Sygn. akt KIO 304/15 Sygn. akt: KIO 304/15 WYROK z dnia 2 marca 2015 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Przewodniczący: Renata Tubisz Protokolant: Natalia Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2015r. w Warszawie odwołania wniesionego do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej w dniu 16 lutego 2015 r. przez wspólnie ubiegającego się o udzielenie zamówienia odwołującego: Energia Polska Inwestycje Sp. z o.o. w Krakowie (Lider Konsorcjum) ul. Rakowicka 65; 31-521 Kraków; poprzednio Hoven Inwestycje spółka z o.o., ul. Rakowicka 65; 31-521 Kraków oraz Caldoris Polska Sp. z o.o. w Bielsku Białej (Członek Konsorcjum) ul. Armii Krajowej 220; 43-316 Bielsko Biała postępowaniu prowadzonym przez zamawiającego: Gmina Mszana Dolna reprezentowana przez Wójta Gminy Mszana Dolna Urząd Gminy ul. Spadochroniarzy 6; 34-730 Mszana Dolna orzeka:
(1)VI Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że (...) jeżeli dwa lub więcej niż dwa świadczenia (lub czynności) dokonane przez podatnika na rzecz konsumenta, rozumianego jako konsumenta przeciętnego, są tak ścisłe związane, że obiektywnie tworzą one w aspekcie gospodarczym jedną całość, której rozdzielenie miałoby sztuczny charakter, to wszystkie te świadczenia lub czynności stanowią jednolite świadczenie do celów stosowania podatku od wartości dodanej (VAT). W myśl ww. przepisu prawa unijnego i orzecznictwa TSUE konstrukcja tzw. „świadczeń kompleksowych" traktowana jest jako wyjątek od zasady iż każda usługa podlega opodatkowaniu osobno według właściwej dla niej stawki podatku VAT. Wyjątek ten zaś znajduje zastosowanie w razie wykazania, że istnieje ścisły nierozerwalny związek świadczeń pomocniczych z dominującym świadczeniem głównym. Taki ścisły związek lub jego brak skutkuje tym, że bez istnienia jednej usługi druga nie może być wykonana (także wyrok NSA z dnia5 lipca 2006 roku Sygn. akt IIFSK 945/05, wyrok NSA z dnia 20 listopada 2008 roku, Sygn. akt IFSK 1512/07). Zgodnie z założeniami PFU oraz projektu urnowy stanowiących integralną część SIWZ obowiązkiem Wykonawcy w zakresie pkt 1 załącznika cenowego jest wyłącznie dostosowanie schematów określonych przez zamawiającego do wymogów konkretnego budynku mieszkalnego. Tym samym tego rodzaju świadczenie ma sens wyłącznie ze świadczeniem głównym jakim jest montaż kolektorów. Owo dostosowanie polegać ma na zastosowaniu konkretnej technologii stosowanej przez konkretnego wykonawcę, zależy od oferowanego w zamówieniu kolektora oraz preferowanej przez wykonawcę technologii Sygn. akt KIO 304/15 wykonywania usług. Tym samym sam wynik prac projektowych jest bezwartościowy, jeśli nie wiąże się z pracami montażowymi konkretnych urządzeń w sposób przyjęty przez danego wykonawcę a nadto w sposób zgodny ze schematami opracowanymi przez zamawiającego. Podobnie rzecz się ma w zakresie pozycji „serwis i konserwacja". Zgodnie z umową i warunkami SIWZ pod pozycją tą należy rozumieć prace polegające na usuwaniu usterek w przedmiocie zamówienia oraz wymianę płynu solarnego w instalacjach. Tak określony zakres prac gwarancyjnych jest nierozerwalnie związany ze świadczeniem głównym. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego w zakresie rękojmi to wykonawca zobowiązany jest do wykonywania prac polegających na usunięciu usterek oraz wykonania prac określonych w gwarancji a taką jest właśnie wymiana glikolu. Tym samym w całości w tym względzie zachodzą podstawy do przyjęcia argumentacji wyżej opisanej - a zatem prawidłowym było wskazanie jako prawidłowej stawki 8% i 23% w zakresie VAT w tej pozycji. W zakresie pozycji „wyposażenie istniejących (liczników ciepła) w moduły radiowe wraz z systemem odczytu w ocenie zamawiającego należy w całości podzielić stanowisko zaprezentowane w interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 13 maja 2011 r, ITPP1/443-218/11/BK. Prace polegające na wyposażeniu liczników ciepła w moduły radiowe winny być traktowane jako modernizacja. Modernizacja oznacza unowocześnienie, uwspółcześnienie produktu, trwałe ulepszenie np. istniejącego obiektu budowlanego prowadzące do zwiększenia jego wartości użytkowej (źródło: Wikipedia, wolna encyklopedia). Analiza powołanych wyżej przepisów prawa podatkowego prowadzi do wniosku, iż warunkiem zastosowania 8% stawki, na podstawie art. 41 ust. 12 ustawy o podatku od towarów i usług, jest spełnione dwóch przesłanek. Po pierwsze zakres wykonywanych czynności musi dotyczyć budowy, remontu, modernizacji, termomodernizacji budynków lub ich dostawy. Po drugie, budynki lub ich części, których dotyczą ww. czynności, muszą być zaliczane do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym. Niespełnienie chociażby jednej z ww. przesłanek powoduje, że transakcja nie może korzystać z preferencyjnej, 8% stawki podatku. Takie też stanowisko w istocie zostało zaprezentowane w wyjaśnieniu złożonym przez Hoven Inwestycje spółka z o.o., gdzie także wskazano, że tego rodzaju prace mają charakter modernizacji. Nie można się zgodzić jednak ze