Sygn. akt XXIII Ga 2281/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Wiktor Piber Sędziowie: SO Anna Gałas (spr.) SR del. Małgorzata Brzozowska Protokolant: Bartłomiej Fachinetti po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przeciwko P. K. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego dla(...) w W. z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt VIII GC 1722/12 I. oddala apelację; II. zasądza od (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na rzecz P. K. 1200 zł (tysiąc dwieście złotych) netto powiększoną o należną stawkę podatku przewidzianą przepisami o podatku od towarów i usług, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt XXIII Ga 2281/14 UZASADNIENIE (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: powód, spółka) wniósł o zasądzenie od P. K. (dalej: pozwany) kwoty 20.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1 lipca 2009 r. do dnia zapłaty. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Sąd Rejonowy dla W. w W. wyrokiem z dnia 10 lipca 2014 r. oddalił powództwo w całości oraz obciążył powoda kosztami procesu w całości, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów referendarzowi sądowemu. Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 23 września 2008 r. pozwany, prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą (...) P. K. (dalej: (...)), zawarł z inwestorem (...) sp. z o.o. w W. umowę, której celem było uregulowanie stosunków na wypadek nabycia udziałów w powodowej spółce przez inwestora. Pozwany na mocy porozumienia wspólników zobowiązał się do 30 października 2008 r. zbyć na rzecz inwestora 280 udziałów o nominalnej wartości 14.000 zł. Warunkiem nabycia udziałów przez inwestora było zobowiązanie pozwanego do przeniesienia na rzecz spółki zorganizowanej części przedsiębiorstwa obejmującej portal (...) sp. z o.o., której prezesem zarządu, powołanym na czas nieokreślony, był pozwany. Zgodnie z warunkami porozumienia pozwany przeniósł na spółkę część zorganizowanego przedsiębiorstwa (...), natomiast przenoszenie umów z kontrahentami, organizatorami imprez kulturalnych, sportowych, dystrybutorami biletów, z placówkami kultury wymagało czasu, a dla zapewnienia ciągłości tej sprzedaży wymagało współpracy pomiędzy (...) oraz (...) sp. z o.o. ponieważ nie było możliwości równoczesnego zaprzestania sprzedaży biletów przez (...) i przekazania płatności za nie przez kontrahentów od razu na rzecz (...) sp. z o.o. Tym samym przez pewien okres strony były zmuszone ze sobą współpracować, a pozwany świadczył na rzecz powodowej spółki określone usługi. W okresie od 2008 r. do czerwca 2009 r. księgowość powodowej spółki prowadziła H. W. (dalej także: księgowa) w ramach biura (...). H. W. prowadziła także księgowość działalności gospodarczej pozwanego. Należności, jakie przysługiwały pozwanemu wobec spółki to m. in. należności z tytułu umowy najmu lokalu oraz koszty prowadzenia portalu (...).pl po przekazaniu go powodowej spółce. Pozwanemu przysługiwały także wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pełnienie funkcji prezesa zarządu. W okresie przejściowym pozwany ponosił koszty obsługi portalu(...).pl, podczas gdy środki uzyskane ze sprzedaży biletów trafiały do powoda. W przejściowym okresie powód refakturował w/w wydatki na powodową spółkę. Należności te były spłacane w ten sposób, że pozwany podejmował gotówkę z punktów sprzedaży biletów lub kont bankowych spółki i informował o tym księgową. Daty pobrania kwot i ich wysokość nie były skorelowane z datami wystawienia faktur przez (...) i kwotami na jakie opiewały. Dnia 30 czerwca 2009 r. księgowa poinformowała pozwanego, że z prowadzonego przez nią bilansu wynikało, że pozwanemu przysługuje wobec spółki wierzytelność w wysokości 78.000 zł. Wypłata kwoty 20.000 zł została zgłoszona księgowej i zanotowana w ten sposób, że wierzytelność pomniejszona została do kwoty 58.000 zł. W dniu 30 czerwca 2009 r. odbyło się walne zgromadzenie wspólników powodowej spółki, wtedy też pozwany wypłacił z konta powodowej spółki kwotę 20.000 