Ts 227/13

438/5/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 23 października 2014 r. Sygn. akt Ts 227/13 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz – przewodnicząca Zbigniew Cieślak – sprawozdawca Andrzej Rzepliński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 kwietnia 2014 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej S.Ch., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 sierpnia 2013 r. S.Ch. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność art. 994 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) oraz art. 996 k.c. w brzmieniu obowiązującym do wejścia w życie ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 85, poz. 458) z art. 21 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz w zw. z art. 31 ust. 3, a także art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Postanowieniem z 1 kwietnia 2014 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej z powodu oczywistej bezzasadności zarzutów w niej postawionych (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym [Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK]). Trybunał stwierdził, że skarżąca nie może upatrywać naruszenia wskazanych praw i wolności konstytucyjnych w tym, że art. 994 § 1 k.c. zwalnia z obowiązku doliczenia do spadku darowizn dokonanych ponad 10 lat przed otwarciem spadku na rzecz osób będących zstępnymi uprawnionego do zachowku. Gdyby bowiem w sprawie skarżącej do spadku została doliczona jeszcze darowizna dokonana przez spadkodawczynię na rzecz wnuczek, substrat zachowku byłby wyższy, a w konsekwencji skarżąca byłaby zobowiązana do zapłacenia zachowku w wysokości znacznie przewyższającej zasądzoną od niej kwotę. Nie ma zatem związku logicznego między tak określonym przedmiotem skargi a zarzutem niezgodności z Konstytucją sformułowanym przez skarżącą, co przesądza o oczywistej bezzasadności tego zarzutu. W odniesieniu do art. 996 k.c. Trybunał uznał, że darowizny dokonanej na rzecz wnuka nie sposób potraktować jako darowizny na rzecz jego rodzica. Z tego względu również zarzut braku obowiązku zaliczenia na należny zachowek darowizny dokonanej na rzecz innego podmiotu prawnego niż uprawniony do zachowku Trybunał ocenił jako oczywiście bezzasadny. W zażaleniu na postanowienie z 1 kwietnia 2014 r. skarżąca podniosła, że Trybunał nie odniósł się do okoliczności sprawy, w której zaskarżony art. 996 k.c. znalazł zastosowanie. Zdaniem skarżącej w jej sprawie doszło do nadmiernego ograniczenia prawa do dziedziczenia w celu ochrony praw innych osób. Dokonanie przez spadkodawczynię darowizny na rzecz zstępnych uprawnionego do zachowku wymagało, jak podkreśliła skarżąca, akceptacji uprawnionego do zachowku i zgody sądu z powodu niepełnoletności obdarowanych (zstępnych uprawionego do zachowku). Skarżąca zwróciła uwagę na to, że pomimo powyższego ta darowizna nie została zaliczona na należny uprawnionemu zachowek, natomiast darowizna przekazana przez spadkodawczynię na rzecz wstępnej spadkobierczyni (skarżącej) została uwzględniona – na niekorzyść skarżącej – przy obliczaniu zachowku. Skarżąca pokreśliła, że we wniesionej skardze zakwestionowała pominięcie ustawodawcze polegające na braku konieczności doliczenia do spadku w celu obliczenia zachowku darowizn dokonanych ponad 10 lat przed otwarciem spadku na rzecz osób będących zstępnymi uprawnionego do zachowku. W przekonaniu skarżącej „aby cokolwiek można było zaliczyć na poczet zachowku, to powinno to zostać również ujęte w substracie zachowku”. Skarżąca stwierdziła, że sformułowany przez nią zarzut względem art. 994 § 1 k.c. należało powiązać z zarzutem niekonstytucyjności art. 996 k.c., a Trybunał, jak podkreśliła, tego nie zrobił. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b in fine w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 ustawy o TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada – w zakresie zarzutów sformułowanych w zażaleniu – czy w wydanym postanowieniu prawidłowo ustalił przesłanki odmowy nadania skardze dalszego biegu. Trybunał stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu i dlatego nie zasługują na uwzględnienie.
2. Trybunał przypomina, że w skardze konstytucyjnej skarżąca domagała się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją art. 994 § 1 k.c. w zakresie, w jakim pomija on konieczność doliczenia do spadku darowizn dokonanych ponad 10 lat przed otwarciem spadku na rzecz osób będących zstępnymi uprawnionego do zachowku. Drugi z przepisów – art. 996 k.c. – skarżąca zaskarżyła w zakresie, w jakim pomija on obowiązek zaliczenia na należny zachowek darowizny przekazanej przez spadkodawcę na rzecz osób będących zstępnymi uprawnionego do zachowku. 2.
3. Trybunał zwraca uwagę na to, że przy tak określonym przedmiocie zaskarżenia zarzuty sformułowane w skardze należało ocenić jako oczywiście bezzasadne. Z twierdzeń zawartych w skardze i powtórzonych w zażaleniu można wysnuć wniosek, że skarżąca chciała zakwestionować doliczenie do spadku darowizny dokonanej przez spadkodawczynię na rzecz wstępnej spadkobierczyni (co jest konsekwencją regulacji zawartej w art. 993 w zw. z art. 994 § 1 k.c., a nie pominięcia ustawodawczego) w sytuacji, w której nie zaliczono na należny uprawnionemu zachowek darowizny przekazanej przez spadkodawczynię na rzecz jego zstępnych. To nie znalazło jednak odzwierciedlenia we wskazanym w skardze zakresie zaskarżenia. Przedmiot skargi określony w jej petitum (i powtórzony w zażaleniu) dotyczy bowiem tylko braku konieczności doliczania do spadku w celu obliczenia zachowku darowizn dokonanych ponad 10 lat przed otwarciem spadku na rzecz osób będących zstępnymi uprawnionego do zachowku oraz braku obowiązku zaliczenia na należny zachowek darowizny dokonanej na rzecz zstępnych uprawnionego do zachowku. Zgodnie zaś z art. 66 ustawy o TK Trybunał jest związany granicami skargi i nie może uzupełnić jej zakresu. 2.
4. W zażaleniu na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu skarżąca zwróciła uwagę na niesprawiedliwość, do jakiej doszło w jej sprawie. Skarżąca nie wykazała jednak, że darowizna dokonana na rzecz wnuka może być uznana za darowiznę dokonaną na rzecz jego rodzica. Twierdzenie, że darowizna ta została dokonana za zgodą sądu opiekuńczego i akceptacją rodzica, nie podważa stanowiska Trybunału, zgodnie z którym majątki rodziców i dzieci są osobne. To zaś przesądziło o uznaniu za oczywiście bezzasadny zarzutu skarżącej, która domagała się wprowadzenia obowiązku zaliczenia na należny zachowek darowizny dokonanej przez spadkodawcę na rzecz osób będących zstępnymi uprawnionego do zachowku. 2.
5. W związku z powyższym Trybunał zauważa, że odmowa nadania skardze dalszego biegu nie wynikała, jak twierdziła skarżąca w zażaleniu, z niepowiązania przez Trybunał zaskarżonych przepisów ze sobą, lecz była związana z określonym przez skarżącą przedmiotem skargi, którym było tylko pominięcie ustawodawcze. W konsekwencji Trybunał stwierdza, że skarżąca nie podważyła podstaw odmowy w odniesieniu do tak określonego przedmiotu skargi. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.