Sąd ten uznał, że powództwo w stosunku do pozwanego ad. 1 nadawcy jest uzasadnione w całości na podstawie art. 391 k.c. i § 16 ust. 5 RPPT oraz art. 481 § 1 k.c., bowiem pozwany ten zobowiązany 3 jest do zapłaty przewoźnego, jeżeli zapłaty przewoźnikowi nie dokona wskazany przez nadawcę w liście przewozowym płatnik. Jako podstawę zasadności powództwa wobec pozwanego ad. 2 odbiorcy przesyłki wskazał Sąd Apelacyjny przepis art. 51 prawa przewozowego, uznając go za mający charakter bezwzględnie obowiązujący, którego strony umowy przewozu nie mogą zmienić umową. Zgody powódki na zapłatę przewoźnego w systemie rozliczeniowym przez wskazanego w liście przewozowym płatnika nie uznał Sąd za równoznaczną z jej rezygnacją z uprawnień wynikających z art. 51 Prawa przewozowego. Odsetki zasądził Sąd od dnia następnego po dniu doręczenia odpisu pozwu uznając dzień doręczenia za nie budzące wątpliwości wezwanie pozwanej do spełnienia świadczenia. Ustalając wysokość nieuiszczonych należności Sąd Apelacyjny uwzględnił fakt, że interwenient uboczny zapłacił już powódce łączną kwotę 5.527.095,06 zł, wskazując, że płaci należności objęte przelewem wierzytelności, które przysługiwały spółce P. wobec interwenienta ubocznego i zostały przelane przez spółkę z o.o. P. na rzecz powódki. W ocenie Sądu były to należności tożsame z wynikającymi z faktur wystawionych za usługi przewozowe, bowiem z jego ustaleń wynika, że płatnik przekazywał jedynie należności przewozowe pobierane od interwenienta na rzecz powódki. Uznając, że przedmiotem zapłaty przez interwenienta były objęte cesją należności za ściśle określone przewozy, Sąd przyjął, że powódka nie była uprawniona do zaliczenia otrzymanych wpłat na inne zadłużenia spółki P. wobec powódki. Wskazując na konkretne kwoty, o które należało pomniejszyć należności wynikające z oznaczonych konkretnymi numerami faktur odnoszących się do wskazanych z numeru listów przewozowych, Sąd Apelacyjny stwierdził, że po zaliczeniu tych wpłat do zapłaty pozostała kwota 3.284.378,18 zł, którą zasądził, oddalając w pozostałej części powództwo oraz apelację. Dochodzenia przez powódkę roszczenia nie uznał Sąd za przejaw naruszenia art. 5 k.c., bowiem mimo uiszczenia przez pozwanych należności płatnikowi, zobowiązanie pozwanych wobec powódki nie wygasło, skoro wierzytelność powódki nie została zaspokojona. 4 Zasądzenie od pozwanych należności in solidum uzasadnił Sąd Apelacyjny tym, że pozwani zobowiązani są do spełnienia całego świadczenia, ale na różnych podstawach. Powodowy przewoźnik zaskarżył skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego w części oddalającej jego apelację w zakresie żądania zasądzenia kwoty 635.047,84 zł, tj. w części określonej w pkt 2) sentencji oraz w części rozstrzygającej o kosztach postępowania, tj. w zakresie określonym w części pkt 1) i w pkt 3) sentencji. Skarga kasacyjna powódki, oparta na zarzutach mieszczących się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, obejmuje zarzuty naruszenia: - art. 774 i art. 800 k.c. przez ich niezastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie że podmiotowi nie wykonującemu przewozu przysługuje wierzytelność o zapłatę należności przewozowych czyli „przewoźnego”, - art. 65 § 2 k.c. przez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że przedmiotem umowy o przelew wierzytelności wynikających ze stosunków prawnych łączących cedenta z dłużnikiem były „wierzytelności wynikające z faktur”, w sytuacji, w której cedent nie świadczył usług opisanych w treści faktury; - niezastosowanie art. 62 § 2 w zw. z art. 53 § 1 kodeksu karnego skarbowego oraz w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy o rachunkowości i oparcie rozstrzygnięcia na nierzetelnie wystawionym dowodzie księgowym, którym posłużenie się stanowi czyn zabroniony; - art. 83 §
polegającego na jego niezastosowaniu i w konsekwencji nie uznaniu umowy Interwenienta ze spółką „P.” za umowę pozorną, a w rezultacie nieważną w części dotyczącej charakteru wierzytelności przysługującej spółce „P.” wobec Interwenienta. Pozwany ad. 1 Wysyłający zaskarżył wyrok w części uwzględniającej powództwo (pkt 1 sentencji) oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania (pkt 3 sentencji), opierając skargę kasacyjną na obu podstawach . 