Sygn. akt III A Ua 527/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 lipca 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Jacek Witkowski (spr.) Sędziowie: SSA Jarosław Błaszczak SSA Elżbieta Kunecka Protokolant: Magdalena Krucka po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2012 r. we Wrocławiu sprawy z wniosku M. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. o ubezpieczenie społeczne na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt VIII U 2295/11 I. zmienia zaskarżony wyrok w pkt. I w ten sposób, że odwołanie oddala, II. odrzuca apelację wnioskodawczyni. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. VIII U 2295/2011, Sąd Okręgowy we Wrocławiu zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. z dnia 7 września 2011 r. w ten sposób, że stwierdził, iż wnioskodawczyni M. D. nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym – emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresach: od 13.01.2004 r. do 31.01.2004 r., od 5.06.2004 r. do 30.06.2004 r., od 4.12.2004 r. do 2.01.2005 r., od 6.03.2005 r. do 31.03.2005 r., a dalej idące odwołanie oddalił. Jednocześnie Sąd nie obciążył wnioskodawczyni kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego. Rozstrzygnięcie Sąd wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny sprawy: Wnioskodawczyni M. D., z zawodu magister filologii, od dnia 1 lutego 1999 r. do dnia 18 października 2003 r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w Firmie (...) S.A. z siedzibą we W., przy czym w okresie od dnia 1 lipca 2000 r. do dnia 27 sierpnia 2003 r. przebywała na urlopie wychowawczym. Będąc zatrudnioną w Firmie (...) wnioskodawczyni od dnia 1 sierpnia 2003 r. zaczęła prowadzić działalność gospodarczą, której przedmiotem była m. in. działalność pomocnicza związana z ubezpieczeniami i funduszami emerytalno-rentowymi, doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, a także kształcenie ustawiczne dorosłych i pozostałe formy kształcenia, gdzie indziej niesklasyfikowane. W trakcie prowadzenia pozarolniczej działalności od dnia 1 sierpnia 2003 r. oraz w okresie od dnia 1 czerwca 2005 r. do dnia 31 stycznia 2009 r. wnioskodawczyni dokonała zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Ponadto od dnia 26 października 2003 r. z powyższego tytułu dokonała zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowych i wypadkowego). W okresach od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 31 maja 2005r. z uwagi na bardzo trudną sytuację osobistą, wnioskodawczyni czasowo zaprzestała prowadzenia pozarolniczej działalności z ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie informowała ona organ rentowy o przerwach w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w okresach: Od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 6 stycznia 2004 r., od dnia 13 stycznia 2004 r. do dnia 31 stycznia 2004 r., od dnia 7 marca 2004 r. do dnia 31 marca 2004 r., od dnia 3 kwietnia 2004 r. do dnia 3 maja 2004 r., od dnia 7 maja 2004 r. do dnia 31 maja 2004 r. od dnia 5 czerwca 2004 r. do dnia 30 czerwca 2004 r., od dnia 4 lipca 2004 r. do dnia 2 sierpnia 2004 r., od dnia 6 sierpnia 2004 r. do 1 września 2004 r., od dnia 4 września 2004 r. do dnia 19 września 2004 r., od dnia 22 września 2004 r. do dnia 4 października 2004 r., od dnia 7 października 2004 r. do dnia 13 października 2004 r., od dnia 16 października 2004 r. do dnia 2 listopada 2004 r., - od dnia 5 listopada 2004 r. do dnia 15 listopada 2004 r., od dnia 18 listopada 2004 r. do dnia 30 listopada 2004 r., od dnia 4 grudnia 2004 r. do dnia 2 stycznia 2005 r., od dnia 6 stycznia 2005 r. do dnia 1 lutego 