stanowiskiem Wykonawcy, iż zainstalowanie tego typu urządzeń nie ma wpływu na polepszenie efektywności instalacji solarnej. W ocenie zamawiającego jest dokładnie odwrotnie. Moduły radiowe na licznikach ciepła służyć mają zbieraniu danych o działaniu instalacji, w szczególności jej efektywności. Tym samym mając do dyspozycji tego rodzaju dane można dokonać ewentualnych optymalizacji, celem poprawy parametrów działania, Porównanie danych z różnych instalacji umożliwia wskazanie tych, które działają w sposób mało efektywny, co umożliwia interwencję Wykonawcy, w Sygn. akt KIO 304/15 szczególności w okresie gwarancyjnym, gdyż zgodnie z warunkami przetargu jest zobowiązany zapewnić odpowiednią efektywność instalacji (wymóg SIWZ). Nieprawdziwe są przy tym stwierdzenia Wykonawcy, iż elementy tego systemu (komputer wraz z oprogramowaniem) służyć będą do użytku Urzędu Gminy, a budynek Urzędu nie jest zaliczany do budownictwa społecznego. Jest to oczywiste nadużycie - w warunkach przetargu nie ma mowy o instalowaniu czegokolwiek w budynku Urzędu Gminy - należy na marginesie wskazać, iż budynek Urzędu Gminy Mszana Dolna nie był i nie będzie objęty programem instalacji kolektorów słonecznych w ramach projektu realizowanego z udziałem środków Republiki Szwajcarskiej, Izba dokonując przedstawionych powyżej ustaleń w sprawie, na podstawie przeprowadzonych w czasie rozprawy dowodów wnioskowanych przez strony oraz z urzędu a także złożonych przez strony wyjaśnień zważyła jak poniżej. Izba zważyła, co następuje Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu pomiędzy zamawiającym a odwołującym jest błąd w obliczeniu ceny co do zastosowanych w złożonych ofertach stawek podatku VAT do oferowanych usług montażu kolektorów słonecznych, które to stawki przedstawiono w Formularzu Rzeczowo - Finansowym stanowiącym załącznik nr 2 do SIWZ. Przy czym odwołujący nie tylko kwestionuje fakt odrzucenia jego oferty ale także kwestionuje zaniechanie odrzucenia oferty wykonawcy wybranego, w obydwu przypadkach, z powodu zastosowania przez odwołującego jak i wykonawcy wybranych stawek podatku VAT. W przedmiotowym przetargu zostały złożone tylko dwie oferty to jest oferta odwołującego i oferta wykonawcy wybranego, co Izba ustaliła na podstawie przedłożonej do akt sprawy dokumentacji postępowania prowadzonej przez zamawiającego w tym Protokołu postępowania w trybie przetargu nieograniczonego. Argumentacja zawarta w odpowiedzi na odwołanie oraz podtrzymywana na posiedzeniu przez zamawiającego co do ograniczenia rozpoznania odwołania tylko do zarzutów odnoszących się do oferty odwołującego z uwagi na wartość zamówienia poniżej progów unijnych nie ostała się. Zamawiający słusznie prowadzi procedurę przetargową według zasad uwzględniających wartość zamówienia obejmującego wszystkie kolektory słoneczne finansowane z śródków uzyskanych od Republiki Szwajcarskiej na montaż kolektorów solarnych stanowiących 85 % wartości zamówienia (I etap; II etap). W związku z tym o wartości zamówienia decyduje nie Sygn. akt KIO 304/15 tylko drugi etap wykorzystania tych śródków a co dotyczy przedmiotu niniejszego rozpoznania przez Izbę ale również do wartości zamówienia należy uwzględnić pierwszy etap montażu instalacji solarnych. Zresztą to na wniosek Władzy Wdrażającej Programy Europejskie z siedzibą w Warszawie ul. Syreny 23 postępowanie prowadzone jest według reguł obowiązujących przy wartości zamówienia równej lub przekraczającej kwoty ustalone na podstawie art.11 ust.8 ustawy Pzp. W związku z powyższym Izba rozpoznała także zarzuty odnoszące się do stawek podatku VAT w ofercie wykonawcy wybranego a nie tylko z ograniczeniem do oferty odwołującego to jest do zakresu wnioskowanego przez zamawiającego to jest do rozpoznania ograniczonego treścią art. 180 ust.2 ustawy Pzp. Obydwie strony zaistniałego sporu nie kwestionują co do zasady, że stawka podatku VAT w sytuacji zastosowania jej niewłaściwej wysokości stanowi podstawę odrzucenia oferty na podstawie art. 89 ust.1 pkt 6 ustawy Pzp. Zgodnie w tym zakresie przywoływane są uchwały Sądu Najwyższego to jest Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2011r. III CZP52/11jak i Uchwala Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2011r. II CZP 53/
- W stanie faktycznym sprawy nie zachodzi okoliczność podania przez zamawiającego w SIWZ stawek podatku VAT co jest pomiędzy stronami bezsporne. Tak więc to po stronie wykonawców wystąpił obowiązek samodzielnego ustalenia obowiązującej stawki podatku VAT, który może stanowić podstawę odrzucenia oferty przez zamawiającego w przypadku stwierdzenia niewłaściwej stawki podatku VAT. Zgodnie z przywołanymi powyżej uchwałami Sądu Najwyższego w takiej sytuacji zamawiający nie ma uprawnienia do zastosowania art. 87 ust. 2 pkt 3 ustawy Pzp. a pozostaje jemu odrzucenie oferty zawierającej niewłaściwą stawkę podatku VAT. Zamawiający wówczas zobowiązany jest do odrzucenia oferty jako zawierającej błąd w obliczeniu ceny to jest do zastosowania art. 89 ust. 2 pkt 6 ustawy Pzp. Przedstawiona