Sygn. akt I CK 515/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lutego 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Gerard Bieniek (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSA Dariusz Zawistowski w sprawie z powództwa K. Ś. przeciwko M.(...) Spółce z o.o. w W. o ochronę dóbr osobistych, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 4 lutego 2005 r., kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. akt I ACa (…), zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala apelację pozwanej M.(...) Spółka z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 13 sierpnia 2002 r., sygn. akt II C (…) oraz zasądza od tej spółki na rzecz powódki 540 (pięćset czterdzieści) zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. Uzasadnienie K. Ś., po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa skierowanego przeciwko M.(...) Sp. z o.o. w W., H.(...) sp. z o.o. w W. i J. S., wniosła o zobowiązanie każdego z pozwanych do opublikowania na ich koszt w dzienniku „S.(...)" oświadczenia zawierającego stwierdzenie, że przepraszają powódkę za naruszenie jej dóbr osobistych 2 przez opublikowanie w ramach reklamy wizerunku powódki bez jej zgody wraz z tekstem, który naruszał jej dobre imię i cześć. Wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2002 r. Sąd Okręgowy w W. uwzględnił roszczenie powódki w stosunku do M.(...) sp. z o.o. i H.(...) sp. z o.o., oddalił natomiast powództwo wobec J. S. i orzekł o kosztach procesu. Orzeczenie to zostało oparte na podstawie następujących ustaleń faktycznych i ocen prawnych. W latach 1989 - 1990 powódka wzięła udział w dwu sesjach zdjęciowych prowadzonych przez pozwanego J. S., za które otrzymała wynagrodzenie, wyrażając zgodę na publikację wykonanych podczas tych sesji zdjęć bez ograniczeń. We wrześniu 1996 r. J. S. zawarł z H.(…) sp. z o.o. umowę, na mocy której, powołując się na przysługujące mu na zasadzie wyłączności prawo rozporządzania i swobodnego wykorzystywania fotografii modelek, przekazał nabywcy zestaw fotografii składających się z 10 sztuk zdjęć przedstawiających nieoznaczone z imienia i nazwiska modelki, wśród których jedno ze zdjęć przedstawiało K. Ś. W pierwszej połowie 1998 r. w wielu numerach gazety „S.(...)" ukazała się reklama usług audio - tele zawierająca zdjęcie powódki z zamieszczonym tekstem „Czekam na Ciebie", „Spróbuj ze mną", „Z Tobą prywatnie", „Zadzwoń" oraz podanymi numerami telefonów. Pod reklamą drobnym drukiem umieszczona została informacja ile kosztuje minuta rozmowy a także, że należy mieć 18 lat, aby skorzystać z reklamowanej usługi. Powyższe ogłoszenia zamówione zostały u pozwanej spółki M.(...) jako wydawcy gazety „S.(...)" przez firmę trudniącą się reklamą i działającą na zlecenie spółki H.(…). O ukazaniu się ogłoszeń powódka dowiedziała się od znajomych, którzy uznali, że „nisko upadła" skoro reklamuje agencje towarzyskie, porównywali ją do dziewczyn z takich agencji, a babcia powódki wręcz uznała, że wnuczka „reklamuje się jako prostytutka". Po ukazaniu się reklamy K. Ś. nie otrzymała żadnych propozycji filmowych ze swojej agencji filmowej, choć wcześniej zagrała w ponad 20 filmach. Zaistniała sytuacja skłoniła powódkę do wyjazdu do USA. Efektem interwencji powódki u pozwanych było zaprzestanie z końcem czerwca publikacji reklamy. Dokonując oceny prawnej roszczenia powódki Sąd Okręgowy uznał, że zasługuje ono na uwzględnienie tylko w stosunku do pozwanych spółek, które bezprawnymi działaniami naruszyły dobra osobiste K. Ś.. Spółka H.(…) nie posiadała zgody powódki na wykorzystanie jej fotografii w takim zestawieniu jak to przedstawiono w reklamie. W ocenie Sądu Okręgowego umiejscowienie fotografii powódki wśród innych reklam usług audiotekstowych, kontekst i miejsce w jakim reklama ta występuje 3 w czasopiśmie „S.