2005 r., od dnia 5 lutego 2005 r. do dnia 2 marca 2005 r., od dnia 6 marca 2005 r. do dnia 31 marca 2005 r., od dnia 7 kwietnia 2005 r. do dnia 1 maja 2005 r., od dnia 7 maja 2005 r. do dnia 31 maja 2005 r. W dniu 1 lutego 2004 r. wnioskodawczyni dokonała zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, ale nie dokonała wyrejestrowania. Od dnia 1 sierpnia 2003 r., czyli od dnia, w którym zaczęła figurować w ewidencji jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, była opodatkowana podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Wpłat z tego tytułu dokonywano w okresach: wrzesień 2003 r., czerwiec, lipiec, wrzesień, listopad, grudzień 2004 r., czerwiec, wrzesień, październik 2005 r. oraz marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec, wrzesień 2006 r. Od dnia 25 maja 2006 r. wnioskodawczyni figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą z opodatkowaniem na zasadach ogólnych. W trakcie przerw w w/w działalności nie była już związana umową o pracę z firmą (...)nie miała też innego źródła dochodu. Celem zapewnienia sobie i dziecku środków utrzymania, dorabiała, sprzątając domy innych ludzi, przy czym usługi te wykonywała prywatnie, poza własną działalnością gospodarczą. Prowadzona działalność gospodarcza nie przynosiła bowiem spodziewanych dochodów, w związku z czym wnioskodawczyni zawieszała tę działalność i w tym czasie podejmowała się sprzątania w prywatnych domach. Ponadto, z uwagi na chorobę córki, wnioskodawczyni, zarówno w trakcie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, jak i w innych okresach, korzystała z wizyt lekarskich. W czasie przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej, tj. w latach 2004-2005, wizyty te miały miejsce w dniach: 14 stycznia 2004 r., 16 stycznia 2004 r., 22 stycznia 2004 r., 17 stycznia 2004 r., 8 kwietnia 2004 r., 31 maja 2004 r., 2 czerwca 2004 r., 16 czerwca 2004 r., 8 czerwca 2004 r., 30 listopada 2004 r., 28 grudnia 2004 r., 1 lutego 2005 r., 4 lutego 2005 r., 14 marca 2005 r., 17 marca 2005 r., 26 kwietnia 2005 r. Z wizyt lekarskich poza granicami zawieszeń wnioskodawczyni korzystała m. in. w dniach 11 czerwca 2005 r., 12 czerwca 2005 r., 16 czerwca 2005 r. oraz 21 grudnia 2005 r. W czasie choroby dziecka wnioskodawczyni nie brała zwolnień lekarskich. Córkę leczyła wyłącznie w przychodniach państwowych, zaś w czasie choroby sprawowała osobistą opiekę nad córką - co uniemożliwiało jej prowadzenie działalności gospodarczej. W 2004 r., w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, wnioskodawczyni zawarła z Towarzystwem (...) z siedzibą w W. umowę o współpracę. W ramach powierzonych jej obowiązków zajmowała się ona przede wszystkim II filarem, tzn. zawieraniem umów z klientami w zakresie przystąpienia do II filaru. Specyfika tej pracy polegała na tym, że nie musiała codziennie wykonywać pracy, tylko przed transferem, który odbywał się raz na kwartał, spisywała umowy z klientami i dostarczała je do biura. W tym czasie spotykała się z klientami różnie - raz w ich domach, raz w zakładzie pracy. W latach 2004-2005 wnioskodawczyni pojawiała się w biurze sporadycznie, najczęściej w godzinach popołudniowych, przy czym wizyty te trwały od 15 do 30 minut. Często zabierała ze sobą córkę. W latach 2006-2007 jej współpraca z Firmą (...) zacieśniła się. Następnie wnioskodawczyni podpisała umowę zlecenia z Firmą (...), którą wykonywała od dnia 1 czerwca 2005 r. do dnia 30 października 2005 r. W tym czasie została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (emerytalnego i rentowych) z tego tytułu przez w/w płatnika składek. W okresie od dnia 1 listopada 2005 r. do dnia 31 stycznia 