w powyższym zakresie kwestia obowiązku samodzielnego ustalania stawek podatku VAT pomiędzy stronami jest bezsporna. Spór pomiędzy stronami sprowadza się do ustalenia prawidłowej wysokości stawek podatku VAT w związku z interpretacją zaistniałych zjawisk gospodarczych obejmujących przedmiotowe zamówienie. Strony różnią się w tym zakresie interpretacją posługując się na tę okoliczność opiniami prawników specjalizujących się w materii podatku VAT jak i opiniami Izb Skarbowych czy też sądów administracyjnych. Różnice interpretacyjne dotyczą traktowania przedmiotu zamówienia przez odwołującego jako odrębnych, niezależnych, żyjących samodzielnym bytem usług niezależnych od siebie a przede wszystkim z powodu możliwości ich wykonania przez różne podmioty. Chodzi tu o następujące etapy obejmujące przedmiot zamówienia: prace projektowe, wykonanie robót budowlano – montażowych instalacja solarna, montaż na istniejących instalacjach solarnych modułów radiowych wraz z systemem odczytu oraz serwis i konserwacja. Z kolei w ocenie Sygn. akt KIO 304/15 zamawiającego jak i wykonawcy wybranego zarówno prace projektowe jak i serwis i konserwacja są nierozerwalnie związane w głównym przedmiotem zamówienia jakim jest wykonanie robót budowlanych instalacja solarna i to ta część zamówienia decyduje o stawce podatku VAT. Przy czym w związku z okolicznością montażu instalacji częściowo na budynkach do 300m 2 jak i częściowo na budynkach powyżej 300 m2 zachodzi konieczność uwzględnienia w obowiązującej stawce podatku VAT 8 % jak również wyższej stawki 23 procent. Natomiast prace projektowe jak i serwis oraz konserwacja w ocenie zamawiającego i wykonawcy wybranego stanowią element usługi kompleksowej jakim jest montaż instalacji solarnej przy czym obowiązuje stawka zarówno 8 % jak i 23 % ale tylko z powodu różnych wielkości powierzchni budynków mieszkalnych na których montowane są instalacje solarne. Natomiast co do usługi montażu modułu radiowego wraz systemem odczytu na istniejących już instalacjach solarnych zamawiający jak i wykonawca wybrany traktuje te usługę jako ich modernizację czyli z prawem zastosowania stawki 8 procent a nie jak odwołujący stawki 23 procent. Czyli spór między zamawiającym a odwołującym dotyczy przede wszystkim kwestii czy mamy do czynienia z usługą kompleksową czy z odrębnymi usługami sam odwołujący w tej materii przedstawił między innymi następujący pogląd: „Odwołujący powoływał się na okoliczność, iż w polskich przepisach podatkowych brak jest szczegółowych uregulowań dotyczących świadczeń złożonych. Nie ma legalnej definicji tego pojęcia, nie ma więc określonych normatywnie kryteriów, czy też innych wyznaczników, które pozwalałyby w sposób precyzyjny wyznaczyć granice pomiędzy przypadkami, gdy mamy do czynienia z kilkoma świadczeniami, które należy opodatkować odrębnie, a sytuacją kiedy związek pomiędzy tymi świadczeniami jest tak ścisły, iż należy już mówić o istnieniu jednego świadczenia o charakterze złożonym (kompleksowym), które powinno być opodatkowane według jednolitych zasad. Dlatego też należy zachować wyjątkową ostrożność w klasyfikowaniu przedmiotu zamówienia jako usługi kompleksowej. Każda sytuacja powinna być analizowana indywidualnie z uwzględnieniem charakterystycznych dla niej i istotnych elementów z punktu widzenia rozpatrywania istnienia związku pomiędzy poszczególnymi czynnościami i w tym kontekście ewentualnego traktowania ich jako jednej gospodarczej całości (jednego świadczenia). Zwrócić należy bowiem uwagę na konieczność przeanalizowania podłoża ekonomicznego dokonywanych czynności, przed przystąpieniem do oceny i analizy sposobu ich opodatkowania (z uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie sygn. akt mSA/Wa 2247/09).” Z powyżej przedstawionej opinii odwołującego wynika po pierwsze, że nie ma w prawie legalnej definicji pojęcia „kompleksowa usługa” i w każdym przypadku należy do kwalifikacji usługi jako kompleksowej podejść indywidualnie i z należytą ostrożnością. W związku z tym jak sam odwołujący podnosi należy w każdym przypadku indywidualnie oceniać każdą Sygn. akt KIO 304/15 sytuację kwalifikowania usługi jako kompleksowej. Należy przede wszystkim badać podłoże ekonomiczne podjętych działań gospodarczych taka praktyka wynika z powyżej zacytowanego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W ocenie Izby już sam odwołujący w taki sposób opisując w odwołaniu elementy istotne do stwierdzenia czy usługa ma czy nie ma charakteru kompleksowego, wskazuje na zasadność argumentacji przeciwnej do jego poglądów. Mianowicie należy uwzględnić, że zamawiający przewiduje udzielenia zamówienia jednorazowo nie dopuszczając jego dzielenia na części. Powyższe oznacza, że nie można było składać oferty na poszczególne części to jest na prace projektowe odrębnie, na roboty budowlane czy też odrębnie na montaż kolektorów słonecznych odrębnie i na serwis oraz konserwację również odrębnie. Reasumując zamawiający nie przewidział dzielenia zamówienia na części. Takiej możliwości zamawiający wykonawcom