zł. Wypłata tej kwoty została zgłoszona księgowej i zanotowana. Po walnym zgromadzeniu wspólników doszło do sporu pomiędzy wspólnikami o to, czy kadencja pozwanego wygasła z mocy prawa. Ostatecznie 7 sierpnia 2009 r. pozwany złożył rezygnację z pełnienia funkcji prezesa zarządu powodowej spółki. Sąd Rejonowy wywiódł, że strony spierały się o to, czy pozwany był uprawniony do dokonania ww. wypłaty oraz czy winien był zwrócić ją spółce, czy też miał prawo skompensować ją z własnymi wierzytelnościami wobec spółki. W ocenie sądu I instancji podstawę prawną dochodzonego roszczenia był art. 293 § 1 k.s.h. Sąd Rejonowy ustalił, że wygaśnięcie mandatu z dniem 30 czerwca 2009 r. oznacza zgodnie z treścią art. 112 k.c., że następuje ono z upływem tego dnia, – a zatem pozwany dnia 30 czerwca 2009 r. posiadał mandat do działania w imieniu spółki i wypłata została dokonana przez pozwanego, jako członka zarządu powodowej spółki. W ocenie Sądu Rejonowego powód powinien wykazać oprócz samego faktu powstania szkody również niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków przez pozwanego, które doprowadziły do powstania szkody. Strona powodowa natomiast nie wskazała, aby pozwany swoim zachowaniem naruszył postanowienia umowy spółki, wskazała natomiast że pozwany naruszył art. 201 § 1 k.s.h., gdyż podjęte przez niego działania nie były ekonomicznie korzystne dla powodowej spółki. W ocenie Sądu Rejonowego, powód nie wykazał także powstania szkody. Powód ograniczył się do wskazania, że skoro pozwany pobrał z konta spółki kwotę 20.000 zł tym samym automatycznie doszło do powstania szkody. Z powyższym stanowiskiem Sąd Rejonowy się nie zgodził, bowiem powód nie przedstawił całości rozliczeń pomiędzy stronami, co było konieczne do ustalenia, czy istotnie pobranie kwoty 20.000 zł w dniu 30 czerwca 2009 r. mogło naruszać przepisy prawa i było dokonane bezprawnie. W ramach współpracy strony zawarły umowę najmu lokalu, zgodnie z którą pozwany wynajął powodowej spółce lokal użytkowy na cele biurowe i wystawiał z tego tytułu faktury na rzecz powodowej spółki. Pozwany refakturował także obsługę informatyczną portalu, hosting serwerów, utrzymanie serwisu telefonicznego, punkty obsługi wydawania biletów, wynagrodzeń pracowników, którzy świadczyli usługi na rzecz powodowej spółki. Niezależnie od tego, pozwanemu przysługiwało wynagrodzenie z kontraktu managerskiego w wysokości 14.760 zł miesięcznie. Pozwany przedstawił umowę o warunkach pełnienia funkcji prezesa zarządu oraz wydruk korespondencji elektronicznej, z której treści wynikało, że w czerwcu 2009 r. to on zatrudniał część osób, które świadczyły usługi dla powodowej spółki. Pozwany przedstawił także sporządzony przez biuro rachunkowe bilans, z którego wynikało, że rozliczenia pomiędzy stronami dokonywane były od dłuższego czasu w podobny sposób – poprzez wypłatę gotówki w wysokości odpowiadającej nie wysokości konkretnych faktur, lecz stanowi kas w poszczególnych punktach sprzedaży biletów i następnie rozliczanie nie konkretnych należności, lecz ich salda. W ocenie Sądu Rejonowego taki sposób prowadzenia rozliczeń między stronami jest zrozumiały w świetle okoliczności wskazanych przez pozwanego – wielości wzajemnych należności oraz konieczności podejmowania pieniędzy z punktów sprzedaży biletów w wysokości zgodnej ze stanem kasy, który niekoniecznie odpowiadać musiał wysokości konkretnych faktur. Fakt, że rozliczenia pomiędzy stronami były prowadzone w ten sposób potwierdzały zeznania księgowej oraz pozwanego. W ocenie Sądu Rejonowego powód nie wykazał, aby dokonywanie rozliczeń pomiędzy stronami w opisany powyżej sposób, tj. poprzez ich wzajemną kompensację naruszało obowiązujące przepisy prawa. W ocenie Sądu Rejonowego okolicznością istotną było również ustalenie, czy wzajemne kompensacje były zasadne. Sąd Rejonowy podkreślił, księgowa zeznała, że w dniu 30 czerwca 2009 r. pozwany posiadał wierzytelność wobec powodowej spółki, a zatem w ocenie Sądu Rejonowego pobranie kwoty 20 000 zł i zaliczenie jej na poczet spłaty wierzytelności pozwanego