2009 r. wnioskodawczyni wykonywała pracę nakładczą u płatników składek (...) i D.. W pierwszej spółce pracowała od dnia 1 listopada 2005 r. do dnia 30 czerwca 2006 r., zaś w drugiej w okresie od dnia 1 lipca 2006 r. do dnia 31 stycznia 2009 r. W obu spółkach wnioskodawczyni zajmowała się ręcznym wytwarzaniem gadżetów reklamowych. Otrzymywała wówczas gotowe elementy, które w domu składała w jedną całość. Były to różne gadżety: plansze, figurki, podstawki drewniane ze szpikulcem, na które nakładała płatki formowane w kwiat. Następnie odbierano od niej poskładane już elementy. Otrzymywane przez nią z tego tytułu wynagrodzenie uzależnione było od ilości wykonanych sztuk, przy czym było ono mniejsze niż 50% minimalnej pensji krajowej. Decyzją z dnia 25 listopada 2010 r., znak: 380100/400/IDU/299/2010, ZUS Inspektorat w D. stwierdził, iż wnioskodawczyni z tytułu wykonywania pracy nakładczej u płatnika składek (...) I. M. z siedzibą w D. nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowym w okresie od dnia 1 lipca 2006 r. do dnia 31 stycznia 2009 r. Dalej, decyzją z dnia 28 stycznia 2011 r. nr (...).(...)ZUS Oddział w C. stwierdził, iż wnioskodawczyni, jako osoba wykonująca pracę nakładczą u płatnika składek (...) M. L. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w okresie o dnia 1 listopada 2005 r. do dnia 30 czerwca 2006 r. Wcześniej, pismem z dnia 26 stycznia 2010 r., organ rentowy poinformował wnioskodawczynię o tym, iż analiza dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej zewidencjonowanej na jej koncie, jako osoby ubezpieczonej w ZUS wykazała, iż przebywała ona na urlopie wychowawczym w okresie od 1 lipca 2000 r. do dnia 27 sierpnia 2003 r. i jednocześnie jest ona zgłoszona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej do ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 1 sierpnia 2003 r. do dnia 25 października 2003 r., a nadto, iż została również zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenie od dnia 9 stycznia 2003 r. do dnia 7 sierpnia 2003 r. Organ rentowy wskazał zarazem, iż w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami w w/w dokumentacji, tj. brakiem zgłoszenia i rozliczenia składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolnicze działalności należy w terminie 7 dni od otrzymania niniejszego pisma złożyć odpowiednie pismo korygujące od dnia 1 sierpnia 2003 r. do dnia 27 sierpnia 2003 r. Przy okazji organ rentowy poinformował wnioskodawczynię, iż ustawą z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy Prawo Bankowe (Dz. U. nr 71, poz. 609) wprowadzono możliwość umorzenia niektórych należności z tytułu składek powstałych w związku z podleganiem obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego lub przebywania na urlopie wychowawczym. Do w/w pisma dołączono ulotkę informacyjną, z której wynikało, iż stosowny wniosek można złożyć w okresie od dnia 1 września 2009 r. do dnia 1 września 2010 r. Stosowny wniosek w sprawie umorzenia należności w myśl przepisów cyt. wyżej ustawy, wnioskodawczyni złożyła do organu rentowego w dniu 16 sierpnia 2010 r. W następstwie, organ rentowy poinformował ją, iż wszczął postępowanie w tej kwestii. W wyniku przeprowadzonego postępowania ZUS Oddział we W. wydał w dniu 7 września 2011 r. decyzję, w której stwierdził, iż w okresie od dnia 1 sierpnia 2003 r. do dnia 27 sierpnia 2003 r., od dnia 19 października 2003 r. do dnia 31 maja 2005 r. oraz od dnia 1 listopada 2005 r. do nadal wnioskodawczyni podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu) z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy orzekł, że odwołanie wnioskodawczyni zasługuje na uwzględnienie jedynie w części. