Sygn. akt III AUa 3025/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 stycznia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia: SA Anna Kubasiak Sędziowie: SA Ewa Jankowska SO del. Ewa Stryczyńska (spr.) Protokolant: sekr. sądowy Marta Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. w Warszawie sprawy L. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. o wznowienie postępowania w sprawie oznaczonej sygnaturą akt XIV U 60/12 Sądu Okręgowego w Warszawie na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt XIV U 4304/12 I. oddala apelację; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. na rzecz L. W. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt III AUa 3025/13 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych z 29 października 2012 r. na podstawie art. 403 § 2 k.p.c. w związku z art. 114 ust 2 pkt 2 i art. 184 ust 1, art. 32 ust 1a oraz art. 100 ust 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie toczącej się pod sygn. XIV U 60/12 wywołanej odwołaniem L. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. z 17 listopada 2011r. Nr (...) wnosząc o zmianę powyższego wyroku w ten sposób, że odwołanie ubezpieczonego od w/w decyzji oddala oraz wstrzymuje wykonania wyroku. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał na pojawienie się nowych okoliczności faktycznych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których wynika, że prawo do wcześniejszej emerytury nie powstało. Skarżacy podniósł, że w trakcie wykonywania wyroku Wydział Świadczeń Emerytalno-Rentowych ustalił, że wyłączeniu podlegają okresy urlopu bezpłatnego i zwolnień lekarskich po 15 listopada 1991r., co oznacza, że nie jest spełniony warunek 15 lat pracy w warunkach szczególnych na dzień 31 grudnia 1998r. Wobec powyższego prawo do emerytury na podstawie art. 184 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie istnieje. Okoliczność ta, zdaniem Oddziału nie była przedmiotem rozważań Sądu i nie ustalono faktycznego okresu pracy w warunkach szczególnych z wyłączeniem powyższych okresów. Ponadto Zakład wskazał, że zachodzą przesłanki uzasadniające wniesienie skargi o wznowienie postępowania, o których mowa w art. 114 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z którego wynika, że organ rentowy występuje do Sądu o wznowienie postępowania, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczenia nie istnieje lub istnieje w niższej wysokości. W odpowiedzi na skargę L. W. wniósł o odrzucenie skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. ewentualnie oddalenie skargi na podstawie art. 412 § 2 k.p.c. z uwagi na brak wykrycia nowych okoliczności faktycznych bądź środków dowodowych, bądź zwrot pisma stronie skarżącej z uwagi na niedopełnienie wymogów zawartych w art. 126 § 1 i 2 oraz art. 128 k.p.c. W uzasadnieniu zainteresowany podał, że z treści skargi wynika, że nową okolicznością faktyczną powołaną jako podstawa wznowienia postępowania jest „wykrycie" okresów urlopów wypoczynkowych i zwolnień lekarskich, z których korzystał L. W. i ich wpływ na staż pracy w szczególnych warunkach. Jedynym dowodem w sensie materialnym „odkrytym" przez Oddział jest wydruk z systemu komputerowego Zakładu (załączony do skargi). Zdaniem ubezpieczonego środek dowodowy w postaci wydruku komputerowego, który był dostępny stronie skarżącej przez cały okres postępowania sądowego nie może stanowić nowego dowodu. Strona skarżąca bowiem mogła z niego skorzystać w toku postępowania sądowego, toczącego się przed Sądem przy dołożeniu należytej staranności. Ubezpieczony wskazał, że, wydruk był dostępny i znany organowi rentowemu, który w toku postępowania nie podnosił zarzutów odnoszących się do wpływu okresów zwolnień lekarskich czy urlopów wypoczynkowych na staż pracy odwołującego się. W ocenie ubezpieczonego nie można