Sygn. akt II Ca 185/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Marzenna Ernest po rozpoznaniu w dniu 17 października 2013 r. w Szczecinie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa K. O. przeciwko (...)Niestandaryzowanemu Sekurytyzacyjnemu Funduszowi Inwestycyjnemu Zamkniętemu w W. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie z dnia 08 listopada 2012 r., sygn. III C 905/12 I. oddala apelację; II. zasądza od powódki K. O. na rzecz pozwanego (...)Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji. UZASADNIENIE K. O. wniosła pozew przeciwko (...) Niestandaryzowanemu Sekurytyzacyjnemu Funduszowi Inwestycyjnemu Zamkniętemu w W. o ustalenie, że umowa kredytu nr (...) zawarta 22 września 2005r. wygasła z dniem 7 października 2007r., tj. dniem śmierci pożyczkobiorcy W. M. i nie wywołuje skutku względem K. O.. W uzasadnieniu żądania pozwu K. O. wywodziła, że 22 września 2005r. W. M. zawarł z (...) Bank (...) Spółką Akcyjną umowę pożyczki kwoty 11 000 zł. Pożyczkobiorca przystąpił do Grupowego (...) Pożyczkobiorców, na podstawie którego, w razie jego śmierci, świadczenie z umowy ubezpieczenia miało być wypłacone Bankowi, wobec czego z dniem śmierci W. M. wygasają roszczenia wynikające z tej umowy wobec jego spadkobiercy. K. O. nabyła spadek po W. M. na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Pabianicach z dnia 4 marca 2008r. O fakcie zawarcia umowy pożyczki dowiedziała się dopiero w czerwcu 2010 roku z pisma pozwanej informującego o nabyciu wierzytelności wobec W. M.. Po otrzymaniu zawiadomienia o przelewie wierzytelności powódka poinformowała (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną o zgonie W. M. i zwróciła się o doręczenie jej dokumentacji dotyczącej umowy pożyczki. Pismem z dnia 27 września 2009r. powódka otrzymała pismo z banku, z którego wynika, że skierowane przez Bank roszczenie do ubezpieczyciela nie zostało uwzględnione z powodu upływu trzech lat od daty zdarzenia objętego ubezpieczeniem. (...) Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty w W. wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc, że zajście zdarzenia ubezpieczeniowego nie skutkuje wygaśnięciem umowy pożyczki, a powódka – jako spadkobierczyni pożyczkobiorcy – zobowiązana jest do zaspokojenia roszczeń wynikających z tej umowy. Nadto pozwana podniosła zarzut braku legitymacji procesowej biernej, ponieważ nie była ona stroną umowy pożyczki. Wyrokiem z dnia 8 listopada 2012r. Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 1.217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy powołał się na następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: W dniu 22 września 2005r. W. M. zawarł z (...) Bank (...) Spółką Akcyjną w W. umowę, na podstawie której udzielono mu pożyczki w kwocie 11 880 zł, którą zobowiązał się spłacić w 60 ratach miesięcznych w kwocie po 310,28 zł każda. W. M. wyraził zgodę na objęcie ochroną ubezpieczeniową i na przekazanie (...) SA danych niezbędnych do ubezpieczenia oraz aby w razie zajścia wypadku objętego ubezpieczeniem, zwłaszcza w razie jego śmierci, świadczenie z tytułu umowy grupowego ubezpieczenia pożyczkobiorców zawartej na jego rzecz przez (...) Bank (...) SA w W., zostało wypłacone temu Bankowi. Umowa została zawarta w pakiecie rozszerzonym, a składka ubezpieczeniowa miała być opłacana łącznie z ratami pożyczki. Zgodnie z postanowieniem § 8 ogólnych warunków kredytowych na zakup towarów i usług (umowa zawierana w Banku) podstawowy zakres ubezpieczenia obejmuje: śmierć, trwałą lub całkowitą niezdolność kredytobiorcy do pracy; rozszerzony obejmuje dodatkowo: utratę pracy, czasową niezdolność do pracy lub poważną chorobę. W. M. zmarł w dniu 7 października 2007r. w P.. Postanowieniem z dnia 4 marca 2008r. (sygn. akt I Ns 910/07) Sąd Rejonowy w Pabianicach stwierdził, że spadek po W. M. nabyła, na podstawie testamentu notarialnego, K. O.. W dniu 10 maja 2010r. (...) Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty w W., za pośrednictwem (...) S.A. we W., skierował do W. M. zawiadomienie o zakupie, na podstawie umowy z dnia 29 marca 2010r., wierzytelności z łączącej go z (...) Bank (...) Spółka Akcyjną w W. umowy z dnia 22 września 2005r. Pismo powyższe zostało skierowane na wskazany w umowie pożyczki adres zamieszkania W. M. i zostało przekazane K. O. przez sąsiadkę W. M.. K. O. zwróciła się do (...) Spółki Akcyjnej we W. o udzielenie jej informacji o pożyczce udzielonej W. M.. Pismem z dnia 15 lipca 2010r. (...) S.A. we W. poinformował, że aktualnie – z powodu nie zakończonego procesu przekazywania dokumentacji kredytowej przez Bank – nie może udzielić jej żadnych informacji. Pismem z dnia 4 marca 2011r. (...) S.A. we W. poinformował K. O., że Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty w W. nabyła wierzytelność wobec W. M. wynikającą z umowy pożyczki zawartej w dniu 22 września 2005r. z (...) Bank (...) Spółką Akcyjną w W. i załączyła ww. umowę, a nadto poinformowała o możliwości rozłożenia spłaty zadłużenia na raty. Pismem z dnia 20 kwietnia 2011r. (...) S.A. we W. poinformował K. O. o wstrzymaniu działań windykacyjnych do dnia 30 maja 2011r. W dniu 2 maja 2011r. K. O. zwróciła się o udzielenie informacji o udzielonej W. M. pożyczce do (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej w W.. Pismem z dnia 15 września 2011r. (...) poinformował K. O., że roszczenie z tytułu śmierci W. M. zostało zgłoszone po upływie trzech lat od daty zdarzenia objętego ubezpieczeniem, a zatem po upływie okresu przedawnienia, co skutkuje odmową uwzględniania roszczenia. Pismem z dnia 3 października 2011r. K. O. zwróciła się do (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej w W. o udzielenie jej informacji o zgłoszeniu przez Bank roszczenia z tytułu ubezpieczenia, wskazując, że o śmierci W. M. poinformowała Bank w dniu 1 czerwca 2010r., a zatem na 4 miesiące przed upływem okresu przedawnienia. Pismem z dnia 3 października 2011r. K. O. wniosła odwołanie od decyzji (...) z dnia 15 września 2011r. W piśmie z dnia 16 listopada 2011r. (...) odmówił uwzględnienia odwołania, wskazując, że roszczenie z tytułu umowy ubezpieczenia zostało zgłoszone 16 maja 2011r., a nadto, że z powodu nie odprowadzenia składki ubezpieczeniowej W. M. nie został objęty ochroną ubezpieczeniową. W. M. spłacał raty pożyczki do dnia śmierci. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Rejonowy uznał powództwo, oparte na treści art. 189 k.p.c., za niezasadne. Sąd Rejonowy wskazał, iż przepis art. 189, aczkolwiek zamieszczony w kodeksie postępowania cywilnego, ma charakter materialnoprawny, stanowi bowiem podstawę dochodzenia roszczeń. Powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa może być uwzględnione wtedy, gdy spełnione są dwie przesłanki merytoryczne: interes prawny oraz wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje. Interes prawny istnieje wówczas, gdy zachodzi stan niepewności co do istnienia stosunku prawnego lub prawa, a wynik postępowania doprowadzi do usunięcia niejasności i wątpliwości w tym zakresie i zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji wskazał, że powódka ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia roszczeń z tytułu umowy pożyczki zawartej przez W. M. z (...) Bank (...) Spółka Akcyjną w W., ponieważ pożyczkodawca zbył wierzytelność z tego tytułu na pozwaną, która zamierza podjąć wobec powódki działania windykacyjne, na co wskazuje treść pism (...) S.A. Spółki Akcyjnej we W.. Jak zauważył Sąd Rejonowy, rozstrzygnięcie sprawy zgodne z żądaniem pozwu wymagało wykazania przez powódkę – stosownie do art. 6 k.c. – że zaistniały okoliczności skutkujące, zgodnie z treścią żądania pozwu, wygaśnięciem umowy pożyczki z dniem śmierci W. M.. W ocenie Sądu, wbrew zarzutowi podniesionemu przez stronę pozwaną, posiada ona legitymację bierną w niniejszej sprawie. W procesie o ustalenie legitymację bierną ma podmiot, w stosunku do którego powód posiada interes prawny w danym ustaleniu. Zważywszy, że pozwana, jak wynika z treści pisma z dnia 5 maja 2010r. nabyła wierzytelność wobec W. M. z umowy z dnia 22 września 2005r., która to wierzytelność na skutek spadkobrania przeszła