Ts 174/12

196/3/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 17 marca 2014 r. Sygn. akt Ts 174/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Hermeliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej S.G. w sprawie zgodności: art. 109 § 2 w związku z art. 33 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395) z art. 42 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 oraz z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 20 lipca 2012 r. S.G. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że art. 109 § 2 w związku z art. 33 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395; dalej: k.p.w.) są niezgodne z art. 42 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 oraz z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Skargę konstytucyjną wniesiono w związku z następującą sprawą. Wyrokiem nakazowym z 6 czerwca 2011 r. (sygn. akt II W 262/11) Sąd Rejonowy – II Wydział Karny w Tomaszowie Lubelskim (dalej: Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim) uznał skarżącego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, wyczerpującego dyspozycję art. 97 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2013 r. poz. 482, ze zm.) w związku z art. 24 ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, ze zm.). Od powyższego wyroku skarżący wniósł sprzeciw. Pismem z 21 czerwca 2011 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu, tj. do doręczenia podpisanego sprzeciwu. Wezwanie to zostało wysłane na adres wskazany przez skarżącego w sprzeciwie i doręczone mu w trybie art. 133 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.). W ustawowym terminie skarżący nie uzupełnił braku formalnego. Zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2011 r. (sygn. akt jw.) Zastępca Przewodniczącego Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim (realizując kompetencje Prezesa Sądu) odmówił przyjęcia sprzeciwu. Postanowieniem z 31 stycznia 2012 r. (sygn. akt II Kz 44/12) Sąd Okręgowy w Zamościu – II Wydział Karny (dalej: Sąd Okręgowy w Zamościu) uchylił zaskarżone zarządzenie z powodu braku jego uzasadnienia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Prezesowi Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim. Zarządzeniem z 14 lutego 2012 r. (sygn. akt II W 262/11) Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim uznał wniesiony przez skarżącego sprzeciw za bezskuteczny. Sąd wskazał, że skarżący nie uzupełnił w terminie braku formalnego sprzeciwu, do czego został wezwany. Postanowieniem z 20 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II Kz 173/12) Sąd Okręgowy w Zamościu utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżący został prawidłowo i skutecznie pouczony o treści art. 38 § 2 k.p.w., tj. o obowiązku wskazania adresu doręczeń w kraju oraz o skutkach wynikających z niedopełnienia tego obowiązku. Skarżący twierdzi, że zakwestionowane przepisy nie gwarantują mu udziału w posiedzeniu sądu odwoławczego rozpoznającego zażalenie na rozstrzygnięcie kończące postępowanie w sprawie. W jego przekonaniu, na skutek pominięcia legislacyjnego doszło do naruszenia przysługujących mu konstytucyjnych praw, w tym prawa do obrony oraz rzetelnego i sprawiedliwego procesu. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 11 grudnia 2012 r. (doręczonym 17 grudnia 2012 r.) wezwano pełnomocnika do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: podanie adresu skarżącego; doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, doręczenie czterech kopii skargi konstytucyjnej i załączników; wskazanie, jakie prawa i wolności wyrażone w art. 42 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji zostały naruszone, jak również wyjaśnienie sposobu naruszenia tych praw. W piśmie procesowym z 21 grudnia 2012 r. pełnomocnik odniósł się do zarządzenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia licznych przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 46 oraz art. 47 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Skargom konstytucyjnym niespełniającym tych warunków, jak również skargom oczywiście bezzasadnym Trybunał Konstytucyjny odmawia nadania dalszego biegu. Przedmiotem wniesionej skargi jest art. 109 § 2 k.p.w. w brzmieniu: „[p]rzy rozpoznawaniu środka odwoławczego stosuje się odpowiednio także przepisy art. 425 § 3 i 4, art. 426, 427, 429-438, 440-443, 447, 449, 453, 454 § 1, art. 455, 456, 462, 463 § 1, art. 465 § 1 i 2, art. 466 i 467 [k.p.k.]” w związku z art. 33 k.p.w., zgodnie z którym: „[s]trony mogą uczestniczyć w posiedzeniu, jeżeli ustawa to przewiduje albo gdy prezes sądu lub sąd tak zarządzi”. Istotą sformułowanych w skardze zarzutów jest brak ustawowej – niezależnej od woli sądu – możliwości uczestnictwa stron lub ich pełnomocników w posiedzeniu sądu odwoławczego rozpoznającego zażalenie na zarządzenie uznające sprzeciw za bezskuteczny, tj. rozstrzygnięcie kończące postępowanie w sprawie. Jak twierdzi skarżący, wskazane pominięcie legislacyjne narusza przysługujące mu prawo do sprawiedliwego i rzetelnego