nie dał. Stąd też pierwszy argument za traktowaniem tej usługi jako kompleksowej ma miejsce w sprawie, ponieważ jednym zamówieniem bez możliwości dzielenia na części objęto i prace projektowe i roboty budowlane i montaż kolektorów słonecznych jak i serwis i gwarancję. Zamawiający na rozprawie oświadczył a czemu odwołujący nie zaprzeczył, co Izba uznała za wykazane, że w pierwszym etapie zamówienia zlecił w odrębnym zamówieniu dokumentację projektową, która później okazała się nieprzydatna z uwagi na technologią montażu kolektorów jaka miała miejsce. Dlatego też jak oświadczył na rozprawie pełnomocnik zamawiającego w niniejszym postępowaniu zlecił w jednym zamówieniu zarówno dokumentację projektową jak i wykonanie robot budowlanych i montażowych, żeby uniknąć poprzednich złych doświadczeń. Tak więc można w ocenie Izby aspekt ekonomiczny traktowania usługi jako kompleksowej w zakresie co najmniej projektowania, robót budowlanych i montażowych uznać za spełniony ze względów ekonomicznych. Znamiennym jest również oświadczenie zamawiającego, czemu nie zaprzeczył odwołujący, że roboty te w aktualnym stanie prawnym nie wymagają ani pozwolenia na budowę ani zgłoszenia. Tak więc wymóg sporządzenia dokumentacji projektowej obiektywnie nie istnieje zwłaszcza w zakresie dokumentacji budowlanej. Natomiast co do dokumentacji wykonawczej, czy powykonawczej to decyzja co do konieczności jej sporządzenia leży w gestii zamawiającego. Niemniej zamawiający przewidział w zamówieniu etap sporządzenia dokumentacji, opisując jak podkreślił odwołujący, dość szczegółowo jej zakres. W ocenie Izby kwestia czy dokumentacja wchodzi w zakres usługi jako całości jest kwestią do oceny przez zamawiającego. To zamawiający musi oceni ze względu na swoje uwarunkowania organizacyjne, ekonomiczne, kadrowe jak również ze względu na charakter przedmiotu zamówienia i jego funkcje czy zleca odrębnie czy sumarycznie usługę projektową. Jak sam zamawiający wyjaśnił na rozprawie odstąpił od poprzedniej praktyki i zlecił łącznie w jednym zamówieniu zarówno usługę projektowania jak i usługę budowlaną Sygn. akt KIO 304/15 wraz z montażem kolektora, uznając to rozwiązanie za bardziej funkcjonalne i użyteczne. W aktualnej rzeczywistości społeczno –gospodarczej występują przypadki, iż zamawiający organizują przetarg łącznie na projekt i budowę czyli w systemie zaprojektuj i wybuduj co jest dopuszczalne. Natomiast i w takim systemie nie można z góry przesądzać czy mamy do czynienia z usługą kompleksową w zakresie opodatkowania. Natomiast nie można z góry zamawiającemu takiego prawa odmówić czy też przyznać. W takim przypadku według powszechnie obowiązujących reguł podatkowych obowiązuje zasada dla usługi/roboty, której udział w całości zamówienia jest większościowy, Według wiedzy Izby nie wymaga dowodu kwestia czy prace projektowe stanowią większy udział w zamówieniu niż roboty budowlane oraz montażowe. Z racji obowiązujących w przetargach publicznych przepisów wskazują one na udział procentowy nie wyższy nie 10 % wartości zamówienia dla wartości prac projektowych. Co do zasady o stawce podatku VAT decyduje wartość zamówienia stanowiąca większą wartość w całości zamówienia. Przy czym stan prawny nie jest sporny pomiędzy stronami tylko stan faktyczny jest sporny. W ocenie Izby zamawiający na tle obowiązujących w tym zakresie przepisów indywidualnie podszedł do tej kwestii oceniając warunki przedmiotowego zamówienia z należytą ostrożnością kwalifikując jednolicie co do stawki opodatkowania zarówno prace projektowe jak i prace budowlano - montażowe. Świadczą za tym również opinie wewnętrzne sporządzone na potrzeby zamawiającego przez branżystów inżynierów. Według wiedzy i doświadczenia Izby można byłoby rozważać zasadność poglądów odwołującego gdyby na przedmiotowe roboty potrzebne było pozwolenie na budowę. Natomiast w przypadku przedmiotowych prac nie jest wymagane ani pozwolenia, ani zgłoszenie. Tak więc w ocenie Izby argumentacja zamawiającego jest prawidłowa i uzasadniona w zakresie kompleksowości usług projektowania i robót budowlanych oraz montażowych. Za słusznością poglądów odwołującego nie przemawia również argumentacja o tzw. szczegółowości opisu wymagań co do dokumentacji. Jak również nie przekonywująca jest rozważana możliwość zlecenia podmiotowi odrębnemu. Czynnikami rozstrzygającymi ten spór jest okoliczność, że nie ma podstaw aby wprost do przedmiotowej sprawy odnosić powoływane przez strony opinie Izb Skarbowych wydanych w innych indywidualnych przypadkach ale również z uwagi na okoliczność, że dokumentacja projektowa nie jest wymagana i nie ma ona służyć indywidualnym potrzebom klienta (zamawiającego). Nie mające zastosowania do przedmiotowej sprawy jest stwierdzenie, że „Usługi projektowe realizują odrębne od usług budowlanych potrzeby klienta, a zatem nie mogą być uznane za tożsame z ww. usługami budowlanymi – Interpretacja indywidualna IBPP2/443-439/14/JJ z 2014.08.06 Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach. Bowiem w przedmiotowej sprawie