6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490) z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1
art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 2 grudnia 2013 r. MKS Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności art. 98 § 2 i art. 117 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.)
w sprawie opłat za czynności radców prawnych
ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490; dalej: rozporządzenie) z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 (w skardze niewłaściwie określonym jako art. 32 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji), art. 45 ust. 1
art. 77 ust. 2 Konstytucji. Skarżąca sformułowała zarzuty zakresowe. Jej zdaniem art. 98 § 2 k.p.c. jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim „nie pozwala na zaliczenie do niezbędnych kosztów procesu, kosztów uzyskania dokumentów (odpisów KRS) w sytuacji, gdy koszt ich uzyskania (tj. przejazdu celem uzyskania i opłaty od przelewu) został poniesiony wyłącznie na potrzeby procesu. Artykuł 117 § 3 k.p.c. jest zaś niekonstytucyjny w zakresie, w jakim „nie wskazuje sposobu wykazania braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego”. Z kolei § 5 pkt 5 rozporządzenia narusza postanowienia Konstytucji w zakresie, w jakim „ustala stawki minimalne w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym”. Skargę konstytucyjną skarżąca wniosła w związku z następującą sprawą. Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2012 r. (sygn. akt VI GCupr 282/11/2) Sąd Rejonowy w Tychach Wydział VI Gospodarczy zasądził od pozwanego na rzecz skarżącej w pkt 1 – 293,12 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od 6 marca 2011 r., a w pkt 2 – 77 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2012 r. (sygn. akt XIX Gz 208/12) Sąd Okręgowy w Katowicach XIX Wydział Gospodarczy Odwoławczy oddalił zażalenie, które skarżąca wniosła na postanowienie zawarte w pkt 2 wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r. W uzasadnieniu sąd stwierdził m.in., że koszty przejazdu pracownika skarżącej w celu odebrania odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego ani koszty zatrudnienia tego pracownika nie są kosztami procesu, o których mowa w art. 98 § 2 k.p.c. Powyższe postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącej 21 maja 2012 r. W dniu 28 maja 2012 r. skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w Tychach Wydział VI Gospodarczy z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej. Postanowieniem z dnia 3 października 2012 r. (sygn. akt VI GCo 154/12/4) sąd oddalił wniosek. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2012 r. (sygn. akt XIX Gz 708/12) Sąd Okręgowy w Katowicach XIX Wydział Gospodarczy Odwoławczy oddalił zażalenie skarżącej, uznawszy je za bezzasadne. Sąd, podzieliwszy wnioski sądu pierwszej instancji sformułowane na podstawie oceny dokumentów finansowych przedłożonych przez skarżącą, wskazał, że nie wykonała ona zarządzenia wzywającego ją do przedstawienia dokumentacji finansowej. To nie pozwalało na kompleksową ocenę sytuacji finansowej spółki. Sąd stwierdził także, że skarżąca nie wykazała w sposób wymagany przez prawo, iż zawiesiła działalność gospodarczą. Powyższe postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącej 2 stycznia 2013 r. W dniu 9 stycznia 2013 r. skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w Tychach IX Wydział Cywilny z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybunału. Postanowieniem z dnia 12 marca 2013 r. (sygn. akt IX Co 52/13) sąd oddalił wniosek. Postanowieniem z dnia 29 maja 2013 r. (sygn. akt III Cz 473/13) Sąd Okręgowy w Katowicach III Wydział Cywilny Odwoławczy zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że ustanowił dla skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Pismem z 21 sierpnia 2013 r. (nr OIRP/716/G/2013), doręczonym 13 września 2013 r., Okręgowa Izba Radców Prawnych w Katowicach (dalej: OIRP w Katowicach) wyznaczyła pełnomocnika. Zdaniem skarżącej art. 98 § 2 k.p.c. jest niekonstytucyjny dlatego, że w wyniku jego zastosowania „poniosła [ona] koszty, których sąd nie uznał za koszty procesu i w konsekwencji (mimo wygranej) nie zasądził ich zwrotu na rzecz skarżącej”. Drugi z zakwestionowanych w skardze przepisów, tj. art. 117 § 3 k.p.c. narusza Konstytucję, ponieważ nierówno traktuje podmioty występujące z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W przypadku podmiotów takich jak skarżąca (osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych, którym przepisy szczególne przyznają zdolność sądową) przepis uzależnia uwzględnienie wniosku od wykazania, że nie mają one dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Nie stanowi on przy tym, jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku. Od osób fizycznych wymaga się natomiast jedynie złożenia oświadczenia, z którego wynika, że nie są one w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego „bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny”. Zdaniem skarżącej nie ma podstaw do tego, by podmioty, o których mowa w zakwestionowanym art. 117 § 3 k.p.c., traktować inaczej niż osoby fizyczne. Zakwestionowany w skardze § 5 pkt 5 rozporządzenia narusza Konstytucję w ten sposób, że ustala stawki minimalne w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, za które profesjonalni pełnomocnicy nie chcą podjąć się sporządzenia skargi konstytucyjnej. W konsekwencji przepis ten ogranicza możliwość korzystania ze skargi konstytucyjnej. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 marca 2014 r. pełnomocnika skarżącej wezwano do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej, tj. do wskazania ostatecznego orzeczenia o przysługujących skarżącej wolnościach lub prawach, które zostało wydane na podstawie przepisów zakwestionowanych w skardze, a także przedstawienia, jakie wolności lub prawa skarżącej wyrażone w art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1
art. 77 ust. 2 Konstytucji i w jaki sposób zostały naruszone. W piśmie z 8 kwietnia 2014 r. pełnomocnik odniósł się do zarządzenia. Wyjaśnił, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Okręgowego w Katowicach XIX Wydział Gospodarczy Odwoławczy z dnia 5 kwietnia 2012 r., a także postanowienie tego sądu z dnia 15 listopada 2012 r. Wskazał, że w wyniku nieuwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca (osoba prawna) została potraktowana inaczej niż osoby fizyczne, w związku z czym została pozbawiona możliwości wniesienia skargi konstytucyjnej i – jak zarzuciła – uruchomienia procedury przed sądem. W ten sposób doszło do naruszenia: zasady równości, prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i zakazu zamykania drogi sądowej (art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji
art. 77 ust. 2 Konstytucji), Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z art. 46–47 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Skargom konstytucyjnym niespełniającym tych warunków
skargom oczywiście bezzasadnym Trybunał Konstytucyjny odmawia nadania dalszego biegu.
