w zw. z art. 104 zd. 2 k.c. oraz art. 498 §
499 k.c. poprzez ich niezastosowanie; Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skarżący upatruje w pogwałceniu: art. 91 k.p.c. poprzez uznanie, iż pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje umocowania do skutecznego złożenia zarzutu potrącenia; art. 229 k.p.c. i art. 230 k.p.c. poprzez przyjęcie a priori braku umocowania pełnomocników procesowych stron do złożenia i przyjęcia oświadczenia o potrąceniu. We wnioskach kasacyjnych skarżący domaga się uchylenia w całości wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Skarga kasacyjna została odrzucona postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2007 r. w części zaskarżającej wyrok w punkcie oddalającym apelację powoda, w pozostałym zakresie natomiast została przyjęta do rozpoznania. Powódka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i przyznanie jej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podstawowym zagadnieniem wymagającym rozważenia przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy jest kwestia zakresu umocowania pełnomocnika procesowego do dokonywania czynności materialnoprawych w imieniu mocodawcy. W rozpatrywanym wypadku problem ten sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy pełnomocnictwo procesowe, odpowiadające ustawowemu wzorcowi 6 przewidzianemu w art. 91 k.p.c., upoważnia pełnomocnika do składania i do przyjmowania oświadczeń o potrąceniu wierzytelności wzajemnych w wypadku, kiedy następują one w toku postępowania, jako czynność podjęta w połączeniu ze zgłoszonym procesowym zarzutem potrącenia. Do podniesienia tego ostatniego, procesowego zarzutu pełnomocnik procesowy bez wątpienia jest upoważniony, skoro może dokonywać wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych. Pełnomocnictwo procesowe ma charakter pełnomocnictwa szczególnego, o ustawowej treści ujętej w art. 91 k.p.c. Pełnomocnictwo takie może być poddawane przez mocodawcę korektom – rozszerzone lub ograniczone, jednak w podstawowej, ustawowej wersji, jaka wyznaczała uprawnienia pełnomocników występujących w rozpatrywanym procesie, dostosowane jest do potrzeb reprezentowania strony przed sądem. Obejmuje zatem upoważnienie do podejmowania decyzji i czynności o charakterze procesowym, nie daje natomiast pełnomocnikowi umocowania do ingerencji w materialnoprawne stosunki w jakich pozostaje mocodawca, w szczególności nie upoważnia do kształtowania jego sytuacji prawnej poza procesem. Zagadnienie dopuszczalności podejmowania przez takiego pełnomocnika czynności o podwójnym, procesowym i materialnoprawnym skutku, do jakich należy złożenie oświadczenia o potrąceniu i jego procesowy odpowiednik – zarzut potrącenia, było przedmiotem szerszego zainteresowania Sądu Najwyższego w dwóch orzeczeniach, które przywołał zarówno Sąd Apelacyjny, jak i strona pozwana w skardze kasacyjnej, z odmiennymi jednakże wnioskami. Najistotniejsze uwagi zawarte zostały w uzasadnieniu wyroku z 20 października 2004 r. (I CK 204/04, OSNC 2005/10/176). Sąd Najwyższy stwierdził w nim, że pełnomocnictwo o zakresie przewidzianym w art. 91 k.p.c. nie uprawnia pełnomocnika do złożenia w imieniu mocodawcy materialnoprawnego oświadczenia o potrącenia, gdyż żadne z przewidzianych przez ustawę uprawnień, nawet uprawnienie do wniesienia powództwa wzajemnego, nie daje podstaw do takiego wniosku. Wszystkie one dotyczą bowiem działań o charakterze procesowym. Skarżący odwołuje się jednak do dalszych rozważań z uzasadnienia tego wyroku oraz do uwag z uzasadnienia wcześniejszego wyroku Sądu 7 Najwyższego z 4 lutego 2004 r. (I CK 181/03, Lex nr 163977), wskazując na możliwość udzielenia pełnomocnictwa w sposób dorozumiany oraz na założenie celowego działania mocodawcy w kierunku wygrania procesu. Taka możliwość rozpatrywana była w obydwu przypadkach. W sprawie I CSK 204/04 Sąd Najwyższy uznał, że rozszerzenie zakresu pełnomocnictwa nastąpiło w sposób dorozumiany, bowiem pełnomocnik złożył oświadczenie o potrąceniu na rozprawie, w obecności mocodawcy, który tolerował takie działanie. W drugiej sprawie (I CK 181/03) Sąd Najwyższy wyraził dalej idące zapatrywanie, że założenie celowego działania mocodawcy, nakierowanego na wygranie procesu generalnie uzasadnia włączenie do zakresu pełnomocnictwa procesowego uprawnienia do złożenia materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu wierzytelności. Przyjmując za dopuszczalną liberalną, lecz odpowiadającą praktyce, wykładnię