w umowie o roboty budowlane zawartej między inwestorem a wykonawcą (generalnym wykonawcą), strony ustalają zakres robót, które wykonawca będzie wykonywał osobiście lub za pomocą podwykonawców. Do zawarcia przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą jest wymagana zgoda inwestora. Jeżeli inwestor, w terminie 14 dni od przedstawienia mu przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej projektu, wraz z częścią dokumentacji dotyczącą wykonania robót określonych w umowie lub projekcie, nie zgłosi na piśmie sprzeciwu lub zastrzeżeń, uważa się, że wyraził zgodę na zawarcie umowy. Do zawarcia przez podwykonawcę umowy z dalszym podwykonawcą jest wymagana zgoda inwestora i wykonawcy. Przepis odnośnie sprzeciwu stosuje się odpowiednio. Umowy te powinny być dokonane w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. W orzecznictwie przyjmuje się konstrukcję zgody inwestora na umowę wykonawcy z podwykonawcą wyrażoną w sposób czynny tj. wprost, a także zgody wyrażonej w sposób bierny, dorozumiany ukonstytuowaną w art.
Po początkowych wątpliwościach ugruntowało się w orzecznictwie stanowisko, iż zgoda inwestora na zawarcie umowy przez wykonawcę z podwykonawcą może być wyrażona przez każde zachowanie inwestora, która ujawnia zgodę w sposób dostateczny, zgodnie z art. 60 k.c., w tym przez czynności faktyczne, jak na przykład tolerowanie obecności podwykonawcy na placu budowy, odbieranie od niego robót, czynienie ustaleń z podwykonawcą i może być wyrażona w dowolnym momencie przed zakończeniem robót, przy czym wiedza inwestora o istotnych elementach umowy podwykonawczej pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą może pochodzić z różnych źródeł, czy też inwestor mógł posiąść taką wiedzę z łatwością. Zgoda inwestora na zawarcie przez wykonawcę umowy z podwykonawcą winna dotyczyć konkretnej umowy lub projektu umowy zindywidualizowanych zarówno, co do strony podmiotowej, jak i przedmiotowej, w tym co do zakresu robót i ustalonego wynagrodzenia w umowie z podwykonawcą, przy czym ciężar udowodnienia zgody inwestora na zawarcie przez wykonawcę umowy z podwykonawcą ciąży na podmiocie powołującym się na solidarną odpowiedzialność inwestora z wykonawcą. Zgoda inwestora może być wyrażona w dowolnym czasie, jednakże do chwili zakończenia robót budowlanych. Wiedza inwestora musi dotyczyć nie tylko osoby podwykonawcy, ale również warunków istotnych umowy, w zakres których wchodzi rodzaj wykonywanych przez podwykonawcę prac i wysokość umówionego z nim wynagrodzenia. Jest to o tyle istotne dla inwestora, że aby można było mówić o powstaniu solidarnej odpowiedzialności inwestora realizującej się z mocy ustawy, jego świadomość musi obejmować pełny zakres tej odpowiedzialności, a zatem wobec kogo powstaje, za jakie czynności i w jakiej wysokości. Tylko w takim przypadku inwestor może wyrazić zgodę świadomie. Zgoda nie może mieć charakteru blankietowego, a więc, że inwestor wyraża zgodę, zwłaszcza w sposób dorozumiany, na każdą wysokość wynagrodzenia, nawet takiego, które przewyższałoby wynagrodzenie generalnego wykonawcy. Obowiązek ustalenia w umowie z generalnym wykonawcą rzeczowego zakresu robót, które wykonawca będzie wykonywał osobiście lub za pomocą wykonawców (art.
k.c.), nie przekłada się wprost na wiedzę inwestora o warunkach istotnych umowy z podwykonawcą, która rodziłaby jego solidarną odpowiedzialność. Jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III CZP 6/08). Zgoda inwestora (wykonawcy) ma dotyczyć zawarcia przez wykonawcę (podwykonawcę) umowy o roboty budowlane z podwykonawcą, a więc konkretnej umowy, o określonej treści, zawartej lub przynajmniej wstępnie uzgodnionej ze zindywidualizowanym podmiotem w zakresie wszystkich istotnych postanowień, szczególnie tych, które decydują o wysokości wynagrodzenia. Zestawienie § 1 i § 2 w art.
k.c. wskazuje, że nie wystarczy udzielona z góry zgoda blankietowa na umowę o jakiejkolwiek treści z jakimkolwiek wykonawcą, przepisy regulujące wymaganie zgody inwestora na zawarcie przez wykonawcę umowy z podwykonawcą znajdują bowiem zastosowanie także wówczas, gdy w umowie między wykonawcą a inwestorem, zgodnie z wymaganiami art.