art. 48 ust. 2 zdanie drugie tej ustawy, powinno się obliczyć na podstawie unormowań zawartych w k.p.c., a w myśl odesłania wynikającego z art. 165 § 1 k.p.c. – na podstawie przepisów prawa cywilnego. Zgodnie zaś z art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, za miesiąc przyjmuje się 30 dni. 4.
równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdów i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu procesowego”. Ponadto skarżąca zakwestionowała art. 117 § 3 k.p.c., który stanowi, że „[o]soba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego”. Skarżąca zarzuciła także niezgodność z Konstytucją § 5 pkt 5 rozporządzenia. Taki przepis nie istnieje jednak w obrocie prawnym. Trybunał zwraca uwagę na to, że stawki minimalne w postępowaniu przed Trybunałem określa § 12 ust. 6 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem stawki te wynoszą: za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej
za stawiennictwo na rozprawie – 240 zł (ust. 1), za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej
za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia tej skargi – 120 zł (ust. 2). Wziąwszy pod uwagę zarzuty skarżącej, a także obowiązującą w postępowaniu przed Trybunałem zasadę falsa demonstratio non nocet, Trybunał uznał, że przedmiotem wniesionej skargi jest § 12 ust. 6, nie zaś wskazany przez skarżącą § 5 pkt 5 rozporządzenia. 5.2. Trybunał stwierdza, że zakwestionowane w skardze art. 117 § 3 k.p.c.
6 rozporządzenia nie były podstawą postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 5 kwietnia 2012 r. Trzeba zauważyć, że orzeczenie to rozstrzyga kwestie dotyczące zwrotu kosztów procesu, a nie odmowy przyznania pomocy prawnej z urzędu. Postanowienie to zostało wydane m.in. na podstawie zakwestionowanego w skardze art. 98 § 2 k.p.c. Rozpatrywana skarga nie spełnia zatem podstawowej przesłanki określonej w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Okoliczność ta jest – w myśl art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu we wskazanym zakresie.
złożenia oświadczenia dotyczy tylko tych podmiotów, które nie zostały zwolnione przez sąd od kosztów sądowych w całości lub w części. Strony zwolnione od kosztów orzeczeniem sądu nie mają obowiązku ani wykazywania swojej sytuacji finansowej, ani „składania oświadczenia”. Zatem gdy strona niezwolniona od kosztów domaga się sfinansowania zastępstwa procesowego przez Skarb Państwa, sąd musi ocenić zasadność takiego żądania. W związku z tym ustawodawca zobowiązał zainteresowanych do wykazania swojej sytuacji finansowej. Uznał, że w przypadku osób fizycznych wystarczy złożenie oświadczenia zawierającego dane wskazane w art. 1171 § 1 k.p.c. (według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 kwietnia 2010 r. w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego [Dz. U. Nr 65, poz. 418]). Ustawodawca nie sprecyzował natomiast sposobu wykazania – przez osobę prawną lub inną jednostkę organizacyjną mającą zdolność sądową – braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Niewątpliwie ocena możliwości poniesienia takich kosztów wymaga analizy dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową strony ubiegającej się o udzielenie pomocy prawnej z urzędu, a rodzaj tych dokumentów może być różny w zależności od konkretnego przypadku. W odniesieniu do podmiotów takich jak skarżąca określenie katalogu wymaganych dokumentów jest niemożliwe. Zarzut skarżącej, jakoby art. 117 § 3 był niekonstytucyjny dlatego, że nie określa, jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku, jest zatem oczywiście bezzasadny. Wskazana okoliczność jest – w myśl art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu we wskazanym zakresie. 6.
piśmie procesowym z 8 kwietnia 2014 r. nadesłanym w celu uzupełnienia braków formalnych skargi skarżąca wskazała art. 32 Konstytucji jako samodzielny wzorzec kontroli. Wskazane okoliczności są – w myśl art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – następną podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. Wziąwszy powyższe okoliczności pod uwagę Trybunał, postanowił jak na wstępie.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.