uznać, że strona skarżąca dowodzi znanych jej w postępowaniu okoliczności za pomocą później wykrytych, nowych środków dowodowych. Wyrokiem z 8 października 2013r. Sąd Okręgowy w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych oddalił skargę o wznowienie postępowania oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. na rzecz odwołującego się L. W. kwotę 60 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego były następujące ustalenia faktyczne: L. W. urodzony (...) złożył 5 września 2011r. wniosek o emeryturę. Decyzją z 17 listopada 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. odmówił L. W. prawa do emerytury z uwagi, że na 1 stycznia 1999r. nie udokumentował 15 lat pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Odwołanie od powyższej decyzji złożył L. W. wnosząc o uchylenie powyższej decyzji w całości i przyznanie prawa do emerytury. W uzasadnieniu stanowiska odwołujący podał, że do akt ZUS złożył świadectwo pracy z 25 stycznia 2001r. oraz świadectwo pracy z 18 września 2000r. W zaskarżonej decyzji ZUS nie odniósł się do drugiego ze złożonych świadectw pracy nie zaliczając wskazanego w nim okresu zatrudniania w szczególnych warunkach do stażu pracy. Zdaniem odwołującego się, z obu świadectw pracy wynika, że wykonywana przez niego praca miała szczególny charakter i obejmowała okresy: od 5 maja 1978 r. do 14 maja 1991 r. i od 4 listopada 1996 r. do 18 września 2000 r. Łącznie okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach, zdaniem odwołującego się wynosił 16 lat, 10 miesięcy i 23 dni. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 184 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1229 ze. zm.) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz jest prawnie i faktycznie uzasadniona. W uzasadnieniu podał, że odwołujący się 1 września 2011r. złożył wniosek o emeryturę. Na podstawie załączonych dokumentów Zakład przyjął za udokumentowane łącznie 29 lat, 9 miesięcy i 25 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Do stażu pracy w szczególnych warunkach Oddział nie uwzględnił okresu od 5 maja 1978r. do 14 maja 1991r. potwierdzonego świadectwem wykonywania prac w szczególnych warunkach z 25 stycznia 2001r. wystawionym przez (...) Przedsiębiorstwo (...), gdyż zakres wykonywanej pracy nie została wykazany ściśle według wykazu, działu i pozycji załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. Wyrokiem z dnia 29 października 2012r. w sprawie o sygn. akt XIV U 60/12 Sąd Okręgowy w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, ze przyznał L. W. prawo do emerytury poczynając od 17 września 2011r. Sąd Okręgowy ustalił, że odwołujący się osiągnął wiek 60 lat, wykonywał przez ponad 15 lat pracę w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy przewidzianym dla danego stanowiska na 1 stycznia 1999r., jak również posiadał okres zatrudnienia w wymiarze ponad 25 lat oraz miał rozwiązany stosunek zatrudnienia. Ustalając czy ubezpieczony ma wymaganą ilość okresów, przez które wykonywał prace w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy przewidzianym dla danego stanowiska Sąd Okręgowy wziął pod uwagę dokumenty znajdujące się w aktach sądowych i rentowych jak również zeznania świadków L. B., J. B. i T. W.. Sąd przy tym ustalił, że w całym okresie pracy w (...) odwołujący wykonywał prace w szczególnych warunkach. Apelacja od powyższego wyroku nie została wniesiona przez żadną ze stron. W dniu 11 grudnia 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. wniósł skargę o wznowienie powyższego postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z 29 października 2012r. z uwagi na pojawienie się nowych okoliczności faktycznych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których wynika, że prawo do wcześniejszej emerytury nie powstało. Organ rentowy wskazał, że