Sygn. akt IV CZ 66/07 POSTANOWIENIE Dnia 11 października 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Maria Grzelka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa [...] przeciwko Syndykowi masy upadłości Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego i M. Spółce z o.o. z udziałem interwenientów ubocznych po stronie powodowej [...] o ustalenie nieważności umów, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 października 2007 r., zażaleń wniesionych przez powodów z wyjątkiem powoda K.S. oraz wniesionych przez interwenientów ubocznych na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 6 czerwca 2007 r., sygn. akt [...],
- oddala zażalenie wniesione przez powódkę D.R.,
- odrzuca zażalenia wniesione przez pozostałych powodów oraz przez interwenientów ubocznych,
- zasądza od powodów, którzy wnieśli zażalenie oraz od interwenientów ubocznych na rzecz pozwanej Spółki z o.o. M., w częściach równych kwotę 3.600,- (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu zażaleniowym. 2 Uzasadnienie Powodowie w liczbie 63 osób wystąpili w jednym pozwie z powództwem o ustalenie nieważności umów objętych aktami notarialnymi nr [...], sporządzonymi przez notariusza K.B., dotyczącymi ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokali w nieruchomościach budynkowych w G. przy ul. F. nr 1, 2, 3, 4, 5 i 6 pomiędzy Spółdzielnią Budownictwa Mieszkaniowego i „P.” S.A. Twierdzili, że jako najemcy lokali mieszkalnych, będących przedmiotem w/w umów, mających uprzednio status mieszkań zakładowych, pozbawieni zostali możności ubiegania się w pozwanej Spółdzielni o przydzielenie im tych lokali na zasadach prawa spółdzielczego własnościowego, względnie o ustanowienie odrębnej własności i sprzedaż lokali na ich rzecz. Podnosili, że w wyniku przekazania Spółdzielni zakładowych budynków mieszkalnych w trybie ustawy z dnia 12 października 1994 r. (Dz.U. nr 119, poz. 567) z mocy prawa stali się członkami Spółdzielni uprawnionymi do otrzymywania zajmowanych mieszkań, w związku z czym umowy, w wyniku których pozwana Spółdzielnia wyzbyła się przedmiotowych lokali na rzecz pozwanej Spółki były nieważne w świetle art. 58 k.c. Pismem z dnia 31 marca 2004 r. (k - 250) dalszych 15 osób zamieszkałych w G. przy ul. F. nr 2 do 6 zgłosiło „przystąpienie do sprawy po stronie powodowej”. Osoby te wyjaśniły, że są najemcami lokali mieszkalnych i w razie korzystnego dla powodów rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, będą miały roszczenie wobec pozwanej Spółdzielni o dokonanie na ich rzecz przydziałów spółdzielczego własnościowego prawa do najmowanych lokali. Sąd Okręgowy uznał, iż osobom tym przysługuje status interwenientów ubocznych po stronie powodów. Postanowieniami Sądu Okręgowego w G. z dnia 25 czerwca 2004 r. i z dnia 11 sierpnia 2004 r. wszyscy interwenienci uboczni zostali zwolnieni w całości od kosztów sądowych, natomiast postanowieniem z dnia 9 grudnia 2005 r. zwolnieni zostali w całości od kosztów sądowych powodowie. Wyrokiem z dnia 18 października 2005 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił powództwo, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 31 maja 2006 r. oddalił apelację powodów i interwenientów ubocznych. W stosunku do powodów A.P. i J.L., którzy 3 zmarli przed wyrokowaniem przez Sąd pierwszej instancji i, wobec których postępowanie zostało zawieszone (k – 594 i k – 917), a także wobec interwenienta ubocznego B.B., który zmarł zanim interwencja uboczna w jego imieniu została zgłoszona, Sąd Apelacyjny, postanowieniem z dnia 9 maja 2007 r. (k – 930), odpowiednio uchylił wyroki Sądu Okręgowego i Sądu Apelacyjnego, względnie odrzucił interwencję uboczną. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 31 maja 2006 r. wnieśli jednym pismem procesowym wszyscy powodowie i interwenienci uboczni. Występujący w ich imieniu pełnomocnik procesowy, będący adwokatem, opłacił skargę kwotą 30,- złotych, a na wezwanie Sądu stwierdził, że skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie podlega jednej opłacie podstawowej, ale na wypadek, gdyby Sąd nie podzielił jego stanowiska wskazuje powoda K.S. jako podmiot, którego dotyczy uiszczona kwota 30,- złotych. Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną wszystkich – z wyjątkiem K.S. - powodów i wszystkich interwenientów ubocznych, jako bezprzedmiotową w części dotyczącej powodów A.P., J.L. oraz interwenienta B.B. i jako nie opłaconą w części dotyczącej pozostałych - z wyjątkiem K.S. - powodów. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, pomiędzy powodami istnieje współuczestnictwo formalne, w związku z czym każdy ze skarżących miał obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej od skargi kasacyjnej (art. 4 ust. 1 zd. drugie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. nr 167, poz. 1398). Na powyższe postanowienie powodowie – z wyjątkiem K.S., A.P. i J.L. – oraz interwenienci uboczni – z wyjątkiem B.B. – zażalili się jednym pismem procesowym, które zostało wniesione przez adwokata i opłacone jedną opłatą podstawową. Zarzucili zaskarżonemu postanowieniu obrazę art. 100 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych z dnia 28 lipca 2005 r. oraz art. 72 § 1 i 81 k.p.c. przez błędne przyjęcie, że współuczestnictwo powodów ma charakter formalny. Zdaniem skarżących, współuczestnictwo to jest materialne, zaś do stosunku pomiędzy powodami i interwentami ubocznymi w rozpoznawanej sprawie znajdują 4 zastosowanie przepisy o współuczestnictwie jednolitym, co uprawniało skarżących do opłacenia skargi kasacyjnej jedną opłatą podstawową. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W świetle żądania pozwu i okoliczności przytoczonych na jego uzasadnienie interes prawny powodów (art. 189 k.p.c.) wyrażał się w możności domagania się od pozwanej Spółdzielni przydzielenia na prawach spółdzielczych – własnościowych mieszkań aktualnie zajmowanych przez powodów, względnie możności domagania się ustanowienia na rzecz powodów odrębnej własności i sprzedaży tych mieszkań. W sytuacji, gdy wszyscy powodowie nie zajmują niepodzielnie wszystkich dawnych mieszkań zakładowych, lecz każdy z nich (względnie małżonkowie) zajmuje jeden lokal mieszkalny, interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umów pomiędzy pozwanymi podlegał badaniu w stosunku do każdego z powodów odrębnie i wyrażał się sytuacją prawną każdego z nich w odniesieniu odpowiednio do konkretnego lokalu mieszkalnego. W dążeniu do uzyskania wskazywanej sytuacji prawnej każdy z powodów legitymowany był do kwestionowania ważności umów objętych aktami notarialnymi tylko w części dotyczącej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu mieszkalnego przez niego zajmowanego, w związku z czym każdy z powodów znajdował się w jednakowej (takiej samej) sytuacji faktycznej (art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.), która jednakże nie była im wspólna ani oparta na tej samej podstawie faktycznej (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.). Trafnie określili to sami powodowie w pozwie, gdy powołali się na swoje współuczestnictwo formalne i na art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c., natomiast zmiana stanowiska w tym zakresie w korespondencji z Sądem Apelacyjnym i w zażaleniu nie znajduje usprawiedliwienia. W szczególności, bezzasadny jest argument, że podstawą faktyczną żądania wszystkich powodów jest zawarcie przez pozwanych sześciu umów, co – według stanowiska skarżących – wraz ze wskazywaną podstawą prawną powództwa (art. 58 k.c.) miałoby przesądzać o więzi materialno – prawnej pomiędzy powodami. Po to, żeby znaleźć się w sytuacji podmiotu ubiegającego się o zrealizowanie przez Spółdzielnię określonych praw podmiotowych, każdy z powodów jako zainteresowany swoim mieszkaniem, nie tylko nie musiał kwestionować wszystkich umów objętych 5 sześcioma aktami notarialnymi, ale wręcz nie mógł tego uczynić ze względu na interes prawny odnoszący się wyłącznie do lokalu mieszkalnego przez niego zajmowanego, nie zaś do lokali innych powodów. W rzeczy samej bowiem przedmiotowe akty notarialne zawierały tyle umów ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży, ile było lokali mieszkalnych; nie ma też wątpliwości, że poszczególne lokale mogły być przedmiotem odrębnych aktów notarialnych i że każdy z powodów odnośnie do „swojego” lokalu mógł wystąpić z powództwem w odrębnym pozwie. Niczego w tym zakresie nie zmienia powoływanie się skarżących na ten sam przepis prawny; o współuczestnictwie materialnym można mówić w razie spełnienia łącznie przesłanek dotyczących stanu faktycznego i stanu prawnego (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.). Również nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skarżących, że w przypadku uwzględnienia powództwa (prawidłowo – powództw) wyrok miałby skutek wobec interwenientów ubocznych w związku z czym do sytuacji procesowej tych ostatnich miał zastosowanie art. 81 k.p.c. W rozpoznawanej sprawie w ogóle nie mogło być mowy o tym, żeby osoby wymienione w piśmie procesowym z dnia 31 marca 2004 r. (k – 250) uznać za interwenientów