Sygn. akt III Ca 1205/14 POSTANOWIENIE Dnia 20 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Tomasz Pawlik Sędziowie: SO

k.c.) powinno równoważyć zatem wszelki uszczerbek związany z trwałym obciążeniem nieruchomości. Wbrew twierdzeniom uczestnika postępowania właściciel nieruchomości nie może skutecznie dochodzić od nieuprawnionego posiadacza służebności przesyłu naprawienia szkody z powodu obniżenia wartości tej nieruchomości, związanego z normalnym korzystaniem z nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści takiej służebności (uchwała SN z dnia 8 września 2011r. III CZP 43/11). Z uwagi na to oddalono wniosek uczestnika postępowania o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłego. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 9 października 2013 r. w sprawie VCSK 491/12 wskazał, że użycie w art.

k.c przymiotnika „odpowiednie” co do wynagrodzenia oznacza, że przewidziane w tym przepisie wynagrodzenie powinno być ustalane każdorazowo indywidualnie i dostosowane do okoliczności w danej sprawie. Przy ustalaniu wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu należy brać pod uwagę, że służebność będzie wykonywana w pasie eksploatacyjnym niezbędnym właścicielowi urządzeń do obsługi sieci. Pas eksploatacyjny to pas trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości powodującego zmniejszenie wartości nieruchomości. Zgodnie z art. 305

§2

kc poprzez zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, które nie jest odpowiednie. W apelacji zawarty został wniosek o dopuszczenie dowodu z pisemnej uzupełniającej opinii biegłego M. J. na okoliczność wyliczenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu z uwzględnieniem faktu, iż do obniżenia wartości nieruchomości doszło w przeszłości, a więc wartość służebności przesyłu winna zostać wyliczona w oparciu o tę obniżoną wartość rynkową nieruchomości, a także z uwzględnieniem niższych współczynników współkorzystania z nieruchomości. Ostatecznie skarżący domagał się zmiany postanowienia w zaskarżonej części i zasądzenia od uczestnika na rzecz wnioskodawcy jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w kwocie ustalonej na podstawie uzupełniającej opinii biegłego, a także zasądzenia od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów postępowania za obie instancje. W piśmie procesowym z dnia 9 lipca 2014 roku wnioskodawca domagał się oddalenia apelacji w całości oraz zasądzenia na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja uczestnika postępowania nie mogła odnieść zamierzonego skutku wobec trafności zaskarżonego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował roszczenie wnioskodawcy przyjmując, że ma ono źródło w regulacji art.

§ 1k.c.

a następnie prawidłowo rozpoznał sprawę. Sygn. akt III Ca 1205/14 Ustalenia faktyczne składające się na podstawę faktyczną orzeczenia mają podstawę w informacjach zawartych we wskazanych w uzasadnieniu orzeczenia wiarygodnych źródłach dowodowych i co należy podkreślić w istocie nie były w apelacji kwestionowane. Zawarte w niej zarzuty w istocie kwestionują ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego (subsumcję ustalonego stanu faktycznego i jej wynik; sposób ustalenia i określenia wysokości wynagrodzenia) i jako takie nie mają wpływu na powyższą ocenę. Z tych też względów Sąd odwoławczy przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji. Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena prawna ustalonego stanu faktycznego w swym zasadniczym zarysie jest prawidłowa. Roszczenie skarżącej ma swe prawne odniesienie we wskazanej powyżej regulacji prawnej i w tej części ocena prawna nie była kwestionowana w apelacji, a Sąd odwoławczy w całości ją podziela i przyjmuje za własną. Ustanowienie na rzecz uczestniczki postępowania żądanej służebności rodziło prawo wnioskodawcy do otrzymania od niej „odpowiedniego wynagrodzenia”. Podkreślenia wymaga, że prawodawca nie określił bliżej kryteriów jakim powinno ono odpowiadać, pozostawiając to judykaturze i doktrynie prawa. Zarówno w judykaturze jaki i w doktrynie prawa podkreśla się, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu jest konstrukcyjnie oraz funkcjonalnie podobne do wynagrodzenia należnego właścicielowi nieruchomości obciążonej za ustanowienie służebności drogi koniecznej (art. 145 § 1 k.c.) i przy ustalaniu jego wysokości zaleca się posiłkować się dorobkiem judykatury i doktryny dotyczącym tej instytucji prawa. Dlatego generalnie powinno ono być ustalone na podstawie cen rynkowych, a jako kryteria pomocnicze należy wziąć pod uwagę: zwiększenie wartości przedsiębiorstwa, którego składnikiem stała się służebność (zob. art. 55 1 pkt 3 k.c.), ewentualne obniżenie wartości nieruchomości obciążonej i straty poniesione przez właściciela nieruchomości obciążonej. Z uwagi na faktyczną niemożność wyliczenia wynagrodzenia w oparciu o korzyści uzyskiwane przez przedsiębiorcę (zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa przesyłowego) należy je określić przede wszystkim z perspektywy interesów ekonomicznych właściciela nieruchomości obciążonej (por. w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 02 2013r. – IV CSK 440/12, LEX nr 1294169). Jednocześnie brak w omawianej regulacji kryteriów mających zastosowanie przy określeniu rozmiaru wynagrodzenia oznacza, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę polegającą na indywidualizacji ocen w tym zakresie, formułowanych na podstawie określonego stanu faktycznego, które mogą także wynikać z ogólnych reguł porządku prawnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 02 2013r.- IV CSK 440/12, LEX nr 1294169), Wynagrodzenie przewidziane w art.

