacji stron. W orzecznictwie podkreśla się, że nawet podpisanie przez pozwanego dokumentów mogących świadczyć o potwierdzeniu faktu wykonania robót i wysokości umownego wynagrodzenia, nie może być przyjęte jako przyznanie przez pozwanego wartości bezpodstawnego wzbogacenia na dzień wyrokowania (por. powołany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2010 r., I CSK 64/10). Tym bardziej powyższe ma zastosowanie w niniejszej sprawie, gdzie pozwany od początku kwestionował swój obowiązek zapłaty kwoty określonej w wystawionej przez powoda fakturze. Z uwagi na okoliczność toczenia się niniejszej sprawy w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych oraz obowiązującą w niej zasadę prekluzji dowodowej, należało stwierdzić, że powództwo – również na podstawie prawnej wskazanej przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – podlegało oddaleniu, z uwagi na całkowity brak udowodnienia wysokości roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Wobec braku zasadności powództwa w całości, zgłoszony przez pozwanego zarzut potrącenia okazał się bezprzedmiotowy i nie podlegał odrębnemu badaniu. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok, oddalając uwzględnione przez Sąd Okręgowy powództwo w całości. O kosztach procesu postanowiono zgodnie z art. 98 w zw. z art. 99 k.p.c. stwierdzając, iż w obu instancjach powód przegrał postępowanie w całości. Na kwotę zasądzoną tytułem kosztów przed Sądem pierwszej instancji złożyły się poniesione przez pozwanego koszty zastępstwa procesowego, według stawki minimalnej wynikającej z § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (3.600 zł), a także wydatek związany z opłatą skarbową od pełnomocnictwa (17 zł). Na koszty instancji odwoławczej złożyły się zaś koszty zastępstwa procesowego, według stawki minimalnej wynikającej z § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 6 powołanego Rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. (2.700 zł), a także poniesiona przez pozwanego opłata od apelacji (5.315 zł).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.