Ts 319/12

132/2/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 5 marca 2014 r. Sygn. akt Ts 319/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz – przewodnicząca Teresa Liszcz – sprawozdawca Andrzej Rzepliński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2013 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej P.R., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 grudnia 2012 r. P.R. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 3989 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) oraz art. 3989 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim „nie przewiduje możności zaskarżenia postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania” z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Zdaniem skarżącego, zakwestionowany art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. „nie jest precyzyjnie sformułowany, narusza takie wartości jak bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu, zaufanie do prawa oraz zasadę sprawiedliwości proceduralnej”. Natomiast § 2 art. 3989 k.p.c. nie odpowiada standardom rzetelnej procedury sądowej, gdyż: o przyjęciu bądź odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd Najwyższy orzeka w składzie jednego sędziego, postanowienie jest niezaskarżalne, a jego uzasadnienie – „skrótowe”. W piśmie procesowym z 28 stycznia 2013 r., będącym odpowiedzią na zarządzenie sędziego Trybunału wzywające do uzupełnienia braków formalnych skargi, skarżący zarzucił z kolei, że zastosowana przez Sąd Najwyższy wykładnia – użytego w zakwestionowanym art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. – sformułowania „istotne zagadnienie prawne” nie znajduje uzasadnienia w treści tego przepisu oraz jest sprzeczna z doktryną. Odniósłszy się do art. 3989 § 2 k.p.c., zwrócił uwagę na to, że postanowienie o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania uniemożliwia rozpoznanie tego środka prawnego. W związku z tym powinien od niego przysługiwać (tak jak w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym) środek zaskarżenia do kolegialnego składu Sądu Najwyższego. W piśmie procesowym skarżący zakwestionował także zgodność art. 3989 § 2 k.p.c. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Postanowieniem z 18 czerwca 2013 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 26 czerwca 2013 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W odniesieniu do art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. stwierdził, że zarzuty niekonstytucyjności dotyczą sfery stosowania tej normy przez Sąd Najwyższy. Trybunał zwrócił uwagę, że ewentualne różnice w rozumieniu przepisów zawierających zwroty niedookreślone nie mogą uzasadniać badania przez Trybunał treści normatywnej tychże przepisów. Trybunał, powołując się na swoje dotychczasowe orzecznictwo, wskazał ponadto, że ustalenie przesłanek przyjęcia do rozpoznania skargi z użyciem zwrotów ocennych utrzymuje się w granicach przyznanej ustawodawcy swobody legislacyjnej. Odnośnie do drugiego z zakwestionowanych przez skarżącego przepisów, tj. art. 3989 § 2 k.p.c., Trybunał ustalił, że skarga nie spełnia przesłanek określonych w art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 i art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zdaniem Trybunału, zarzuty skargi nie uprawdopodabniają naruszenia rzetelnej procedury przyjęcia lub odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji) – nie mają one związku z treścią art. 3989 § 2 k.p.c. Trybunał zwrócił również uwagę, że w przypadku nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna, nie obowiązują takie same standardy jak w postępowaniu przed sądami pierwszej i drugiej instancji. Konstytucyjny standard rzetelnego postępowania przed Sądem Najwyższym został natomiast określony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 maja 2007 r. w sprawie o sygnaturze SK 68/08 (OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53). W zażaleniu z 3 lipca 2013 r. skarżący zaskarżył postanowienie „w części odmawiającej nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej kwestionującej konstytucyjność wykładni przepisu art. 3989 § 1 pkt. 1 k.p.c.”. W uzasadnieniu wskazał, że przepis ten „jest wykładany w orzecznictwie i doktrynie dwojako”, gdyż jego „literalne brzmienie (…) pozwala na jedną jak i drugą wykładnię. Przepis ten nie precyzuje charakteru zagadnienia prawnego, a wiec zgodnie z zasadą lege non distinguente, dopuszczalna jest jedna jak i druga wykładnia”. Skarżący zarzucił, że „[z]astosowana przez Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi kasacyjnej (…) wykładnia zawężająca pojęcie zagadnienia prawnego należącego do treści przepisu art. 3989 § 1 pkt. 1 k.p.c. jest niezgodna z literalnym brzmieniem tego przepisu, jest sprzeczna z istniejącą równolegle wykładnią tego przepisu (…) i jest niezgodna z prawem skarżącego do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji), zasadą zaufania obywatela do stanowionego prawa i zasadą dostatecznej określoności normy, które wynikają z art. 2 Konstytucji”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:

1. W myśl art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 36 ust. 6–7 i w związku z art. 49 ustawy o TK). Trybunał Konstytucyjny bada przede wszystkim, czy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzuty, które mogą podważyć słuszność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
2. We wniesionym środku odwoławczym skarżący nie uwzględnia tego, że każdy przepis zawierający pojęcia nieostre jest dookreślany w procesie stosowania prawa. Ewentualne różnice w jego rozumieniu nie mogą być uzasadnieniem dla badania jego treści normatywnej, ponieważ proces stosowania prawa nie podlega kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Od zasady tej jest wyjątek. Jak stwierdził Trybunał w postanowieniu z 4 grudnia 2000 r., „jeżeli jednolita i konsekwentna praktyka stosowania prawa w sposób bezsporny ustaliła wykładnię danego przepisu, a jednocześnie przyjęta interpretacja nie jest kwestionowana przez przedstawicieli doktryny, to przedmiotem kontroli konstytucyjności jest norma prawna dekodowana z danego przepisu zgodnie z ustaloną praktyką” (SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300; zob. również wyrok TK z 3 października 2000 r., K 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188). 2.
3. Skarżący kwestionuje brak jednolitości praktyki stosowania zaskarżonych przepisów. Jak twierdzi, zainicjował postępowanie przed Trybunałem z powodu funkcjonowania w orzecznictwie Sądu Najwyższego „dwóch koncepcji wykładni pojęcia istotne zagadnienie prawne”. Według skarżącego, wykładnia zastosowana w jego sprawie narusza prawa przysługujące mu na mocy art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji i jest niezgodna z wykładnią przyjętą w doktrynie, a także z literalnym brzmieniem art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. (podczas gdy – jak sam twierdzi – „literalne brzmienie (…) pozwala na jedną jak i drugą wykładnię). Skoro skarżący kwestionuje przede wszystkim rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego (niejednolite rozumienie przesłanki „istotne zagadnienie prawne”), to w postanowieniu z 18 czerwca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny prawidłowo ustalił, że zarzuty sformułowane w skardze dotyczą stosowania prawa, a nie normatywnej treści zakwestionowanego art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
4. Niezależnie od powyższego, Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę na to, że w wydanym w pełnym składzie wyroku z 31 marca 2005 r. (SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29) wyczerpująco wykazał niejednolitą praktykę w zakresie odmawiania przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania. Orzekł także, że sposób rozumienia przesłanki występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego wciąż w całości zawiera się w sferze stosowania art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. przez Sąd Najwyższy i bez stwierdzenia jednolitości tej wykładni skarga konstytucyjna musi zostać uznana za niedopuszczalną. Zażalenie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie zarzutów niekonstytucyjności art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., więc Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK – orzekł jak w sentencji.