na powódkę, a nadto za pośrednictwem podmiotu zajmującego się windykacją, podejmuje czynności windykacyjne wobec powódki, niewątpliwie jest legitymowany biernie w niniejszej sprawie. Sąd Rejonowy wskazał, iż powódka upatrywała przyczyny wygaśnięcia umowy pożyczki w fakcie zgonu pożyczkobiorcy W. M., który wyraził zgodę na objęcie go, w związku z zawartą 22 września 2005r. umową pożyczki, grupowym ubezpieczeniem pożyczkobiorców na wypadek między innymi śmierci, w której to umowie uposażonym był (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w W.. Zgodnie z treścią przepisu art. 805 § 1 i 2 k.c. przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Przy czym przy ubezpieczeniu osobowym świadczenie ubezpieczyciela polega w szczególności na zapłacie umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej. Zgodnie z treścią przepisu art. 831 § 1 k.c. ubezpieczający może wskazać jedną lub więcej osób uprawnionych do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci osoby ubezpieczonej; może również zawrzeć umowę ubezpieczenia na okaziciela. Ubezpieczający może każde z tych zastrzeżeń zmienić lub odwołać w każdym czasie. W świetle przytoczonych wyżej przepisów, Sąd Rejonowy stwierdził, iż w wypadku śmierci ubezpieczającego uposażony – w niniejszej sprawie bank, który udzielił pożyczki – nabywa roszczenie o wypłacenie umówionej sumy ubezpieczenia. Fakt nabycia tego roszczenia (śmierci ubezpieczającego) nie powoduje wygaśnięcia umowy pożyczki i wynikłych z niej roszczeń, chyba że taki skutek zajścia wypadku ubezpieczeniowego w postaci śmierci ubezpieczającego został przewidziany czy to w umowie pożyczki, czy umowie ubezpieczenia. Bank może zatem dochodzić roszczeń z umowy pożyczki czy to w całości, czy w części nie zaspokojonej wypłatą świadczenia z umowy ubezpieczenia również od następców prawnych pożyczkobiorcy. Powódka nie załączyła do pozwu umowy ubezpieczenia co pozwoliłoby Sądowi na poczynienie ustaleń co jej treści w tym zakresie, a w szczególności co do tego, czy zajście wypadku ubezpieczeniowego skutkowało, w świetle jej postanowień, wygaśnięciem umowy pożyczki. Treść umowy ubezpieczenia i ogólnych warunków pozwala ustalić jedynie ubezpieczyciela i zakres ubezpieczenia. Dokumenty te nie pozwalają natomiast na ustalenie chociażby sumy ubezpieczenia, czyli kwoty jaka podlegałaby wypłaceniu po śmierci W. M., co mogłoby wskazywać, że wypłacone świadczenie z umowy ubezpieczenia zaspokoiłoby roszczenie banku z tytułu umowy pożyczki i z tego powodu skutkowało wygaśnięciem umowy pożyczki. Dlatego też, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie sposób uznać, że powódka udowodniła, że zgon W. M. i zaktualizowanie się roszczenia wobec ubezpieczyciela o wypłatę świadczenia wywołało skutek w postaci wygaśnięcia umowy pożyczki na jakiejkolwiek podstawie prawnej. Ani śmierć strony umowy ani zawarcie umowy ubezpieczenia jak również i zaniechanie przez pożyczkodawcę wystąpienia z roszczeniem z tytułu umowy ubezpieczenia we wskazanym w niej terminie skutku takiego, tj. wygaśnięcia umowy, nie powoduje. Roszczenia z tytułu umowy pożyczki mają charakter roszczeń majątkowych, a zgodnie z treścią przepisu art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do treści przepisów kodeksu cywilnego. Z tych też względów Sąd Rejonowy powództwo oddalił. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.). Na zasądzone od powódki na rzecz pozwanego koszty procesu złożyły się: kwota 1 200 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od złożonego dokumentu pełnomocnictwa procesowego. Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka, zaskarżając wyrok w całości i domagając się jego zmiany poprzez orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu wraz z zasądzeniem kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych za obie instancje, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia w całości przy uwzględnieniu wniosku o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w postępowaniu i w postępowaniu odwoławczym. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.