k.c., określono zakres robót, które wykonawca będzie wykonywał angażując podwykonawców. Za taką interpretacją, co podkreślano w orzecznictwie, przemawia potrzeba zapewnienia należytej ochrony także inwestorowi, wyrażona zgoda ma bowiem zasadnicze znaczenie dla obciążenia go odpowiedzialnością solidarną. Zgoda inwestora w każdym wypadku będzie zatem skuteczna tylko wtedy, gdy będzie dotyczyła konkretnej umowy /…/ Aby można przyjąć, że milczenie inwestora oznacza jego zgodę, treść przedłożonej umowy lub jej projektu powinna obejmować wszystkie postanowienia istotne przy określaniu zakresu odpowiedzialności solidarnej inwestora; jej uzupełnieniem jest odpowiednia część dokumentacji, obejmująca roboty będące przedmiotem przedstawianej umowy (projektu). Treść dostarczonej umowy (projektu) wyznacza granice solidarnej odpowiedzialności inwestora (wykonawcy), milczące wyrażenie zgody odnosi się bowiem jedynie do zobowiązań wynikających z przedłożonych dokumentów. Nowelizacja kodeksu cywilnego z dnia 14 lutego 2003 roku (Dz.U.2003.49.408) wprowadziła istotne novum dotyczące wyrażenie zgody przez zamawiającego na powierzenie pewnych robót podwykonawcom. Daje to inwestorowi rzeczywiste narzędzie oddziaływania na proces realizacji inwestycji, za pomocą którego może wpływać na wybór podwykonawcy i najkorzystniejszej oferty. Warunkiem takiej zgody jest przede wszystkim znajomość przez inwestora istotnych postanowień umowy o roboty budowlane zawartej przez wykonawcę z podwykonawcą, a szczególności tych, które decydują o wysokości wynagrodzenia podwykonawcy (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 06 października 2010 roku, II CSK 210/10, LEX nr 786938). W wyroku z dnia 10 stycznia 2013 r. I ACa 792/12 Sąd Apelacyjny w Warszawie wskazał, że skoro zgodnie z art.
inwestor odpowiada za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy, a jego solidarna odpowiedzialność z wykonawcą ma charakter ustawowej solidarnej odpowiedzialności gwarancyjnej za cudzy dług, on zaś sam pełni rolę ustawowego poręczyciela gwarancyjnego wykonawcy, to warunkiem tej odpowiedzialności jest to, aby znał lub miał możliwość poznania tych postanowień umowy wykonawcy z podwykonawcą, które wyznaczają zakres jego odpowiedzialności. W świetle art. 6 k.c. w zw. z art.
zdanie pierwsze i § 5 k.c., ciężar udowodnienia tego, że inwestor wyraził zgodę na zawarcie umowy o roboty budowlane wykonawcy z podwykonawcą, spoczywa na podwykonawcy, on bowiem z tego faktu wywodzi skutki prawne. Jeżeli inwestor twierdzi, że zgody takiej nie wyraził również w sposób dorozumiany oraz że nie znał istotnych postanowień umowy wykonawcy z podwykonawcą, podwykonawca powinien udowodnić także świadomość inwestora, co do tych okoliczności, wyznaczających zakres jego odpowiedzialności za wynagrodzenie podwykonawcy lub to, że z postanowieniami tymi inwestor mógł się zapoznać. Tut. Sąd w całości to stanowisko podziela. W rozpoznawanej sprawie inwestor zawierając umowę z wykonawcą przewidział możliwość wykonania robót przez podwykonawców ( tzw. umowa główna) i uregulował tryb uzyskania zgody inwestora. Strony dopuściły niniejsze jednakże w zakreślonych ramach, zgodnie z procedurą przewidzianą w umowie, która w dużej mierze odzwierciedla przepisy ustawowe. Powód nie przeczył, iż nie została zachowana procedura przewidziana subklauzuli 4.4. warunków kontraktu stanowiący integralną część umowy z głównym wykonawcą. Nie wskazywał, że został przedstawiony inwestorowi do akceptacji, jako dalszy podwykonawca. Prezes zarządu spółki (...) sp. z o.o. potwierdził, iż nie dokonywał zgłoszenia powoda inwestorowi. Powód nie był ujawniony w prowadzonych prze inwestora rejestrach podwykonawców ( zeznania A. M. k. 352-355). Tym samym w sprawie było bezspornym, że pozwany nie wyraził zgody na podwykonawstwo powoda w sposób czynny jak też poprzez upływ terminu na złożenia sprzeciwy czy zastrzeżeń do umowy, czy jej projektu. Powód powoływał się w niniejszej sprawie na wyrażenie zgody inwestora w sposób dorozumiany. Podnosił, że inwestor wiedział o wykonywaniu przez powoda prac budowlanych na