zamawiający oświadczył, że w poprzedniej procedurze na montaż kolektorów solarnych odrębnie zlecił dokumentację projektową od zamówienia na montaż kolektorów solarnych i w Sygn. akt KIO 304/15 efekcie dokumentacja okazała się bezużyteczna, ponieważ nie uwzględniała technologii wybranych w przetargu w późniejszym zamówieniu kolektorów solarnych. Na tak złożone na rozprawie oświadczenie zamawiającego nikt z obecnych przedstawicieli odwołującego nie zaprzeczył. Poza tym z przedstawionej w sprawie interpretacji indywidualnej wynika, że poprzednio Dyrektor tutejszej Izby Skarbowej wydał przeciwną opinię od aktualnej ( Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach IBPP2/443-912/08/BW z 16.12.2008r.), jak również przeciwna interpretację wydal Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie sygnatura IPPPI-443-2146/08- 2/MP z dnia 16.02.2009r. Dla Izby istotnym elementem, w tejże Interpretacji jest przywołane stwierdzenie orzecznictwa ETS ”,iż brak jest uzasadnionych podstaw do dzielenia dla celów podatkowych świadczenia, które w aspekcie ekonomicznym stanowi jedną całość. ETS wielokrotnie wypowiada się na ten temat, m.in. w orzeczeniach z dnia 22 października 1998r. Nr C-308/96, z dnia 254 lutego 1999r. Nr C-349/96, z dnia 17 listopada 1993r. Nr C-68/92 i Nr C-69/
- (…) oraz stwierdzenie „Usługę należy uznać za usługę pomocniczą w stosunku do usługi zasadniczej, jeśli nie stanowi ona dla klienta celu samego w sobie, lecz jest środkiem do lepszego wykorzystania usługi zasadniczej”. W ocenie Izby w przedmiotowej sprawie odwołujący nie wykazał, że dokumentacja projektowa nie jest usługą pomocniczą w stosunku do usługi zasadniczej jaką jest montaż kolektorów słonecznych. Argumentacja w odwołaniu, że dokumentacja projektowa, zresztą w ocenie odwołującego, ma bardzo szeroki zakres i jest ona wykonywana przed montażem oraz, że może być także wykonywana przez inny podmiot niezależny w tym w formie podwykonawstwa, w ocenie Izby nie jest przesadzająca o tym, że ze względów ekonomicznych może stanowić całość z montażem kolektorów słonecznych. Odwołujący w złożonym odwołaniu przywołał poprzednie postępowanie prowadzone przez zamawiającego, w którym prace projektowe zlecono odrębnym zamówieniem od zamówienia na montaż kolektorów słonecznych a uczynił to na poparcie swojej argumentacji, co do braku zaistnienia kompleksowości przedmiotowego zamówienia. Natomiast jak powyżej Izba już wskazała, odwołujący na rozprawie nie odniósł się do oświadczenia zamawiającego, co do braku wykorzystania dokumentacji projektowej na etapie montażu kolektorów, z uwagi na jej nieprzydatność z powodu technologii montowanych kolektorów. W tym stanie rzeczy Izba podziela stanowisko zamawiającego, wynikające z zawiadomienia o wyborze najkorzystniejszej oferty jak i z odpowiedzi na odwołanie, że zastosowanie stawki podatku VAT w wysokości 23 % zamiast 8% i 23 % w zależności od powierzchni budynków mieszkalnych, stanowi błąd w obliczeniu ceny. Sygn. akt KIO 304/15 Izba podziela również stanowisko zamawiającego co do tego, że stosowanie wyższej a nie preferencyjnej stawki podatku VAT jest nieuprawnione wobec obowiązku podatnika do stosowania stawki wynikającej z przepisu. Izba nie podziela poglądu odwołującego, że stosowanie preferencyjnych stawek podatku VAT jest prawem a nie obowiązkiem wykonawcy, który może zawsze zastosować wyższą stawkę podatku VAT niż wynikającą z obowiązującego przepisu. Słusznie zamawiający w tej kwestii przywołał użyte w ustawie podatkowej sformułowanie „stosuje się” a nie „można stosować” co w konsekwencji stanowi nakaz stosowania należnych stawek podatku VAT, a nie uprawnienie do ich stosowania. Poza tym nawet z logicznego rozumowania bezprawnym wydaje się obciążanie odbiorcy usług zawyżoną ceną ponad obowiązek ustawowy w przypadku obowiązywania preferencyjnej stawki podatku VAT. Ponadto słuszny jest pogląd zamawiającego w odpowiedzi na odwołanie, „że ocena czy dane świadczenia tworzą usługę kompleksową w zakresie prac dotyczących budownictwa stanowi kwestię techniczną, nie zaś podatkową. Mając kwestię tą na względzie zamawiający dwukrotnie dokonał - poprzez biegłych powołanych w postępowaniu - oceny czy etap prac nazwany „pracami projektowymi" stanowi czy też nie stanowi element usługi kompleksowej. Dowód: opinia biegłego W. S. - w aktach sprawy Opinia biegłych J. S. oraz S. P. . Co do „memorandum" podatkowego sporządzonego przez Kancelarię F., B. to słusznie zamawiający zauważył, że pomija ono całkowicie kwestie techniczne. Argumentacja, że projekt techniczny może wykonać inny podmiot nie ma żadnego znaczenia przy kwalifikacji danej czynności do usługi kompleksowej czy też zakres tej dokumentacji. Co do „Wyposażenie istniejących (....) w moduły radiowe wraz z systemem odczytu” to odwołujący również nie wykazał zasadności zastosowania stawki podatku VAT w wysokości 23 procent. Natomiast prawidłową jest stawka podatku VAT w wysokości 8 % jaką to stawkę zastosował wykonawca wybrany. Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług odnoszą się do pojęcia modernizacja, przy interpretacji którego to słowa można odwołać się do powszechnego rozumienia tego słowa to jest „unowocześnienia i usprawnienie czegoś"- według internetowego słownika języka polskiego (Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.) tak jak to wyjaśnił zamawiający. Przepisy prawa podatkowego prowadzą do wniosku, iż warunkiem zastosowania 8% stawki, na podstawie art. 41 ust. 12 ustawy o podatku od towarów i usług, jest spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze zakres wykonywanych czynności musi dotyczyć budowy, remontu, modernizacji, termomodernizacji budynków lub ich dostawy. Po drugie, budynki lub ich części, których dotyczą ww. czynności, muszą być zaliczane do budownictwa objętego Sygn. akt KIO 304/15 społecznym programem mieszkaniowym. Zaistnienie tych obydwu przesłanek uprawnia do zastosowani preferencyjnej 8 procentowej stawki podatku VAT. „Zamawiający w odpowiedzi na odwołanie wyjaśnił, że wyposażenie istniejących (instalacji) w moduły radiowe spełnia warunek modernizacji gdyż ma bezpośredni wpływ na prawidłowe działania instalacji, a zatem ich efektywność. Dzięki modułom radiowym łatwiejsze będzie ustalenie faktu nieprawidłowego działania systemu solarnego - przyśpieszy to interwencję serwisu, jak również pozwoli na ustawienie systemu w sposób najbardziej optymalny.” Natomiast odwołujący na rozprawie nie odnosi się do wyjaśnień zamawiającego, powołując się przede wszystkim na brak kompleksowości usługi jak i na fakt, że usługa odnosi się do zamontowanych już w poprzednim zamówieniu kolektorów słonecznych jak i do tego, że usługę tę może wykonać każdy inny podmiot, niekoniecznie wykonawca przedmiotowej usługi. Niemniej należy zwrócić uwagę, że nie zmienia to odpowiedzialności leżącej nadal po stronie wykonawcy a nie podwykonawcy. Zamawiający zarówno w odpowiedzi na odwołanie jak i na rozprawie zaprzeczył twierdzeniu odwołującego jakoby komputery przewidziane do obsługi modułów radiowych będą wykorzystywane w budynku Urzędu Gminy. Komputery służyć będą do automatycznego sczytywania danych z zainstalowanych czujników celem monitorowania prawidłowego działania instalacji oraz przetwarzania danych dotyczących koniecznego do uzyskania w ramach projektu efektu ekologicznego. Znajdować się będą na pojazdach samochodowych z których w trakcie przejeżdżania wokół budynków będą dokonywane odczyty. W ocenie Izby na tak złożone wyjaśnienia przez zamawiającego a nawet z ich pominięciem, odwołujący nie wykazał, że wyposażenie instalacji w moduły radiowe wraz z systemem odczytu nie jest usługą modernizacyjną urządzenia kolektora słonecznego. Przywoływanie przez odwołującego argumentacji, że dotyczy to już zainstalowanych urządzeń wręcz uzasadnia prawo do zastosowania stawki preferencyjnej podatku VAT, którą przeciwnie do odwołującego zastosował wykonawca wybrany. Również nie ma znaczenia dla racji odwołującego powoływanie się na stawkę podatku VAT w wysokości 23 % z powodu możliwości wykonywania usługi przez podmiot trzeci w ramach podwykonawstwa. Tym samym Izba nie uznała zarzutu podniesionego przez odwołującego, w zakresie zakwalifikowania przez zamawiającego dołożenia modułów radiowych wraz z systemem odczytu, do istniejących instalacji kolektorów słonecznych do modernizacji, za uzasadniony. W związku z powyższym zamawiający zasadnie z tego powodu uznał stawkę w tej pozycji w wysokości 23 % za błąd w obliczeniu ceny w ofercie odwołującego. Co do zarzutów odwołującego w zakresie stawki podatku VAT w jego ofercie oraz ofercie wykonawcy wybranego. Sygn. akt KIO 304/15 Bezspornym w sprawie jest, że odwołujący w zakresie usługi serwisu i konserwacji nie kwestionuje co do zasady stawki preferencyjnej to jest 8 procent. Niemniej uważa, że główną pozycję tej usługi stanowi koszt glikolu, którego udział w całości w pozycji serwis i konserwacja w jego ocenie wykaże tendencję wzrastającą z upływem czasu. Zamawiający z kolei zaprzecza temu stanowisku zarówno w odpowiedzi na odwołanie jak i na rozprawie. Zgodnie z wyjaśnieniem zamawiającego: „W skład powyższego elementu zamówienia wchodzą koszty usługi właściwego utrzymania instalacji solarnych oraz wymiana płynu solarnego. Zgodnie z założeniami projektu szwajcarskiego gminy biorące udział w projekcie zobowiązane są utrzymać właściwe działanie instalacji w okresie 10 lat od zakończenia robót. Nieuprawnione są twierdzenia odwołującego, że głównym elementem tej części zamówienia będzie wymiana płynu solarnego. Chodzi przede wszystkim o utrzymania efektywności działania instalacji objętych programem - stąd np. bieżące monitorowanie stanu działania instalacji. Wbrew twierdzeniom odwołującego nie każda zmiana ustawień instalacji mieścić się będzie w ramach usuwania wad i usterek. Często tak prozaiczna sytuacja jak zmiana liczby mieszkańców danego budynku spowoduje konieczność przeprowadzenia prac serwisowych. Wymiana płynu solarnego stanowiła będzie zatem jedynie niewielki element usług konserwacyjnych. Jednocześnie zamawiający