było zasadne. Sąd Rejonowy podkreślił również, że równolegle do niniejszego postępowania było prowadzone postępowanie karne w sprawie II K 371/12 przeciwko pozwanemu. W ramach tego postępowania zostały sporządzone opinie biegłych z zakresu rachunkowości i finansów. Biegły W. M. w opinii uzupełniającej z dnia 3 czerwca 2013 r. stwierdził, że rozliczenia pomiędzy pozwanym i powodową spółką na dzień 30 czerwca 2009 r. zostały zamknięte saldem „0”. Z opinii zdaniem sąd I instancji wynikało, że pobranie przez pozwanego kwoty 20.000 zł. nie było bezprawne, gdyż podlegało kompensacji. Do podobnych wniosków doszła biegła K. Z., która w opinii z dnia 19 marca 2014 r. stwierdziła, że na dzień 30 czerwca 2009 r. oskarżony rozliczył się z pobranych zaliczek. Biegła wskazała, że do rozliczania pobieranych przez pozwanego zaliczek z kasy i banku było prowadzone konto księgowe oznaczone 233-1, na którym po stronie Wn (strona lewa) zapisywane były kwoty pobrane, a po stronie Ma (strona prawa) wydatki. Biegła wskazała także, że kwoty wypłacone bezpośrednio z kasy i banku powodowej spółki, jako zapłaty za zobowiązania wobec (...) oraz pośrednio z zaliczek pobranych przez oskarżonego (tu pozwanego) korelują ze zobowiązaniami spółki wobec (...) pod warunkiem, że wszystkie faktury wystawione przez (...) na rzecz powoda są zasadne, zarówno w zakresie rodzajów opisanych na nich usług, jak też należności za te usługi. Biegła podniosła, że wprawdzie zapłaty przekazywane do (...) w większości niebyły przyporządkowane konkretnym fakturom lecz w ogólnym rozliczeniu nie miało to żadnego znaczenia. Sąd Rejonowy podkreślił, że powyższe opinie, jako że nie zostały wydane na potrzeby niniejszego postępowania, miały walor jedynie dokumentu prywatnego, którego wiarygodność oceniać należało z dużą dozą ostrożności. W ocenie sądu I instancji na uwagę zasługiwał fakt, że biegli byli zgodni, że pozwany rozliczył się na dzień 30 czerwca 2009 r. z pobranych zaliczek. Zastrzeżenia biegłej odnośnie zasadności wystawionych faktur nie mogły być przedmiotem rozstrzygania, gdyż strona powodowa nie wskazała, które z faktur miałyby być wystawione nieprawidłowo i dlaczego. W ocenie Sądu Rejonowego skoro na wcześniejszym etapie wzajemnych rozliczeń powód nie kwestionował takiego sposobu kompensacji wzajemnych wierzytelności, trudno na obecnym etapie czynić pozwanemu z tego tytułu zarzut. Opinia uzupełniająca W. M. z dnia 21 sierpnia 2013 r. niczego nie zmieniała w tym zakresie, gdyż biegły w opinii potwierdził jedynie, że daty pobrania kwot i ich wysokość nie były skorelowane z datami wystawienia faktur przez (...) i kwotami na jakie one opiewały, co nie było kwestionowane przez pozwanego, bowiem kompensacji dokonywano zawsze na koniec miesiąca. Powyższą okoliczność potwierdziła także biegła K. Z., która w opinii z dnia 19 marca 2014 r. stwierdziła, że wprawdzie zapłaty przekazywane do (...) w większości nie były przyporządkowane konkretnym fakturom lecz w ogólnym rozliczeniu nie miało to żadnego znaczenia. Dla Sądu Rejonowego kwestią istotną było ponadto ustalenie, czy pozwany rozliczył się z zaliczek pobranych z konta bankowego powodowej spółki, które to zaliczki były księgowane i kompensowane w ramach konta księgowego (...). Sąd Rejonowy wskazał, że odnośnie tych zaliczek biegli byli zgodni, że pozwany się z nich rozliczył. Wnioski opinii korelują także z zeznaniami księgowej i samego pozwanego. Pozwany w swoich zeznaniach potwierdził sposób dokonywania wzajemnych kompensacji, a także zeznał że na dzień 30 czerwca 2009 r. był uprawniony nie tylko do pobrania kwoty 20.000 zł, ale kwoty znacznie wyższej, gdyż spółka była mu winna co najmniej 58.000 zł. Ponadto Sąd Rejonowy wskazał, że pobierając w dniu 30 czerwca 2009 r. kwotę 20.000 zł. pozwany miał z całą pewnością wierzytelności wobec powodowej spółki, co potwierdzał chociażby fakt przeprowadzenia egzekucji komorniczej wobec niej i zapłata w ramach postępowania egzekucyjnego kwoty 248.764,68 zł. Sąd Rejonowy za niewiarygodny uznał dokument – raport przeglądu ksiąg