przedmiotowej inwestycji. Zakres tychże prac jak i wysokość żadnego wynagrodzenia miała wynikać z faktur wystawionych przez powoda oraz trzech protokołów zaawansowania robót. Postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie wykazało jednakże brak świadomości inwestora o podwykonawstwie powoda. Bezpośredni inspektor nadzoru nad pracami wskazywanymi przez powoda (świadek E. D.), a dotyczącymi kładki dla pieszych KP-1, działający z ramienia inwestora nie kojarzył nazwy powodowej Spółki. G. W. nie uznawał za kierownika budowy pracującego z ramienia powoda. Niniejsze potwierdzają zeznania samego G. W., który stwierdził, iż w ramach swoich obowiązków kontaktował się jedynie z powodem, a nadto został przedstawiony jedynie głównemu wykonawcy (konsorcjantom), nie zaś inwestorowi. Jego wpisy w Dzienniku Budowy nie wskazują, iż reprezentuje on powoda, wpisy obejmują jedynie imię i nazwisko oraz uprawnienia do pełnieni funkcji kierownika budowy. Świadek potwierdził jeden podpis widniejący na jednym z trzech protokołów o nr (...) jako jego własny. Pozostałe zostały złożone przez inne osoby. Brak jest również odzwierciedlenia faktu podwykonawstwa powoda w rejestrach podwykonawców prowadzonych przez inwestora czy też innych dokumentach wskazujących na powiadomienie inwestora o prowadzeniu prac prze powoda. Uregulowania umowy, której powód był stroną również przemawiają przeciwko twierdzeniom pozwu. Warunkiem wejścia w życie umowy podwykonawczej, której stroną był powód i zawartej w związku z w/w kontraktem ze Skarbem Państwa-Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad, a której przedmiotem jest „Projekt i budowa autostrady (...) S.-K.” uczyniono zgodę Zamawiającego.(§ 1 ust 12 umowy). Zgodnie z jej §3 ust 4 i 3 to wykonawca, a więc zgodnie z nazewnictwem przyjętym w umowie, (...) sp. z o.o. miała niezwłocznie poinformować podwykonawcę (powoda) o akceptacji niniejszej umowy przez Zamawiającego. Wykonawca zobowiązał się do przedstawienia Zamawiającemu niniejszej umowy w terminie 7 dni od jej podpisania. Również rozpoczęcie wykonywania przedmiotu umowy, jej realizację uzależniono od uzyskania zgody inwestora (§2 ust. 3 pkt 1,§ 3 ust 1 pkt1 umowy). Ponadto, strony zastrzegły, iż nastąpi protokolarne wprowadzenie powoda na teren budowy, jako warunek rozpoczęcia wykonywania umowy. Niniejszego dokumentu powód nie przedłożył, co również przemawia przeciwko twierdzeniom pozwu. Odnośnie faktur złożonych przez powoda, to zaznaczyć należy, iż faktura VAT jest dokumentem prywatnym, co w świetle art. 245 k.p.c. oznacza, że osoba, która ja podpisała złożyła oświadczenie danej treści. Wyłącznie na podstawie faktury VAT nie sposób ustalić, że strony łączyła umowa określonej treści, jak i tego czy i w jakim zakresie umowa ta została zrealizowana. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2007 r. II CNP 129/07 LEX nr 621237). Faktury przedłożone przez powoda zostały przez niego wystawione ze wskazaniem nabywcy usługi, czyli spółki (...) sp. z o.o. W.. W żaden sposób nie dowodzą zgody, chociażby w formie dorozumianej, inwestora na wykonanie robót w nich ujętych. Powód nie wyjaśnił w sposób przekonujący dlaczego trzecia faktura VAT została wystawiona dopiero w dniu 10 sierpnia 2011 r. (k.22) – a wiec po odstąpieniu przez pozwanego od umowy z Generalnym Wykonawcą pismem z dnia 27 czerwca 2011 r. (k. 401) - co wskazuje zdaniem Sądu na brak wykazania również wysokości wynagrodzenia dochodzonego przez powoda za część prac wykonanych na podstawie umowy z 29 marca 2011r. Reasumując, należy stwierdzić, iż powód nie wykazał zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu, zgody pozwanego w rozumieniu art.
na wykonywanie prac przez powoda w ramach podwykonawstwa, stąd brak jest podstaw do uznania solidarnej odpowiedzialności pozwanego jako inwestora na podstawie art.
za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane, co skutkowało oddaleniem powództwa. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 98 k.p.c. zasądzając na rzecz strony pozwanej zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.