(...)" mogło powodować, że reklamy takie były traktowane jako reklamy usług o szeroko rozumianym charakterze erotycznym. Postacie zamieszczone w tych reklamach często utożsamiane są z rodzajem reklamowanych usług, może również sugerować, że powódka świadczy reklamowane usługi. Powódka jako kobieta i aktorka ma prawo do kształtowania swego pozytywnego wizerunku czemu niewątpliwie nie służy publikowanie jej fotografii z cytowanymi wyżej napisami. W związku z publikacją zdjęć powódki z określonymi zwrotami i numerami telefonów naruszone zostało prawo powódki do dobrego imienia, godności i czci. Sąd Okręgowy podniósł, iż pozwane spółki nie wykazały okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych powódki. Przedmiotowa reklama naruszająca dobra osobiste powódki musi być uznana za sprzeczną z prawem, co uzasadnia odpowiedzialność spółki M.(...), jako wydawcy gazety, w której opublikowano reklamę, na podstawie art. 37 w zw. z art. 38 Prawa prasowego. Zdaniem Sądu Okręgowego dla bytu odpowiedzialności wydawcy wystarczy w tym przypadku, iż w opublikowanym przez niego materiale prasowym zamieszczono reklamę, która naruszyła dobra osobiste innej osoby. Na pozwanym jako wydawcy ciążył szczególny obowiązek zainteresowania się treścią reklam, które budzą w społeczeństwie przeciwstawne oceny. Sąd I instancji oddalił powództwo w stosunku do pozwanego S. uznając, iż przeniósł prawo do rozpowszechniania wizerunku powódki zgodnie z posiadanym uprawnieniem i nie uczestniczył bezpośrednio w przygotowaniu reklam, zatem działaniom tego pozwanego nie można przypisać cech bezprawności. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy nakazał pozwanym spółkom złożenie oświadczenia o treści sprecyzowanej w wyroku. Spółka M.(...) w apelacji od wyroku Sądu Okręgowego, w części jej dotyczącej, zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 36, 37, 38 i 42 ust. 2 Prawa prasowego przez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Sąd Apelacyjny uznał apelację za zasadną. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, prawidłowo Sąd Okręgowy ustalił, że poprzez zestawienie w ramach jednej kompozycji zdjęcia powódki z określonymi zwrotami mogącymi sugerować, że to właśnie ona oferuje reklamowane usługi o charakterze erotycznym, doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki. Nie zostało w sprawie wykazane, aby powódka udzieliła zgody na 4 wykorzystanie jej wizerunku do tego typu reklamy. Zgoda powódki dotyczyła bowiem rozpowszechniania bez ograniczeń jej zdjęć, a nie tworzenia kompozycji z wykorzystaniem tychże, zwłaszcza w takim kontekście w jakim zostały użyte. Rozważając kwestię zakresu udzielonej przez powódkę zgody trafnie zauważył Sąd Okręgowy, że w czasie gdy powódka wyraziła zgodę na publikację jej fotografii bez ograniczeń nie istniały na polskim rynku reklamowane w mediach usługi audiotekstowe. Sąd Apelacyjny uznał, że reklama naruszyła wymienione dobra osobiste powódki, co wszakże nie jest równoznaczne ze sprzecznością reklamy z prawem. Nie sposób podzielić wyrażonego przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie zapatrywania, iż dla bytu odpowiedzialności wydawcy wystarczy, że w opublikowanym przez niego materiale prasowym zamieszczono reklamę, która naruszyła dobra osobiste innej osoby. W myśl art. 42 ust. 2 Prawa prasowego w związku z art. 36 ust. 2 ustawy, wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść opublikowanych ogłoszeń i reklam o ile nie są one sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Przesłankę odpowiedzialności wydawcy stanowi zatem sprzeczność ogłoszenia i reklamy z prawem lub zasadami współżycia społecznego wynikająca wprost z treści lub formy tych materiałów. Odpowiedzialność wydawcy uzasadniona jest wówczas, gdy z treści reklamy lub ogłoszenia wynika w sposób oczywisty, że narusza czyjeś prawa. W ocenie Sądu Apelacyjnego ani z treści ani z formy przedmiotowej reklamy nie wynika wprost fakt naruszenia czyjegoś dobra osobistego. Dokonane w toku procesu ustalenia o braku zgody powódki na zestawienie jej zdjęć z określonym tekstem w celu reklamy usług audiotekstowych nie zmienia powyższej oceny. Zaprezentowana przez Sąd I instancji wykładnia wymienionych przepisów Prawa prasowego, zgodnie z którą ustalony fakt naruszenia dóbr osobistych powódki przez zamieszczenie reklamy równa się sprzeczności reklamy z prawem, prowadziłoby do wyłączenia stosowania art. 42 ust.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.