IV CK 555/04

Sygn. akt IV CK 555/04 POSTANOWIENIE Dnia 16 lutego 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Wytwórni (..) SA w C. przy uczestnictwie E. K. i M. K. o wpis hipoteki kaucyjnej Kw (...), po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 16 lutego 2005 r., kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 28 listopada 2003 r., sygn. akt IV Ca (…), uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 23.09.2003 r. i sprawę przekazuje temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wnioskodawca - Wytwórnia (…) S.A. wystąpił z wnioskami o wpis hipoteki kaucyjnej do kwoty 2.000.000 zł w dziale IV księgi wieczystej KW (...)9, do kwoty 1.000.000 zł w dziale IV księgi wieczystej Kw 2(...), do kwoty 500.000 zł w dziale IV księgi wieczystej KW (...), do kwoty 500.000 zł w dziale IV księgi wieczystej KW (...)7 oraz do kwoty 500.000 zł w dziale IV księgi wieczystej KW (...)2, prowadzonych przez Sąd Rejonowy w C. na rzecz E. K. i M. K., celem ubezpieczenia wierzytelności i roszczeń z tytułu umowy kredytu kupieckiego z dnia 30.05.2003 r. i umowy o współpracę zawartej tego samego dnia. Sąd Rejonowy po rozpoznaniu jednego z tych wniosków dotyczących wpisu hipoteki w dziale IV KW (...), postanowieniem z dnia 23.09.2003 r. odmówił dokonania 2 wpisu, a Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28.11.2003 r. oddalił apelację wnioskodawcy. Sąd Rejonowy podniósł, iż wszystkie wnioski, które wpłynęły tego samego dnia dotyczą obciążenia hipoteką kaucyjną nieruchomości, powiązanych organizacyjnie i funkcjonalnie w kompleks o istotnym znaczeniu dla prowadzenia działalności gospodarczej przez wnioskodawcę. Z tego względu ustanowienie hipoteki wymaga, zgodnie z art. 393 pkt 3 k.s.h. zgody walnego zgromadzenia, której nie przedłożono mimo stosownego wezwania. Tę ocenę podzielił Sąd Okręgowy wskazując, że zgodnie z art. 393 pkt 3 k.s.h. uchwały walnego zgromadzenia wymaga zbycie i wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części oraz ustanowienie na nim ograniczonego prawa rzeczowego. Oznacza to, zdaniem tego Sądu, iż ustanowienie hipoteki jedynie na nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa nie wymaga dla swej ważności uchwały walnego zgromadzenia, natomiast taka zgoda jest wymagana, gdy następuje obciążenie hipoteką nieruchomości bez których nie jest możliwe prowadzenie działalności gospodarczej. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, skoro chodzi o nieruchomości zabudowane magazynami wyrobów hutniczych, wyrobów łatwopalnych, pomieszczeniami na tarcicę, halę z wydziałem obsługi ruchu, głównym punktem zasilania itp. Wnioskodawca zaskarżył to postanowienie kasacją zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 393 pkt 3 k.s.h. i art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w związku z art. 551 k.c. oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na te zarzuty wnioskodawca domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w C. i przekazanie sprawy temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 22.12.2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) rozpoznanie kasacji od orzeczenia wydanego przed 06.02.2003 r. następuje przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych. Stosując więc tę regułę stwierdzić należy, że zarzuty wnioskodawcy dotyczące naruszenia art. 233 i 328 § 2 k.p.c. nie znajdują uzasadnienia. W szczególności wnioskodawca dopatrując się naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i pominięcie dowodów wskazujących, że przedmiotowe nieruchomości nie stanowią i nie mogą stanowić zorganizowanej części przedsiębiorstwa, nie bierze pod 3 uwagę art. 6268 § 2 k.p.c., w którym określono kognicję sądu wieczystoksięgowego. Kognicja ta jest ograniczona w ten sposób, iż Sąd ten bada jedynie treść i formę wniosku wieczystoksięgowego, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Jest zatem oczywiste, iż Sąd wieczystoksięgowy nie jest władny prowadzić żadnego postępowania dowodowego dla ustalenia, czy nieruchomości mające być obciążone hipoteką stanowią zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Jeśli tak, to bezprzedmiotowy jest zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. przez lakoniczność uzasadnienia. Prawidłowo sformułowany zarzut naruszenia tego przepisu wymaga ustalenia, jakich elementów ustawowych nie zawiera uzasadnienie oraz wykazania, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego wymagania wnioskodawca nie spełnił. W konsekwencji stwierdzić należy, iż brak podstaw do uznania za usprawiedliwione określone w kasacji zarzuty dot. naruszenia przepisów postępowania.