rachunkowych, który został sporządzony w dniu 15 października 2009 r. Raport ten w części B na k. 84 i 85 wskazywał, że został sporządzony jedynie na podstawie wydruków zapisów księgi głównej (brak było oryginałów dokumentacji), a badana dokumentacja nie była kompletna. Zgodnie z ustaleniami Sądu Rejonowego na dzień sporządzania raportu strony pozostawały w sporze odnośnie przekazanej dokumentacji, natomiast wyrok Sądu Rejonowego dla W. z dnia 5 lipca 2012 r. w sprawie o wydanie dokumentacji księgowej potwierdził, że część dokumentacji zaginęła ze względu na dużą mobilność dokumentacji i konflikty wewnętrzne w spółce. Tym samym Sąd Rejonowy uznał, że dokument w postaci raportu przeglądu ksiąg rachunkowych powodowej spółki nie mógł być uznany za wiarygodny skoro został sporządzony w oparciu o niekompletną dokumentację księgową, gdyż część dokumentacji zaginęła. Natomiast za zdecydowanie bardziej wiarygodne Sąd Rejonowy uznał opinie biegłych sądowych sporządzone w postępowaniu karnym, gdyż zostały one sporządzone w oparciu o znacznie szerszy materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu karnym II K 371/12, a także w oparciu o dodatkowe dowody w tym zeznania świadków, którymi nie dysponowali biegli rewidenci sporządzający raport w dniu 15 października 2009 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że istniała podstawa prawna do przesunięcia dochodzonej kwoty z majątku powoda do majątku pozwanego. W niniejszej sprawie stosownie do treści art. 293 k.s.h. Sąd Rejonowy nie uznał, że spłata istniejących zobowiązań wyrządza spółce szkodę, a także nie można było uznać jej za sprzeczną z prawem lub postanowieniami umowy spółki. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., obciążając nimi powoda. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości. Powód zarzucił mu: I. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miały wpływ na treść zapadłego w sprawie orzeczenia, poprzez: 1. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na dokonaniu tej oceny dowolnie i stronniczo poprzez bezzasadne przyjęcie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności dotyczący nieprawomocnego orzeczenia sądowego wraz z uzasadnieniem w sprawie I C 564/10, wskazuje że pozwany w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (...) nie miał możliwości równoczesnego zaprzestania sprzedaży biletów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i przekazania płatności na rzecz powodowej spółki, w sytuacji gdy powyższe dywagacje nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania, albowiem nie strony nie wskazywały faktu dokonywania płatności przez pozwanego na rzecz powoda z tytułu rozliczeń powoda z kontrahentami, 2. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na dokonaniu tej oceny dowolnie i stronniczo poprzez bezzasadne przyjęcie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności dotyczący nieprawomocnego orzeczenia sądowego wraz z uzasadnieniem w sprawie I C 1815/10, wskazuje że raport przeglądu ksiąg rachunkowych (k.77-87) jest dowodem niewiarygodnym oraz sporządzonym na podstawie niepełnej dokumentacji księgowej, podczas gdy z zeznań świadków wynika, że księgi rachunkowe i dokumenty źródłowe na których oparto raport zostały przekazane przez biuro (...) sp.j. a raport opiera się na zapisach księgowych prowadzonych przez to biuro i obrazuje błędy w księgowaniu oraz brak kompetencji w zakresie wykonywanych usług przez świadka H. W., która zgodnie z art. 76a ust. 3 pkt 2 ustawy o rachunkowości nie posiadała uprawnień do prowadzenia usług rachunkowo- księgowych, 3. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na dokonaniu tej oceny dowolnie i stronniczo poprzez bezzasadne przyjęcie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, daje podstawę do uznania że pozwany świadczył na rzecz pozwanej usługi oraz że posiadał wobec powodowej spółki wierzytelności oraz dokonywał refakturowania wydatków poniesionych na rzecz (...) sp. z o.o. podczas gdy załączone dowody:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.