§ 1

k.c., ma przy tym w pełni i najczęściej jednorazowo wynagradzać właścicielowi nieruchomości obciążonej wszystkie negatywne skutki wynikające z ustanowienia służebności przesyłu, Sygn. akt III Ca 1205/14 Jako kryteria pomocnicze należy uwzględnić zarówno rodzaj, rozmiar, położenie, właściwość i sposób eksploatacji urządzeń przesyłowych, jak i rodzaj, powierzchnię i przeznaczenie nieruchomości obciążonej, zakres ingerencji w tę nieruchomość, ewentualne obniżenie jej wartości, straty psychiczne i materialne oraz utracone korzyści właściciela nieruchomości obciążonej. Dlatego ustalenie jego wysokość nie jest wynikiem prostego przerachowania określonych wskaźników lecz wypadkową wielu czynników wpływających w konkretnym przypadku na zakres władztwa właścicieli nieruchomości, ich sytuację faktyczną, materialną i prawną. Z tego powodu – skoro jego ustalenie zostało pozostawione uznaniu sądu - może być skorygowane przez Sąd odwoławczy tylko wtedy, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy jest ono niewspółmiernie nieodpowiednie, jako rażąco wygórowane lub rażąco niskie (odpowiednio, por. w orzeczeniu Sądu Najwyższego 9 07 1970r. III PRN 39/70, OSNCP 1971, Nr 3, poz. 53, dotyczącym pozostawionej sądowi swobodzie w ustalaniu wysokości zadośćuczynienia). Z taką zaś sytuacją nie mamy jednak do czynienia w sprawie. Zarówno w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji jak i w apelacji skarżąca w istocie podnosiła, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno być wyliczone „z pominięciem elementu odszkodowawczego (utraty wartości nieruchomości)” i nie może ono uwzględniać odszkodowania za utratę przez nieruchomość w przeszłości wartości na skutek posadowienia na niej urządzeń przesyłowych (związane z tym roszczenie odszkodowawcze powinno być dochodzone oddzielnie i uległo przedawnieniu), lecz należy je ustalić w oparciu o aktualną wartość nieruchomości uwzględniającą posadowienie tych urządzeń i rekompensować uczestnikom postępowania tylko ograniczenia w wykonywaniu władztwa nad nieruchomością związane z ustanowieniem służebności przesyłu. Stanowisko to jest wadliwe. Prowadzi ono bowiem do pozbawienia właściciela nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu możliwości uzyskania rekompensaty za częściową utratę wartości rynkowej nieruchomości na skutek posadowienia na nieruchomości urządzeń przesyłowych, gdyż z chwilą ustanowienia tej służebności przedsiębiorca uzyskuje tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, co wyłącza możliwość dochodzenia przez właściciela nieruchomości obciążonej roszczeń na podstawie art. 415 k.c. i 405 k.c., a ich hipotetyczny zakres za wcześniejszy okres (po posadowieniu urządzeń przesyłowych do ustanowienia służebności przesyłu) nie obejmuje częściowej utraty wartości nieruchomości obciążonej, bowiem w tym czasie przysługiwało właścicielowi nieruchomości roszczenie negatoryjne z art. 222 § 2 k.c. przez co utrata jej wartości nie była trwała (w przewidziany prawem sposób właściciele mógł doprowadzić do usunięcia urządzeń przesyłowych z jego nieruchomości). W wyniku ustanowienia przez Sąd Rejonowy służebności przesyłu wnioskodawcy zmuszeni są znosić na swej nieruchomości posadowienie przez skarżącą stacji transformatorowej oraz linii elektroenergetycznych połączonych z tą stacją oraz umożliwić skarżącej korzystanie z nieruchomości w celu przesyłu energii elektrycznej, utrzymania urządzeń, ich konserwacji, remontów, napraw, modernizacji, kontroli, Sygn. akt III Ca 1205/14 wymiany na nowe oraz przyłączenia przyszłych odbiorców po trasie, po której przebiegają istniejące już kable podziemne. Z uwagi na charakter ustanowionego prawa powyższe ograniczenia mają w zasadzie charakter trwały. Biorąc zatem pod uwagę zakres i rodzaj ingerencji skarżącej w nieruchomość wnioskodawców postępowania przyznane im jednorazowe wynagrodzenie w kwocie 6.237,00 złotych nie jest zatem niewspółmiernie nieodpowiednie. Wynagrodzenie to zostało wyliczone w oparciu o opinie biegłego ustanowionego w sprawie, którego wiedza merytoryczna, stanowczość i jednoznaczność wniosków nie mogą budzić wątpliwości. Z tej przyczyny wniosek dowodowy zawarty w apelacji został oddalony. Dlatego w materiale sprawy brak jest podstaw do jego skorygowania przez Sąd odwoławczy i apelacja uczestnika jest bezzasadna. Także brak jest podstaw do korygowania orzeczenia Sądu Rejonowego w przedmiocie kosztów postępowania. Niniejsze postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym, zatem podstawę prawną orzeczenia w przedmiocie kosztów tego postępowania bez wątpienia stanowi przepis art. 520 kpc. Nie może budzić wątpliwości, że interesy uczestników postępowania były sprzeczne. W tej sytuacji prawidłowo Sąd Rejonowy obciążył uczestnika postępowania tymi kosztami, stosownie do dyspozycji § 2 powołanego wyżej przepisu. Reasumując zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i dlatego apelację wnioskodawczyni jako bezzasadną oddalono na mocy regulacji art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosownie do art. 520 § 3 kpc w zw. z § 6 ust 4 i § 13 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. SSO Anna Hajda SSO Tomasz Pawlik SSO Magdalena Balion - Hajduk