informacje stanowiące podstawę do sporządzenia i złożenia wniosku o wznowienie postępowania Oddział uzyskał na początku grudnia 2012 r. po analizie akt sprawy przeprowadzonej przez komórkę merytoryczną odnośnie faktycznego stażu pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy nie zaskarżył co do zasady wyroku apelacją podzielając stanowisko Sądu w przedmiocie uznania pracy w warunkach szczególnych w spornym okresie. Dopiero po przekazaniu wyroku do wykonania i szczegółowej analizie okazało się, że wyłączeniu podlegają okresy nieskładkowe po 14 listopada 1991r. Wcześniej ta okoliczność była niesporna, gdyż odwołanie dotyczyło uznania pracy w warunkach szczególnych, co do zasady. Wyrokiem Sądu z 29 października 2012r. w stażu pracy w szczególnych warunkach uwzględniono okresy od 5 maja 1978r. do 14 maja 1991r. i od 4 listopada 1996r. do 31 grudnia 1998r. Z powyższych okresów w ocenie Oddziału należy wyłączyć okresy zwolnień lekarskich od 21 lipca 1997r. do 26 lipca 1997r. (6 dni), od 28 lipca 1997 r. do 1 sierpnia 1997 r. (5 dni), od 02 kwietnia 1998r. do 28 czerwca 1998r. (88 dni) i od 8 lipca 1998r. do 31 grudnia 1998r. (177 dni ). Okresy zwolnień lekarskich zostały wykazane przez zakład pracy w punkcie szóstym druku Rp-7 z 9 września 2001r. Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie akt sprawy sygn. XIV U 60/12, akt osobowych, akt organu rentowego oraz dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy niniejszej i sprawy XIV U 60/12, które nie były kwestionowane i w ocenie Sądu są wiarygodne. Sąd odmówił w całości wiary zeznaniom odwołującego się złożonym w niniejszej sprawie, gdyż jednoznacznie przeczą im dowody z dokumentów wymienione w ustaleniach faktycznych. Wskazane dokumenty jasno dowodzą, że w spornych okresach odwołujący się faktycznie pracy nie świadczył lecz korzystał ze zwolnień lekarskich bądź zwolnień związanych z opieką nad matką. Odmienne twierdzenia odwołującego się, który nie potrafił wyjaśnić przyczyn odmiennych zapisów w okazywanej mu dokumentacji, nie mogą być uznane za wiarygodne. Tym samym nie mógł na tych zeznaniach oprzeć swoich ustaleń i odmówił im wiary. Uwzględniając powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że skarga o wznowienie postępowania złożona przez organ rentowy nie jest uzasadniona. Sąd Okręgowy stwierdził, że postępowanie toczyło się na skutek skargi o wznowienie postępowania w trybie prawidłowo wskazanym przez ZUS, w oparciu o przepisy szczególne ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2013r. poz.1440). Zdaniem Sądu Okręgowego nie zachodziła podstawa do stosowania w niniejszej sprawie trybu wznowienia określonego w przepisach kodeksu postępowania cywilnego na podstawie art. 399 i następnych. W tego rodzaju sprawach stosować należy przepisy o charakterze szczególnym wskazane w art. 114 w/w ustawy. Jedynie w zakresie nie uregulowanym odmiennie do wznowienia postępowania posiłkowo zastosować można przepisy k.p.c. (np. o sposobie rozstrzygnięcia o skardze - art. 412 k.p.c.). Podstawy zaś wznowienia wynikać muszą z treści powołanej ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy podkreślił, że zgodnie z art. 114 tej ustawy prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość (art. 114 ust. 1) Stosownie zaś do art. 114 ust. 2 w/w ustawy jeżeli prawo do świadczeń lub ich wysokość ustalono orzeczeniem organu odwoławczego, organ rentowy na podstawie dowodów lub okoliczności, o których mowa w ust. 1: 1) wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo do świadczeń lub podwyższającą ich wysokość; 2) występuje do organu odwoławczego z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje lub że świadczenia przysługują w niższej wysokości; z wnioskiem tym organ rentowy może wystąpić w każdym czasie; 3) wstrzymuje wypłatę świadczeń w całości lub