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że wnioskodawczyni domagała się umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od dnia 1 sierpnia 2003 r. do dnia 27 sierpnia 2003 r., gdyż w tym czasie przebywała na urlopie wychowawczym, będąc zatrudnioną na umowę o pracę i prowadząc jednocześnie działalność gospodarczą, a dalej o zwolnienie z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym w okresach kiedy nie prowadziła działalności gospodarczej, tj. w okresie od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 31 maja 2005 r., zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym w okresie od dnia 1 listopada 2005 r. do dnia 31 stycznia 2009 r. z tytułu wykonywania pracy nakładczej oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Mając na względzie ustalony stan faktyczny sprawy, jak również regulacje zawarte w art. 6 ust. 1 pkt 2 oraz 5, art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 i 4 ustawy systemowej oraz przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 tekst jednolity) w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 września 2008 r. – definiujące pojęcie działalności gospodarczej Sąd stwierdził, że odwołanie wnioskodawczyni zasługuje na uwzględnienie w zakresie w jakim udowodniła lub uprawdopodobniła fakt zawieszenia prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Sąd podkreślił, że wprawdzie wnioskodawczyni dysponowała prawem do zaprzestania wykonywania działalności w dowolnym momencie i na wybrany przez nią czasookres, jednakże nie oznacza to, że dysponowała całkowitą swobodą przy zgłaszaniu zastoju w wykonywaniu prowadzonej przez nią działalności. Istotnym jest tu bowiem rzeczywiste zaprzestanie jej prowadzenia. Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni zawieszała swoją działalność z uwagi na problemy materialne, rodzinne i osobiste, w tym również z uwagi na chorobę dziecka i konieczność ciągłych wizyt lekarskich, przy czym fakt rzeczywistego zawieszenia tejże działalności z w/w przyczyn uprawdopodobniła wyłącznie co do niektórych zgłoszonych przez nią okresów zastoju, a mianowicie: od dnia 13 stycznia 2004 r. do dnia 31 stycznia 2004 r., od dnia 5 czerwca 2004 r. do dnia 30 czerwca 2004 r., od dnia 4 grudnia 2004 r. do dnia 2 stycznia 2005 r., od dnia 5 lutego 2005 r. do dnia 2 marca 2005 r. oraz od dnia 6 marca 2005 r. do dnia 31 marca 2005 r., na co wskazuje terminarz odbytych przez nią, wraz z dzieckiem, wizyt lekarskich. Sąd mając na uwadze dokumentację medyczną dziecka wnioskodawczyni, stwierdził, iż w okresie przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej, obejmującym okres od dnia 13 stycznia 2004 r. do dnia 31 stycznia 2004 r. wnioskodawczyni korzystała z wizyt lekarskich trzykrotnie, tj. w dniu 14 stycznia 2004 r., 16 stycznia 2004 r. oraz w dniu 22 stycznia 2004 r. Podobnie z wizyt lekarskich korzystała w okresie przerwy obejmującym okres od dnia 5 czerwca 2004 r. do dnia 30 czerwca 2004 r., a odbyte wówczas przez nią trzy wizyty miały miejsce w dniach 2 czerwca 2004 r., 16 czerwca 2004 r. oraz 8 czerwca 2004 r. Dwukrotnie z wizyt lekarskich wnioskodawczyni korzystała natomiast w czasie przerw obejmujących okresy: od dnia 4 grudnia 2004 r. do dnia 2 stycznia 2005 r. (terminy wizyt lekarskich - 30 listopada 2004 r. oraz 28 grudnia 2004 r.), od dnia 5 lutego 2005 r. do dnia 2-14 marca 2005 r. (terminy wizyt - 1 lutego 2005 r. oraz 4 lutego 2005 r.), jak również od dnia 6 marca 2005 r. do dnia 31 marca 2005 r. (terminy wizyt - 14 marca 2005 r. oraz 17 marca 2005 r.). Sąd uznał tym samym, że konieczność tak częstych konsultacji lekarskich we wskazanych wyżej