5 Zarzuty mieszczące się w ramach pierwszej z podstaw kasacyjnych obejmują naruszenie następujących przepisów: - art. 391 k.c. przez jego błędną wykładnię i uznanie istnienia umowy gwarancyjnej mimo, że w stosunku do gwaranta osoba trzecia pozostaje poza jakimkolwiek węzłem prawnym; - art. 354 k.c. w zw. z art. 355 k.c. poprzez jego niezastosowanie mimo uchybienia przez powódkę obowiązkowi współdziałania z pozwanym; - art. 471 k.c. in fine poprzez jego niezastosowanie; - art. 391 k.c. w zw. z art. 373 § 1 k.s.h. i w zw. z art. 104 k.c. oraz art. 47 pr. przewozowego poprzez niewłaściwe zastosowanie jako podstawy odpowiedzialności pozwanego ad. 1; - art. 4 prawa przewozowego w zw. z art. 786 k.c. i art. 51 pr. przewozowego oraz art. 384 k.c. poprzez przyjęcie, że § 16 Regulaminu może zawierać odrębne zasady „odpowiedzialności za zapłatę” od zawartych w prawie przewozowym; - art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 4 pr. przewozowego przez jego niezastosowanie i uznanie uprawnienia przewoźnika do wydania RPPT wykraczającego poza unormowanie ustawowe; - art. 384 k.c. poprzez błędną wykładnię uznającą związanie postanowieniami wzorca sprzecznymi z przepisami szczególnymi; - art. 51 pr. przewozowego poprzez błędną wykładnię uznającą przepis za bezwzględnie obowiązujący i nie podlegający umownej modyfikacji; - art. 65 § 2 k.c. poprzez błędną wykładnię treści umów rozliczeniowej i specjalnej; - art. 464 k.c. w zw. z art. 508 in fine i 519 § 2 pkt 1 k.c. poprzez uznanie, że zapłata przez pozwanych wskazanemu podmiotowi nie zwolniła pozwanych z długu; - art. 5 k.c. – poprzez jego niezastosowanie pomimo jaskrawego naruszenia zasad współżycia społecznego przez powódkę. 6 W ramach drugiej podstawy kasacyjnej pozwany ad. 1 zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie dowodów zapłaty dokonanej bezpośrednio powódce i uznanie, że pozwani nie dokonali zapłaty, podczas gdy zapłata ta została dokonana. Pozwany ad. 2 odbiorca zaskarżył wyrok w części uwzględniającej wobec niego powództwo, opierając skargę kasacyjną na obu podstawach. Zarzuty naruszenia prawa materialnego obejmują naruszenie: - art. 51 ust. 1 Pr. przewozowego przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu tego przepisu za bezwzględnie obowiązujący, którego przewoźnik w umowie nie może zmienić lub wyłączyć; - art. 47 ust. 3 Pr. przewozowego przez niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania braku podstaw do przyjęcia, że uzgodniono, iż jedynym odpowiedzialnym wobec powoda będzie płatnik; - art. 65 § 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie w wyniku dokonania jedynie literalnej wykładni postanowień §§ 4 umów specjalnej i rozliczeniowej; - art. 750 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że powoda i spółkę P. nie łączył stosunek wynikający z umowy o świadczenie usług; - art. 5 k.c. przez jego niezastosowanie w okolicznościach sprawy. W ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 391 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. wskutek błędnej oceny materiału dowodowego prowadzącej do przyjęcia zapłaty powodowi przez interwenienta ubocznego niższej kwoty aniżeli została zapłacona. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. uzasadniono niewyjaśnieniem podstawy prawnej zaskarżonego wyroku. Skargą kasacyjną interwenienta ubocznego po stronie pozwanej zaskarżono wyrok w pkt
3, opierając skargę na obu podstawach. Zarzuty błędnej wykładni lub właściwego zastosowania prawa materialnego obejmują naruszenie: 7 - art. 47 Pr. przewozowego i § 16 ust. 5 RPPT przez ich uznanie za materialnoprawne źródło odpowiedzialności nadawcy; - art. 47 ust. 2 przez błędną wykładnię uznającą oddającego przesyłkę do przewozu za upoważnionego do złożenia oświadczenia gwarancyjnego w rozumieniu art. 391 k.c.; - art. 391 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie w stosunku do pozwanego ad. 1 podczas gdy przepis ten nie znajduje zastosowania; - art. 51 ust. 1 Pr. przewozowego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sytuacji niepoinformowania odbiorcy o wysokości należności ciążących na przesyłkach przed ich wydaniem oraz uznanie tego przepisu za bezwzględnie obowiązujący; - art. 65 § 2 k.c. przez niezastosowanie go do § 16 ust. 5 RPPT jako „normy umownej” i zaniechanie zbadania jego wykładni literalnej i logicznej, a nadto przez niewłaściwe zastosowanie do postanowień §§ 4 umów specjalnej i rozliczeniowej z pominięciem celu tych umów i woli stron; - art. 464 k.c. przez niezastosowanie; - art. 471 k.c. w zw. z art. 472 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której szkoda powoda była skutkiem okoliczności, za które pozwani nie ponoszą odpowiedzialności; - art. 5 k.c. przez niezastosowanie w okolicznościach sprawy. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej interwenient uboczny zarzucił naruszenie art. 391 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c., uzasadnione przekroczeniem granic swobodnej oceny materiału dowodowego. Niewyjaśnieniem podstawy prawnej wyroku oraz błędnym przytoczeniem przepisów prawa mających stanowić tę podstawę uzasadniono zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. Powód oraz interwenient uboczny złożyli odpowiedzi na skargi kasacyjne. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego ad. 1 nadawcy powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w wysokości 8 10.800 zł. Identycznie sformułował powód swoje wnioski w odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego ad. 2 odbiorcy oraz interwenienta ubocznego. Natomiast interwenient uboczny w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda wniósł o oddalenie tej skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów wg norm przepisowych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
należało ocenić jako chybiony, bowiem konieczność zastosowania tych przepisów wymagałaby istnienia pozytywnych ustaleń w przedmiocie ukrycia innej czynności prawnej przez strony umowy łączącej pozwanego interwenienta ubocznego ze spółką „P.” oraz ich zamiaru dokonania takiego ukrycia. Brak ustaleń w tym przedmiocie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz niezakwestionowanie przez powódkę tego braku przy pomocy adekwatnej do tego celu drugiej podstawy kasacyjnej przesądza o bezzasadności zarzutu niezastosowania wymienionych przepisów k.c. w świetle wynikających z zaskarżonego wyroku ustaleń faktycznych. W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna powódki jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. 10 3). Nie zasługiwała również na uwzględnienie skarga kasacyjna pozwanego ad. 1 wysyłającego. Nie mógł odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut ten sprowadza się do kwestionowania oceny dowodów dokonania zapłaty przedstawionych przez pozwanego ad. 2 odbiorcę i interwenienta oraz podważa ustalenie niedokonania przez pozwanych zapłaty na rzecz powódki. Ponieważ z mocy art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, przeto skarga kasacyjna w zakresie zgłoszonego zarzutu procesowego okazała się nieuzasadniona. W odniesieniu do zarzutów zgłoszonych w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej trafny okazał się zarzut niewłaściwego zastosowania art. 391 k.c., co jednak nie przesądza o wadliwości zaskarżonego wyroku. Powódka domaga się spełnienia świadczenia pieniężnego a mianowicie zapłaty przewoźnego z tytułu wykonania przewozu, a nie naprawienia szkody. Tymczasem przepis art. 391 k.c. jest podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej w razie wystąpienia określonych w nim przesłanek i dlatego nie mógł być zastosowany do oceny zasadności roszczenia w kształcie dochodzonym przez powódkę. Konsekwentnie z tych samych względów nie było podstaw do zastosowania art. 471 k.c., wobec czego zarzut jego niezastosowania okazał się chybiony. Nie można też podzielić zarzutu naruszenia art. 4 pr. przewozowego, uzasadnionego przez skarżącego przyjęciem, że regulamin przewoźnika może zawierać odrębne od zawartych w prawie przewozowym „zasady odpowiedzialności za zapłatę”. Po pierwsze Sąd odwoławczy poglądu takiego nie wyraził. Po wtóre, zarówno z § 16 RPPT jak i z art. 774 k.c. wynika generalna zasada, że do zapłaty przewoźnikowi wynagrodzenia z tytułu wykonania umowy przewozu zobowiązany jest jego kontrahent, tj. wysyłający przesyłkę. Natomiast art. 4 pr. przewozowego zawiera jedynie delegację do wydawania przez przewoźnika regulaminów określających m. in. warunki przewozu rzeczy, które obejmują również, wiążące adresatów wzorca, określenie sposobu spełniania świadczeń wynikających z umowy przewozu, o ile strony nie dokonają w umowie wyraźnej ich modyfikacji. 11 Zarzut błędnej wykładni art. 51 ust. 1 pr. przewozowego przez uznanie zawartej w nim normy za mającą imperatywny charakter nie może odnieść zamierzonego skutku w okolicznościach niniejszej sprawy. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że nastąpiło wyłączenie stosowania art. 51 ust. 1 pr. przewozowego, będącego źródłem obowiązku odbiorcy zapłaty przewoźnikowi. Skutek taki musiałby wyraźnie wynikać z treści listu przewozowego jako dokumentacyjnego wyrazu zawarcia umowy przewozu a tymczasem w liście przewozowym wystawionym przez skarżącego doszło jedynie do wskazania płatnika należności przewozowych (v. uzasadnienie wydanego w tożsamym stanie faktycznym wyroku SN z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt V CK 405/05, niepubl.). Ponadto nawet hipotetyczne jedynie założenie zasadności zarzutu naruszenia art. 51 pr. przewozowego nie miałoby jakiegokolwiek bezpośredniego wpływu na kształt obowiązku pozwanego ad. 1 wysyłającego wobec powódki, a wynikającego z łączącej ich umowy przewozu oraz z art. 774 k.c. Zarzut naruszenia art. 65 § 2 k.c. przez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędną wykładnię umów: rozliczeniowej i specjalnej jest bezzasadny, ponieważ pozwany ad. 1 wysyłający nie był stroną tych umów, a więc ich treść nie może przesądzać o zakresie obowiązków pozwanego ad. 1 wobec powódki, który to zakres obowiązków określa treść stosunku obligacyjnego wiążącego oba ostatnio wymieniane podmioty. Z kolei ten węzeł obligacyjny ukształtowany jest treścią umowy przewozu, odzwierciedloną treścią listu przewozowego, oraz treścią nie pozostających w sprzeczności z tą umową przewozu postanowień wzorca umowy w postaci Regulaminu przewoźnika (RPPT). Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 464 k.c., a oparty na treści postanowień umowy specjalnej, której pozwany ad. 1 nie był stroną. Przepis objęty zarzutem naruszenia precyzyjnie określa przesłanki zwolnienia dłużnika z obowiązku świadczenia wobec wierzyciela, a tymczasem pozwany ad. 1 nie wskazuje na istnienie w zaskarżonym wyroku ustaleń przesądzających o wystąpieniu przesłanek uzasadniających obowiązek zastosowania art. 464 k.c. Wbrew zarzutom pozwanego ad. 1 okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania art. 5 k.c. Faktem jest, że przewoźnik nie otrzymał wynagrodzenia za 12 wykonany przewóz przesyłek węgla, a nie doszło ani do umownego wyłączenia obowiązku nadawcy zapłaty przewoźnikowi wynagrodzenia z tytułu wykonania umowy przewozu (art. 774 k.c. w związku z art. 353 § 1 k.c.), ani też do zwolnienia przez powódkę pozwanego odbiorcy z jego obowiązku wynikającego z art. 51 ust. 1 pr. przewozowego, który to obowiązek odbiorcy aktualizuje się w chwili spełnienia się w stanie faktycznym przesłanek określonych tym ostatnim przepisem. W tym stanie rzeczy nie sposób więc uznać żądania przewoźnika za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego wobec bezspornego faktu nieuzyskania przezeń należnego mu wynagrodzenia, oraz w sytuacji, w której można wymagać od pozwanych, będących profesjonalnymi uczestnikami obrotu gospodarczego, profesjonalnego zabezpieczenia swoich interesów w stosunkach kontraktowych. 4). Brak było również uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej pozwanego ad. 2 odbiorcy przesyłki. Zarzuty naruszenia przepisów procesowych art. 391 k.p.c., art. 382 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. okazały się bezzasadne. Dotyczą one bowiem ustalenia faktu w postaci zapłaty powódce określonej kwoty oraz oceny dowodów w postaci listów przewozowych i faktur, będącej podstawą poczynionego ustalenia. Tymczasem ustawodawca w art. 3983 § 3 k.p.c. jednoznacznie przesądził o tym, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Jako bezzasadny należało również ocenić zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c., którego uzasadnienie wskazuje nadto na jego wewnętrzną sprzeczność. Nie można bowiem równocześnie zarzucać błędnego przytoczenia przepisów prawa stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia i niewyjaśnienia podstawy prawnej wyroku w sytuacji, w której Sąd wskazał argumenty uzasadniające zastosowanie przepisu. Sąd Apelacyjny wyraźnie stwierdził, że powództwo wobec pozwanej ad. 2 Elektrowni jest uzasadnione na postawie art. 51 pr. przewozowego w następstwie przyjęcia przez pozwaną przesyłki i listu przewozowego. Okoliczność, że pozwana ad. 2 kwestionuje prawidłowość przyjętej podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie świadczy o naruszeniu art. 328 § 2 k.p.c. 13 Zarzut błędnej wykładni art. 51 ust. 1 pr. przewozowego nie okazał się trafny z przyczyn przytoczonych już wcześniej w części dotyczącej oceny zarzutów skargi kasacyjnej pozwanego ad.
art. 99 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt. 7 i § 12 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Sąd Najwyższy dokonał stosunkowego rozdzielenia tych kosztów na podstawie art. 100 k.p.c., uwzględniając okoliczność, że żądania strony powodowej zostały uwzględnione 17 w 81 %, natomiast dla pozwanych i interwenienta ubocznego proces zakończył powodzeniem w 19 %.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.