2. Nie sposób natomiast przejść do porządku dziennego nad zarzutami dotyczącymi naruszenia przepisów prawa materialnego. W szczególności chodzi o przepisy art. 65 ustawy z dnia 06.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2002 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) i art. 393 pkt 3 kodeksu spółek handlowych. W pierwszym z tych przepisów określono przedmiot hipoteki, którym może być nieruchomość (udział we współwłasności), prawo użytkowania wieczystego (udział we współużytkowaniu wieczystym), spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej oraz wierzytelność zabezpieczona hipoteką. Zgodnie zaś z art. 393 pkt 3 k.s.h. uchwały walnego zgromadzenia spółki akcyjnej wymaga zbycie i wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części oraz ustanowienie na nich ograniczonego prawa rzeczowego. Mając na uwadze treść art. 393 pkt 3 k.s.h. Sąd Okręgowy aprobował pogląd sądu wieczystoksięgowego, iż obciążenie hipoteką - jako ograniczonym prawem rzeczowym (art. 244 § 1 k.c.) nieruchomości, które powiązane są organizacyjnie i funkcjonalnie w ten sposób, iż bez nich nie jest możliwe dalsze prowadzenie działalności gospodarczej jako przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa, wymaga zgody walnego zgromadzenia. Pogląd ten kwestionuje wnioskodawca i nie można jego zarzutów uznać za nieuzasadnione. Niewątpliwie określenie wzajemnej relacji między art. 65 ukwih oraz art. 393 pkt 3 k.s.h. nie jest jednoznaczne. Jest poza sporem, że ani przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 k.c. ani zorganizowana część przedsiębiorstwa (pojęcie tego nie 4 definiują ani przepisy kodeksu cywilnego ani kodeksu spółek handlowych) nie może być przedmiotem hipoteki. Można też wskazać, że ani przedsiębiorstwo ani zorganizowana część przedsiębiorstwa nie może być przedmiotem zastawu (art. 306 i n. k.c.) ani zastawu rejestrowego (art. 7 ustawy z dnia 06.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów - Dz. U. Nr 149, poz. 703 ze zm.). Nie sposób także ustanowić na przedsiębiorstwie lub jego zorganizowanej części służebności gruntowej lub osobistej albo ustanowić spółdzielczego ograniczonego prawa rzeczowego. W konsekwencji należy dojść do wniosku, że przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 k.c. lub jego zorganizowana część (niezależnie od sposobu rozumienia tego pojęcia) może być jedynie przedmiotem użytkowania - jako ograniczonego prawa rzeczowego. Tak też prawidłowo regulowano tę kwestię w art. 388 pkt 3 k.h. Przepis ten wymagał bowiem uchwały walnego zgromadzenia w przedmiocie zbycia i wydzierżawienia przedsiębiorstwa oraz ustanowienia na nim prawa użytkowania. Odnosząc się zatem do art. 393 pkt 3 k.s.h. należy stwierdzić, iż uchwała walnego zgromadzenia spółki akcyjnej na ustanowienie na przedsiębiorstwie lub jego zorganizowanej części ograniczonego prawa rzeczowego wymagana jest jedynie wówczas, gdy przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część może być przedmiotem tego prawa. Hipoteka nie należy do tych praw, co wynika jednoznacznie z art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Trafność takiej wykładni art. 393 pkt 3 k.s.h. potwierdzają też dalsze argumenty. Po pierwsze, same nieruchomości nie mogą stanowić przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c., jak też zorganizowanej części przedsiębiorstwa (rozumianej jako zespól składników materialnych i niematerialnych, wyodrębniony organizacyjnie i finansowy, umożliwiający realizację określonej działalności gospodarczej). Po drugie, przepis art. 393 pkt 4 k.s.h. wymaga jedynie uchwały walnego zgromadzenia na nabycie i zbycie nieruchomości lub udziału we współwłasności nieruchomości; nie jest wymagana zgoda walnego zgromadzenia na obciążenie nieruchomości, (także hipoteką). Nie może więc być tak, że na podstawie kolejno po sobie umieszczonych przepisów, wyprowadza się wnioski diametralnie sprzeczne. Na marginesie należy jedynie dodać, iż przekracza kognicję sądu wieczystoksięgowego ustalenie, czy nieruchomości, które mają być obciążone hipoteką tworzą zorganizowaną część przedsiębiorstwa względnie, iż bez nich nie jest możliwe funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Z tych przyczyn, na podstawie art. 39313 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.