rozpoznania sprawy oraz prawo do obrony. Odnosząc się do zarzutów naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego, Trybunał podkreśla, że treścią zasady prawa do obrony wynikającej z art. 42 ust. 2. zdanie pierwsze Konstytucji jest zespół uprawnień procesowych służących do ochrony słusznych interesów procesowych oskarżonego czy też – jak w analizowanej sprawie – obwinionego (zob. postanowienie TK z 13 stycznia 2005 r., Ts 147/04, OTK ZU nr 6/B/2005, poz. 228). W rozpatrywanej sprawie prawo skarżącego do obrony realizuje się przez ogół uprawnień i obowiązków wynikających zarówno z przepisów k.p.k., jak też k.p.w. Trzeba zauważyć, że zarządzenie Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim z 14 lutego 2012 r. (sygn. akt II W 262/11) zawiera uzasadnienie motywów uznania sprzeciwu za bezskuteczny. Na to zarządzenie przysługuje zażalenie (art. 459 § 1 k.p.k.), z którego skarżący skorzystał. Przedstawił zatem przed sądem własne twierdzenia i dowody na ich poparcie, a sąd odniósł się do nich w uzasadnieniu. Odnośnie do zarzutów naruszenia prawa do sprawiedliwego i rzetelnego rozpoznania sprawy Trybunał stwierdza, że wprawdzie z treści tego prawa wynika, iż ustawodawca w każdym wypadku powinien zapewnić jednostce prawo do wysłuchania, a jednostka musi uzyskać w szczególności możliwość przedstawienia swoich racji oraz zgłaszania wniosków dowodowych, to jednak prawo to może podlegać ograniczeniom. W swoim orzecznictwie Trybunał wyraził bowiem pogląd, że ze względu na charakter spraw rozpoznawanych w danym postępowaniu, ustawodawca może ograniczyć udział stron w określonych czynnościach procesowych (zob. wyrok TK z 3 lipca 2007 r., SK 1/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 73). Przy analizie wniesionej skargi pod kątem spełnienia przez nią ustawowych przesłanek trzeba zatem wziąć pod uwagę charakter postępowania wykroczeniowego, a także rodzaj spraw rozpatrywanych w tym postępowaniu. Trybunał zwraca uwagę, że specyfiką tego postępowania jest szybka reakcja na czyn cechujący się mniejszym ładunkiem społecznej szkodliwości aniżeli przestępstwo. Jak orzekł Trybunał w wyroku z 19 lutego 2008 r., ze względu na charakter czynu wykroczenie jest zagrożone łagodniejszymi karami, a postępowanie toczące się w sprawie odpowiedzialności za ten czyn jest z reguły mniej skomplikowane dowodowo (P 48/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 4). Dlatego ustawodawca, kierując się wskazanym charakterem i wagą wykroczeń, jak również interesem prawnym mającym na celu ochronę takich wartości, jak bezpieczeństwo publiczne oraz sprawność i szybkość postępowania, świadomie nie przewidział ani obligatoryjnego uczestnictwa stron w posiedzeniach sądu – pozostawiając to do jego uznania (art. 33 k.p.w.), ani też odpowiedniego stosowania art. 464 k.p.k. (art. 109 § 2 k.p.w.). Rozwiązanie to nie narusza istoty wskazanych praw. Zważywszy na powyższe, Trybunał stwierdza, że zarzuty naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego są oczywiście bezzasadne. Okoliczność ta jest – w myśl art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Ponadto, w odniesieniu do zarzutu, jakoby zakwestionowane w skardze przepisy nie gwarantowały skarżącemu udziału w posiedzeniu sądu „na każdym etapie rozpoznania sprawy”, Trybunał zauważa, że skarżący wniósł skargę konstytucyjną w związku z postępowaniem wpadkowym. Sformułowany zarzut świadczy zaś o tym, że kwestionuje on, iż zaskarżone przepisy k.p.w. nie gwarantują mu uczestnictwa w posiedzeniach sądu także w postępowaniu głównym (nakazowym). Trybunał zwraca uwagę, że w myśl art. 94 § 1 k.p.w. w związku z art. 506 § 1 k.p.k., na wydany przez sąd wyrok nakazowy przysługuje sprzeciw. Skuteczne wniesienie tego środka zaskarżenia powoduje, że wyrok traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu na zasadach ogólnych (art. 94 § 1 k.p.w. w związku z art. 506 § 3 k.p.k.). Gdyby zatem skarżący uzupełnił braki formalne sprzeciwu, to jego sprawa zostałaby rozpoznana na zasadach przewidzianych dla postępowania sądowego w tego rodzaju sprawach. Tymczasem skarżący – pomimo prawidłowego pouczenia go o ciążących na nim obowiązkach i przysługujących mu prawach – nie uzupełnił w terminie braku formalnego pisma procesowego. Okoliczność ta była przesłanką uznania sprzeciwu za bezskuteczny. Powyższe przemawia za uznaniem sformułowanego zarzutu także za oczywiście bezzasadny. Trybunał nadmienia, że wprawdzie zakwestionowana norma nie gwarantuje osobie wnoszącej zażalenie prawa do wzięcia udziału w posiedzeniu, na którym jest ono rozpoznawane, jednakże nie stanowi ona przeszkody, aby zezwolenie wydano na wniosek zainteresowanego (zob. W. Kotowski, Komentarz do art. 33 k.p.w., Lex/el. 2003; por. także P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz do artykułów 297-467, red. Z. Gostyński, Warszawa 2004). W sprawie, w związku z którą wniesiono skargę do Trybunału, ani skarżący, ani reprezentujący go pełnomocnik takiego wniosku nie złożyli. Wziąwszy powyższe pod uwagę, Trybunał postanowił jak na wstępie.