części, jeżeli emeryt lub rencista korzystał ze świadczeń na podstawie nieprawdziwych dokumentów lub zeznań albo w innych wypadkach złej woli. W ocenie Sądu Okręgowego rozważyć należało czy wystąpiły przesłanki z art. 114 ust. 1 w/w ustawy w związku z art. 114 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Zdaniem Sądu Okręgowego w niniejszej zaś sprawie takie przesłanki nie wystąpiły. Podstawą jaką podnosił skarżący, która miała stanowić bazę dla wznowienia miało być ujawnienie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, gdyż z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje lub że świadczenia przysługują w niższej wysokości. W ocenie Sądu pierwszej instancji podnoszona przez ZUS przesłanka nie zaistniała w rzeczywistości. Nie można bowiem przyjąć by w istocie okoliczność korzystania ze zwolnień lekarskich w okresie zatrudnienia przez odwołującego się była rzeczywiście ujawniona dopiero w niniejszym postępowaniu i już po wydaniu prawomocnego wyroku. Okoliczność ta była bowiem zarówno ZUS jak i Sądowi rozstrzygającemu sprawę znana już na etapie wystąpienia przez odwołującego się z wnioskiem o emeryturę. W zaświadczeniu RP-7 złożonym w ZUS razem z wnioskiem taka okoliczność była jasno wskazana. Była ona zatem znana Sądowi w momencie rozstrzygania o prawie do emerytury. Nadto Sąd ten miał wiedzę o innych dokumentach potwierdzających tę okoliczność tj. w kserokopii akt osobowych odwołującego się, które złożono do akt sprawy gdzie jednoznacznie wskazano, że odwołujący się w wymienionych okresach korzystał ze zwolnienia od pracy na skutek choroby czy opieki nad matką. Na tych zapiskach oparł się syndyk wydając zaświadczenie RP-7 potwierdzające tę okoliczność. W ocenie Sądu Okręgowego nie może budzić wątpliwości, że wskazana przesłanka była znana i brana pod uwagę przez Sąd przy pierwszym rozpoznaniu sprawy. Sąd bowiem w uzasadnieniu orzeczenia ustalił, że w okresie od 5 maja 1978 r. do 14 maja 1991 r. i od 4 listopada 1996 r. do 18 września 2000 r. odwołujący pracował w firmie (...) w szczególnych warunkach. Sąd przy tym oparł się przy dokonywaniu ustaleń na wszystkich dokumentach złożonych do akt sprawy i żadnemu z nich nie odmówił wiary. Na podstawie zaś m. in. tych dokumentów ustalił, że odwołujący posiadał okres ponad 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Zdaniem Sądu Okręgowego również kwestia okresów wykonywania (i niewykonywania) pracy objęta jest ustaleniami faktycznymi Sądu dokonanymi w prawomocnym rozstrzygnięciu. Tym samym wywody zawarte w skardze o wznowienie postępowania musiałyby w istocie powodować zakwestionowanie prawomocnie dokonanych ustaleń faktycznych zawartych w wyroku z 29 października 2012r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że warunkiem dokonywania ponownej oceny prawa do emerytury w świetle cytowanego art. 114 w/w ustawy musiało być wystąpienie nowych dowodów lub „ujawnienie" okoliczności istniejących przed wydaniem tej decyzji. Organ rentowy nie wskazał w sposób przekonujący by rzeczywiście w sprawie po wydaniu wyroku zaistniał jakiś nowy dowód czy też by „ujawniona” została nowa przesłanka. Organ nie przedstawił na to żadnego dowodu, który by potwierdził ową nowość czy ujawnienie nieznanych wcześniej okoliczności. Sąd podniósł, że jak wynika z językowej wykładni art. 114 ust. 1 musi nastąpić „ujawnienie" okoliczności która istniała, co oznacza, że okoliczność ta wcześniej ujawniona nie była. Oznacza to, że musi to być okoliczność, która w postępowaniu przed Sądem nie była ujawniona jak też nie była znana organowi. Taka zaś przesłanka w niniejszej sprawie nie zachodziła albowiem organ miał wiedzę o okresach zwolnień od pracy w związku z chorobami odwołującego się już przy rozpoznawaniu wniosku o emeryturę, a z pewnością posiadał ją już w trakcie postępowania odwoławczego