zwraca uwagę, iż odwołujący dla celów odwołania znacznie zawyżył cenę płynu solarnego - w ocenie zamawiającego jedynie po to, aby wzbudzić wątpliwość co stosowanej stawki VAT. Rzeczywiste ceny płynu solarnego są znacznie niższe i kształtują się na poziomie od 90 a 150 zł za instalację. Tym samym nie ulega wątpliwości, że zapisy rozporządzenia wykonawczego do ustawy o podatku od towarów i usług przewidujące zastosowanie stawki podstawowej w sytuacji gdy wartość towarów bez podatku wchodzących w podstawę opodatkowania świadczenia robót konserwacyjnych przekracza 50% tej podstawy - § 3 ust 1 pkt 3 i § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2013 r. w sprawie towarów i usług, dla których obniża się stawkę podatku od towarów i usług, oraz warunków stosowania stawek obniżonych (Dz. U. z dnia 31 grudnia 2013 r.) nie będą miały zastosowania. Powyżej przedstawione wyjaśnienie zamawiającego w odpowiedzi na odwołanie jest przekonujące. Tym samym jako nieuprawnione Izba uznaje zastosowanie przez odwołującego stawki podstawowej (23%) zamiast stawki preferencyjnej (8%) . W tym stanie rzeczy żaden z zarzutów podniesionych w odwołaniu co do naruszenia kolejno art.7 ust.1 w zw. z art.87 ust.1 oraz art.89 ust.1 pkt 6 ustawy Pzp. oraz art.91 ust.1 ustawy Pzp i art. 41 ust.1 ustawy o VAT nie potwierdził się. Natomiast argumentacja zamawiającego zarówno w zawiadomieniu o wyborze najkorzystniejszej oferty jak i odpowiedzi na odwołanie oraz na rozprawie w ocenie Izby była prawidłowa zarówno w świetle przepisów ustawy o podatku VAT jak i przepisów do niej wykonawczych. Tym samym Izba uznała, że Sygn. akt KIO 304/15 zamawiający dokonał prawidłowej oceny złożonych ofert zarówno odwołującego, którego ofertę odrzucił jak i oferty wykonawcy, którego ofertę wybrał. Bowiem słusznie zamawiający uznał, że przedmiot zamówienia opisany w załączniku nr 1 do SIWZ stanowi typowy przykład świadczenia złożonego (kompleksowego), składającego się z kilku pojedynczych świadczeń a w takiej sytuacji stawkę podatku VAT należy przyjąć tak jak dla świadczenia głównego. Natomiast zarzut odwołującego, że zamawiający wezwał jego do wyjaśnienia pozycji 9 formularza to jest „wyposażenie istniejących w moduły radiowe wraz z systemem odczytu” a wykonawcę wybranego wezwał do wyjaśnień „lp. 1 — prace projektowe” oraz pozycji „lp. 10 - serwis i konserwacja”, Izba nie uznała za nieprawidłowe takie wezwania. Przepis art. 87 ust.1 ustawy Pzp. nie obliguje zamawiającego do żądania wyjaśnień a jedynie go uprawnia (W toku badania i oceny ofert zamawiający może żądać od wykonawców wyjaśnień dotyczących treści złożonych ofert). Przepis ten należy tak samo interpretować również w sytuacji gdy wykonawcy zastosowali różną stawkę podatku VAT na poszczególne pozycje w formularzu rzeczowo-finansowym. W ocenie Izby w przedmiotowym postępowaniu istnieją podstawy do przyjęcia, iż świadczenie jest świadczeniem złożonym (kompleksowym), które obejmuje zarówno prace projektowe jak i serwis i konserwację w związku z montażem kolektorów słonecznych. Sam odwołujący powoływał się na okoliczność, iż w polskich przepisach podatkowych brak jest szczegółowych uregulowań dotyczących świadczeń złożonych, przywołując w tym zakresie uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie Sygn. akt mSA/Wa 2247/
- W ocenie Izby argumentacja zamawiającego zawarta w odpowiedzi na odwołanie jak i podnoszona na rozprawie w tym zakresie jest prawidłowa. Tym samym skoro jest to usługa kompleksowa to mamy do czynienia z stawką podatkową wynikającą wprost z przepisów prawa i wynosi ona 8 i 23% w zależności od tego z jakiego rodzaju powierzchnią budynku mamy do czynienia. Natomiast odwołujący bezpodstawnie odczytał, że lp. 9 - Wyposażenie istniejących w moduły radiowe wraz z systemem odczytu zamawiający zaliczył do świadczenia kompleksowego, ponieważ zamawiający zaliczył je słusznie do prac modernizacyjnych a nie kompleksowych. Izba nie uznaje za mającą znaczenie dla rozstrzygnięcia argumentację odwołującego, że wymagana przez zamawiającego dokumentacja projektowa ma bardzo szeroki zakres i jest wykonywana przed montażem oraz może być także wykonywana przez inny podmiot niezależny od podmiotu realizującego montaż instalacji. W ocenie Izby przekonywująca w sprawie jest argumentacja zamawiającego o konieczności uwzględnienia konkretnej technologii montażu w sporządzeniu projektu co przemawia za objęciem jednym Sygn. akt KIO 304/15 zamówieniem etapu dokumentacji i montażu, z uwzględnieniem poprzednich negatywnych doświadczeń związanych z odrębnymi zamówieniami na projekt i montaż kolektorów słonecznych (chodzi tutaj o „Zaprojektowanie indywidualnych zestawów płaskich kolektorów słonecznych dla mieszkańców gospodarstw domowych w ramach realizacji projektu: Odnawialne Źródła Energii w Mszanie Dolnej i gminach partnerskich, nr ogłoszenia 272124 - 2011, data zamieszczenia: 04.09.2011” i osobno postępowanie przetargowe na montaż wcześniej zaprojektowanych instalacji „Wykonanie robót budowlanych polegających na dostawie