okresach jednoznacznie przemawia za zasadnością twierdzeń wnioskodawczyni odnośnie faktycznej niemożności prowadzenia przez nią w tym czasie działalności gospodarczej i przesądza o rzeczywistej przyczynie zastojów. Powyższe nie dotyczy jednak pozostałych zgłoszonych przez nią okresów zawieszeń, gdyż w tym czasie albo nie korzystała z wizyt lekarskich, albo czyniła to zaledwie jednokrotnie. Tym samym Sąd uznał, że za ten okres nie można przyjąć, że wnioskodawczyni w istocie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Odnośnie pozostałych okresów prowadzenia działalności gospodarcze, jak również dalszych żądań wnioskodawczyni dotyczących umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od dnia 1 sierpnia 2003 r. do dnia 27 sierpnia 2003 r., z uwagi na fakt, że w tym czasie przebywała na urlopie wychowawczym, będąc zatrudnioną na umowę o pracę i prowadząc jednocześnie działalność gospodarczą oraz żądanie zmiany zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej prawa do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym w okresie od dnia 1 listopada 2005 r. do dnia 31 stycznia 2009 r. z tytułu wykonywania pracy nakładczej, Sąd uznał, że co do pierwszego z tych żądań, iż prawidłowa wykładnia przepisów art. 13 pkt 4, art. 9 ust. 6 oraz art. 13 pkt 13 ustawy systemowej, wskazuje, że w przypadku, gdy osoba, która przebywa urlopie wychowawczym (lub pobiera zasiłek macierzyński), do których prawo zostało nabyte z tytułu stosunku pracy, a która jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, posiadając tytuł do ubezpieczeń społecznych w postaci prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, winna podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym i wypadkowym. Tym samym Sąd stwierdził, że prawidłowo organ rentowy uznał, iż w takiej sytuacji osoba taka nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub przebywania na urlopie wychowawczym. Odnosząc się z kolei do drugiego z w/w żądań, Sąd rozpoznający sprawę także przychylił się do stanowiska organu rentowego zajętego w tej kwestii. Sąd wskazał, że w okresach, w których wnioskodawczyni świadczyła pracę nakładczą, została już prawomocnie rozstrzygnięta decyzją ZUS Inspektorat w D. z dnia 25 listopada 2010 r. oraz decyzją ZUS Oddział w C. z dnia 28 stycznia 2011 r., od których to decyzji wnioskodawczyni nie wniosła odwołania. Mając na uwadze prawomocność w/w decyzji, nie budzi wątpliwości, iż zarzuty wnioskodawczyni w zakresie pracy nakładczej zawarte w odwołaniu od spornej decyzji są spóźnione i całkowicie nieuzasadnione. Nadto, jak wykazało przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe, w okresie świadczenia pracy nakładczej wnioskodawczyni otrzymywała wynagrodzenie mniejsze niż 50% minimalnej pensji krajowej, a zatem przychód z tytułu pracy nakładczej wnioskodawczyni - osoby jednocześnie prowadzącej pozarolniczą działalność, nie mógł spowodować objęcia jej ubezpieczeniami społecznymi z tytułu pracy nakładczej. Z tych względów odwołanie wnioskodawczyni w części dotyczącej dwóch pozostałych żądań również należało uznać za nieuzasadnione - co znalazło odzwierciedlenie w pkt II wyroku. O kosztach postępowania, Sąd orzekł w oparciu o art. 100 i 102 kpc. Z wyrokiem nie zgodziły się obie strony wywodząc apelację. Organ rentowy zaskarżył wyrok w pkt. I i zarzucił Sądowi: 1) naruszenie prawa materialnego – art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) co doprowadziło do wyłączenia wnioskodawczyni z podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym – emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresach od 13.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.