przed Sądem. Mógł zatem w razie gdyby kwestionował poprawność dokonywanych przez Sąd ustaleń faktycznych złożyć apelację od wyroku, gdyż to stanowiło jedyny sposób zweryfikowania poprawności dokonanych ustaleń i oceny dowodów. Zdaniem Sądu Okręgowego organ rentowy nie może obecnie, obchodząc przepisy o trybie i terminie złożenia apelacji, próbować uzyskać zmianę prawomocnego orzeczenia na podstawie rzekomo nieznanej organowi i sądowi "'ujawnionej" okoliczności. Ta bowiem okoliczność była znana organowi jak też była znana i uwzględniona przy rozstrzyganiu wyrokiem z 29 października 2012r. przez Sąd, który dokonał ustaleń faktycznych. W ocenie Sądu Okręgowego nie ma znaczenia, czy w rzeczywistości odwołujący się w spornych okresach pracę świadczył czy też korzystał ze zwolnień lekarskich, skoro Sąd dokonując prawomocnych ustaleń uznał, że te okresy winny być uznane za okresy pracy w szczególnych warunkach. Tym samym również uzupełnione w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe co do tej okoliczności i ustalenia, że L. W. w spornych okresach pracy nie świadczył pracy nie stanowi wystarczającej podstawy dla odmiennego rozstrzygnięcia. Kluczem dla oceny zasadności skargi o wznowienie jest stwierdzenie, że nie ujawniono żadnych okoliczności które nie byłyby znane Sądowi i utrwalone w prawomocnie dokonanych ustaleniach faktycznych. Sąd Okręgowy stwierdził, że w niniejszym przypadku nie zachodzą przesłanki dokonania wznowienia postępowania na podstawie art. 114 w/w ustawy przytaczając szereg orzeczeń wydanych przez Sądy w analogicznych sprawach m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2012 r. (II UK 160/11, OSNP 2013/5-6/64, LEX nr 1170999), wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 14 marca 2013 r. (III AUa 1286/12, LEX nr 1298932), wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 9 stycznia 2013 r. (III AUa 563/12, LEX nr 1254499), wyrok Sadu Najwyższego z dnia 22 lutego 2010 r. (I UK 247/09, LEX nr 585725), wyroku z dnia 13 września 2011 r. (I UK 124/11, LEX 1026625), wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2007 r. (I UK 88/07, LEX nr 884983), wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 kwietnia 2013 r. (III AUa 1538/12), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2003 r., (sygn. II UK 146/02, OSNP-wkł. (...)). Sąd Okręgowy podniósł, że w wyroku z dnia 28 lutego 2012 r. (K 5/11, OTK-A 2012/2/16, Dz.U.2012/251, Lex nr 1112548) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 114 ust. la ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niezgodny z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 oraz z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym orzeczenia wydawane na podstawie art. 114 ust. la utraciły swoją aktualność. Tym samym Sąd musiał oprzeć swoje rozstrzygnięcie na aktualnym stanie prawnym (tj. z pominięciem art. 114 ust.la) oraz mógł posiłkować się orzeczeniami, które wydawane były już po wyroku Trybunału, ewentualnie nie prowadzą do rozstrzygnięć z tym wyrokiem sprzecznych. Zaprezentowane orzeczenia zdaniem Sądu Okręgowego przemawiały za uznaniem, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 114 w/w ustawy. Wobec zaistnienia powyżej opisanych okoliczności, Sąd Okręgowy na podstawie art. 412 § 2 k.p.c. oddalił skargę o wznowienie postępowania jako nieuzasadnioną. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 98 k.p.c. uwzględniając, że ZUS sprawę w całości przegrał, zaś ubezpieczony był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Wysokość zaś wynagrodzenia pełnomocnika określono na podstawie art. 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Od powyższego wyroku apelację wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. , zaskarżając go w całości, zarzucił:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.