i montażu 2.152 instalacji solarnych dla budynków mieszkalnych na terenie Gminy Mszana Dolna oraz gmin partnerskich, oraz 6 instalacji w budynkach użyteczności publicznej, nr zamówienia: SOL 1/2012”). Dla Izby w świetle całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prawidłowe jest stanowisko zamawiającego co do (…) Zamawiający - obserwując inne postępowania dotyczące tego rodzaju zakresu - miał świadomość, iż kwestia ta może stanowić przedmiot kontrowersji w ramach postępowania. Stąd dwukrotnie sięgnął w tej mierze po opinię biegłego powołując w tej mierze odpowiednie osoby jako biegłych na podstawie przepisów ustawy prawo zamówień publicznych. Obie te opinie mają charakter kategoryczny i stwierdzają, że prace projektowe stanowią fragment usługi kompleksowej. Zamawiający zdaje sobie sprawę, iż jest to stanowisko odmienne do spotykanego w orzecznictwie oraz stanowiskach Ministra Finansów prezentowanego w ramach wydawania interpretacji indywidualnych. Jednakże dokładna analiza tych wyroków i stanowisk jasno wskazuje, iż na ich gruncie i na gruncie niniejszego postępowania mamy do czynienia z różnymi stanami faktycznymi. Chodzi przede wszystkim o zakres prac projektowych. W niniejszym postępowaniu wykonawca otrzymuje do zamawiającego gotowe schematy, które ma jedynie zastosować przy konkretnym budynku używając oferowanej technologii i rozwiązań indywidualnych. Natomiast w sytuacjach opisywanych wyrokami i interpretacjami obowiązkiem wykonawcy było sporządzenie całej dokumentacji projektowej. Natomiast wyliczenie, co składa się na wykonaną usługę ma istotne znaczenie informacyjne przy ustalaniu ceny, jednak nie może uzasadniać odrębnego kwalifikowania poszczególnych elementów zawartych w tym wyliczeniu (dla celów podatkowych - tak w interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, IBPP2/443-912/08/BW).” Zatem w ocenie Izby stanowisko zamawiającego co do traktowania przedmiotu zamówienia w zakresie projektu jak i montażu jako usługi kompleksowej jest uprawnione w przedmiotowej sprawie. Sygn. akt KIO 304/15 Co do zarzutu pod adresem oferty wykonawcy wybranego w zakresie opodatkowania urządzeń na gruncie to zamawiający wyjaśnił na rozprawie „Odnosząc się do wywodu na temat różnic w opodatkowaniu urządzeń w zależności, czy one są wewnątrz, czy na zewnątrz, to ostatnie orzecznictwa NSA, czy WSA idą raczej w kierunku spełnienia funkcji przez te urządzenia, czyli przyłącza nieleżenie gdzie są - na zewnątrz, czy wewnątrz, to określa się je jako całość – 8% stawki”. Takiemu stanowisku zamawiającego, odwołujący nie zaprzeczył na rozprawie. Również odwołujący poprzestał na twierdzeniu, że wartość płynu glikolowego bez podatku wchodzącego w podstawę opodatkowania świadczenia robót konserwacyjnych przekracza 50% tej podstawy i dlatego zastosował podstawową 23% stawkę VAT a nie obniżoną jak dla usług konserwacyjnych stawkę 8 procent. Izba również nie podziela stanowiska odwołującego na temat prawa w każdych okolicznościach stosowania podstawowej stawki podatku VAT. W ocenie Izby słuszne jest stanowisko zamawiającego w tym zakresie co do obowiązku stosowania zarówno stawek podstawowych jak i preferencyjnych. Tym samym Izba nie podziela szczegółowego stanowiska odwołującego w kwestii zastosowanej stawki podatku VAT w niniejszym postępowaniu przetargowym prezentowanym w MEMORANDUM firmy F. B. Kancelaria Prawna i Podatkowa w temacie „Wysokość stawki VAT na niektóre roboty budowlane związane z montażem instalacji solarnych” z dnia 22 stycznia 2015 roku, załączonego do odwołania. Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, w myśl art.192 ust.2 ustawy Pzp., ponieważ żaden z zarzutów wobec oferty odwołującego jak i oferty wykonawcy wybranego co do naruszenia przepisów tejże ustawy, nie potwierdził się w toku postępowania odwoławczego. Na marginesie należy wskazać, że na rozprawie pełnomocnik zamawiającego wskazał, że nawet gdyby przyjąć w kwestionowanych pozycjach: 1, 9, 10 stawkę 23%, to w pozycji 1 oferta wykonawcy wybranego wzrosłaby o 76 532 złotych 01 grosz, w pozycji 9 wzrosłaby o 25 256 złotych 46 groszy, a w pozycji 10 wzrosłaby o 31 037 złotych 80 groszy, co łącznie daje kwotę wyższą o 132 862 złotych 00 groszy, a w sumie wynagrodzenie wynosiłoby 9 741 653 złotych 32 grosze i nadał byłaby to oferta najkorzystniejsza cenowo (z uwzględnieniem 5% drugiego parametru). Sygn. akt KIO 304/15 O kosztach orzeczono stosownie do wyniku sprawy zgodnie z art. 192 ust.9 i 10 ustawy i § 3 pkt 1 i § 5 ust.3 pkt 1 w związku z § 3 pkt 2 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 marca 2010r. w sprawie wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania oraz rodzajów kosztów w postępowaniu odwoławczym i sposobu ich rozliczania (Dz. U. 2010r. nr 41 poz.238) zaliczając uiszczony wpis przez odwołującego w kwocie 20.000,00 zł. w koszty postępowania odwoławczego i zasądzając kwotę 3.600,00 zł. od odwołującego na rzecz zamawiającego poniesione z tytlu wynagrodzenia pełnomocnika zamawiającego. Przewodniczący: ……………