ubocznych. Pomijając już, że żadna z tych osób nie wskazała, po stronie którego z powodów zgłasza się do udziału w sprawie, to przede wszystkim żadna z nich nie wykazała żeby miała interes prawny w rozstrzygnięciu na korzyść powodów (art. 76 k.p.c.). Ewentualne stwierdzenie nieważności umów dotyczących poszczególnych lokali zajmowanych przez osoby wymienione w pozwie w niczym nie rzutowało pod względem prawnym na sytuację w/w pozostałych osób, co najwyżej – mogłoby pozytywnie prognozować w kwestii dobrowolnego, a nie wymuszonego kolejnymi powództwami i orzeczeniami sądowymi, zachowania się pozwanych odnośnie do jednakowych żądań ze strony osób nie objętych pozwem w niniejszej sprawie. W tego rodzaju ewentualności jednak nie sposób upatrywać interesu prawnego w rozumieniu art. 76 k.p.c. W każdym zaś razie, w rozpoznawanej sprawie nie wynikało ani z istoty stosunku prawnego ani z przepisu ustawy, że uwzględniający powództwo wyrok mógłby odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunkach pomiędzy interwenientami 6 ubocznymi a pozwanymi. Osoby określone w zażaleniu i w zaskarżonym postanowieniu jako interwenienci uboczni znajdowały się w takiej samej sytuacji faktycznej co powodowie i zamierzały doprowadzić do takiej samej sytuacji prawnej względem zajmowanych przez siebie mieszkań co powodowie. Osoby te należało potraktować jako powodów i to w ramach współuczestnictwa formalnego zarówno pomiędzy nimi, jak i wespół z powodami wymienionymi w pozwie. Wprawdzie poza art. 195 § 1 i 196 § 1 k.p.c. przepisom o postępowaniu procesowym nie jest znana instytucja przystąpienia do sprawy w charakterze powodów, to jednak, przy odpowiednim skorzystaniu z art. 219 k.p.c. należało status wymienionych osób określić we wskazany wyżej sposób. Jedynie ze względu na zachowanie tożsamości ujęć redakcyjnych, w orzeczeniu wydanym po rozpoznaniu zażaleń zawartych w jednym piśmie procesowym, Sąd Najwyższy posłużył się oznaczeniem „interwenienci uboczni”. W rzeczy samej po stronie powodowej, w ramach współuczestnictwa formalnego występowali nie tylko powodowie wymienieni w pozwie, lecz także powodowie wymienieni w piśmie z dnia 31 marca 2004 r. W zaistniałej sytuacji każda z tych osób (ewentualnie małżonkowie wspólnie, gdyby wiadomo było, czy i które osoby pozostają w związku małżeńskim i są najemcami jednego lokalu) miała obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej od skargi kasacyjnej (art. 4 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Zgodnie ze wskazaniem pełnomocnika powodów, opłatę podstawową uiścił jedynie powód K.S. Wobec tego w części dotyczącej każdego z pozostałych powodów, zaskarżających wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 31 maja 2006 r. skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c., co Sąd Apelacyjny ocenił trafnie. Z przedstawionych przyczyn zażalenia zawarte w jednym piśmie podlegałyby oddaleniu w stosunku do wszystkich skarżących, gdyby zostały skutecznie wniesione przez wszystkich powodów. Ze względu na opłacenie tych zażaleń jedną opłatą podstawową, którą Sąd Najwyższy zaliczył na rzecz pierwszej osoby wymienionej w komparycji jako powódki, za wniesione skutecznie należało uznać tylko zażalenie powódki D.R. i tylko w tym zakresie uzasadnione było merytoryczne 7 odniesienie się Sądu Najwyższego do zarzutów zażalenia. W pozostałym zakresie, tj. co do pozostałych osób wymienionych w pozwie i w piśmie z dnia 31 marca 2005 r., które wniosły zażalenia, Sąd Najwyższy orzekł o odrzuceniu zażaleń jako nieopłaconych (art. 1302 § 3 w zw. z art. 373 i art. 397 § 2 i art. 39821 ). Za odrzuceniem zażaleń przemawiały takie same względy co w przypadku odrzucenia skargi kasacyjnej. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 105 § 1 i 108 § 1 k.p.c. Wypada zauważyć, że w komparycji niniejszego postanowienia, przy określeniu z czyjego powództwa sprawa się toczy, wymieniono oprócz powoda K.S. tylko powodów (interwenientów ubocznych), którzy wnieśli zażalenia, natomiast nie wymieniono A.P., ani J.L., którzy zmarli w toku procesu i postępowanie przez nich wszczęte zostało zawieszone (k – 594, k – 917). W wyniku oddalenia, względnie odrzucenia, zażaleń na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 6 czerwca 2007 r. skarga kasacyjna została prawomocnie odrzucona w stosunku do tych powodów (interwenientów ubocznych), wymienionych w komparycji niniejszego postanowienia Sądu Najwyższego, którzy wnieśli zażalenia. Niniejsze postanowienie nie dotyczy zatem powoda K.S., ani postępowania wszczętego przez A.P. i J.L.