celowościową, zaprezentowaną w orzeczeniu z 4 lutego 2004 r., nie można jednak przeoczyć, że znajduje ona uzasadnienie jedynie w wypadku, kiedy dotyczy działań nakierowanych na wygranie procesu. Trudno natomiast ją zastosować przy analizie uprawnień pełnomocnika procesowego do przyjęcia w imieniu strony takiego oświadczenia, skoro z procesowego punktu widzenia, byłoby to niekorzystne dla niej rozszerzenie zakresu umocowania. Tymczasem, jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny, oświadczenie o potrąceniu wywiera skutek dopiero z chwila dojścia do adresata (art. 61 k.c.). Pełnomocnik pozwanego złożył zaś oświadczenie wobec pełnomocnika procesowego adresata. Treść art. 91 k.p.c. nie daje podstaw do przypisania pełnomocnikowi procesowemu prawa przyjmowania w imieniu mocodawcy materialnoprawnych oświadczeń kształtujących. W tym wypadku wykładnia celowościowa ustawowego zakresu pełnomocnictwa procesowego sprzeciwia się przypisaniu rozszerzonych uprawnień. Pełnomocnik procesowy nie jest więc pełnomocnikiem, jaki po myśli art. 95 k.c. mógłby zastąpić powódkę w skutecznym zapoznaniu się z oświadczeniem. Odmawiając pełnomocnikowi powódki uprawnień adresata oświadczenia o potrąceniu Sąd Apelacyjny nie naruszył więc art. 95 k.c. Powyższą wątpliwość dostrzega także skarżący, który próbuje ją przełamać konstrukcją przyznania okoliczności faktycznych (rozszerzonego zakresu umocowania pełnomocnika strony powodowej) wobec ich nie zaprzeczenia, w 8 trybie art. 229 i art. 230 k.p.c. Taka myśl zawarta jest bowiem w zarzucie naruszenia obydwu powyższych przepisów. Ta koncepcja nie jest jednak trafna. Po pierwsze ustalenia faktyczne Sądu Apelacyjnego są wiążące w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.), a zarzuty dotyczące ustalenia faktów nie mogą być podstawą skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.). Po drugie - w sytuacji, kiedy w aktach znajduje się pełnomocnictwo określające granice umocowania, nie można z działań, bądź zaniechań tak umocowanego pełnomocnika wyciągać wniosków o jego szerszych lub węższych uprawnieniach. Po trzecie – art. 229 k.p.c. dotyczy faktów przyznanych i nie może być stosowany w wypadku, kiedy powódka nie przyznała, że upoważniła swojego pełnomocnika procesowego do przyjmowania oświadczeń o potraceniu. Art. 230 k.p.c. odnosi się z kolei do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, o których druga strona się nie wypowiedziała. Tymczasem pozwany żadnych twierdzeń dotyczących umocowania pełnomocnika powódki nie formułował. Konkludując stwierdzić należy, że można zgodzić się z pozwanym, iż oświadczenie jego pełnomocnika procesowego o potrąceniu wzajemnych wierzytelności mieściło się w celowościowo interpretowanych granicach udzielonego mu pełnomocnictwa procesowego. Czyni to bezprzedmiotowym zarzut naruszenia art. 104 zd. 2 k.c. w zw. z art. 103 §
Jednak oświadczenie to nie wywołało skutku w postaci umorzenia wzajemnych wierzytelności w chwili jego złożenia na rozprawie apelacyjnej, gdyż nie dotarło do wierzyciela wzajemnego. Pełnomocnik procesowy powódki nie był bowiem osobą umocowaną do jego przyjęcia. Zatem do chwili zamknięcia rozprawy apelacyjnej wierzytelności umorzyć się nie mogły. Stan z tej chwili jest zaś podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.). W konsekwencji uwzględnienie zarzutu potrącenia było niemożliwe. Nie nastąpiło zatem zarzucane naruszenie art. 498 §
499 k.c. Skarżący nie ma też racji podnosząc, że Sąd Apelacyjny zastosował niewłaściwą wykładnię art. 6 k.c. obarczając go obowiązkiem wykazania umocowania pełnomocników obydwu stron odpowiednio do złożenia i przyjęcia oświadczenia o potrąceniu. Skoro bowiem to strona pozwana wywodziła korzystne dla siebie skutki z faktu złożenia oświadczenia o potrąceniu, ją obciążało 9 dowiedzenie, że oświadczenie to złożyła i odebrała kompetentna osoba, gdyż od tego zależało, czy wywołało ono skutki przewidziane w art. 498 § 2 k.c. Słusznie natomiast skarżący podnosił, że nie było podstaw do przypisania mu obowiązku dowodzenia, że istniała wierzytelność ujęta w umowie z 15 września 2003 r., skoro do potrącenia nie przedstawiono przelanej wierzytelności lecz jej cenę. Kwestia ta jednak nie ma znaczenia wobec nieskuteczności oświadczenia o potrąceniu. Z przytoczonych względów skarga kasacyjna pozwanego podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wynika z treści art. 98 §
3 oraz art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.