II PK 90/09

Sygn. akt II PK 90/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 lutego 2010 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Beata Gudowska w sprawie z powództwa G. T., T. T., M. K. przeciwko Polskiemu Koncernowi […], Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Ministra Skarbu Państwa o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 lutego 2010 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej Polskiego Koncernu […] od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 2 grudnia 2008 r., oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie 2 Pozwami z dnia 9 czerwca 2008 r. przeciwko Polskiemu Koncernowi […] oraz Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Ministra Skarbu Państwa powodowie […] wnieśli o zasądzenie od obu pozwanych na rzecz każdego z powodów po 50.000 zł tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami od 15 maja 2008 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia z obowiązku świadczenia drugiego pozwanego (in solidum). Powodowie wnieśli też o zasądzenie na swoją rzecz od obu pozwanych kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego. Na rozprawie 15 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy połączył sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wyrokiem z 9 września 2008 r. Sąd Rejonowy w P. zasądził od pozwanych: P. i Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Skarbu Państwa na rzecz każdego z powodów po 50.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 15 maja 2008 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania oraz po 1 817 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia z obowiązku świadczenia drugiego pozwanego. Ponadto nakazał pobrać od pozwanego P. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w P. 7.500 zł tytułem opłaty sądowej. Wyrok Sądu Rejonowego oparty został na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych. Z.T. zatrudniony był w okresie od 6 maja 1968 r. do 17 listopada 1995 r. w Zakładach […] stanowiących przedsiębiorstwo państwowe. Stosunek pracy wygasł z powodu zgonu pracownika. W wyniku komercjalizacji Zakładów […] powstała P. S.A., której następcą prawnym jest P. Z. T. był uprawniony do nieodpłatnego nabycia akcji pozwanej spółki w ilości 6.920 akcji. Spadek po Z. T. zmarłym 17 listopada 1995 r. na podstawie ustawy nabyli córka M. z małżeństwa K., syn T. T. oraz żona Gr. T. po 1/3 części każde z nich. Prawo do nieodpłatnego nabycia akcji uzyskali pracownicy określeni w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 118, poz. 561 ze zm.; dalej: ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych), którzy zgodnie z art. 38 ust. 1 tej ustawy złożyli w zawitym terminie pisemne oświadczenie o zamiarze 3 nabycia akcji. Od 8 kwietnia 1997 r. do 8 lipca 1997 r. uprawnieni pracownicy P. mieli prawo składania oświadczenia o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji. Na podstawie umowy zlecenia z 13 maja 1997 r. pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Ministra Skarbu Państwa a P. S.A. Minister Skarbu Państwa przekazał spółce wykonanie czynności technicznych związanych z nieodpłatnym udostępnieniem akcji, takich jak m.in. wezwanie uprawnionych do składania oświadczeń o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji i przyjmowania od nich oświadczeń w tym przedmiocie, ustalenia listy uprawnionych pracowników, przyjmowanie i rozpatrywanie reklamacji w zakresie pominięcia na liście osoby uprawnionej, ustalenie ostatecznej listy osób uprawnionych. Powódka G. T. działając w imieniu własnym oraz powodów T. T. i M. K. jeszcze w 1997 r. po śmierci męża dowiadywała się w siedzibie P. na temat nabycia akcji przysługujących jej mężowi. Pracownicy P. udzielili G. T. informacji, że z uwagi na śmierć pracownika przed złożeniem oświadczenia o nieodpłatnym nabyciu akcji powodowie nie uzyskali prawa do nieodpłatnego nabycia akcji. Informacji takich pracownicy pozwanej spółki udzielali powszechnie zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Skarbu Państwa wyrażonym m.in. w treści pisma z 26 czerwca 1997 r., potwierdzonym w piśmie z 16 listopada 2001 r. Powodowie nie widzieli podstaw do kwestionowania rzetelności uzyskanych informacji i dlatego nie złożyli we wskazanych terminach oświadczenia o zamiarze skorzystania z prawa nabycia akcji przysługujących Z. T. Pismem z 30 kwietnia 2008 r. powodowie wezwali pozwanych do wypłaty tytułem odszkodowania 50.000 zł. W dniu debiutu akcji na giełdzie papierów wartościowych, tj. 26 listopada 1999 r. ich średni kurs wyniósł 22,20 zł. Podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji było założenie, że spadkobiercom byłego pracownika komercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego przysługuje uprawnienie do nieodpłatnego nabycia akcji. W tym zakresie Sąd Rejonowy powołał się na uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2000 r. (III ZP 20/00, OSNP 2001, nr 16, poz. 504). Uznano, że spadkobiercom zmarłego pracownika uprawnionego do preferencyjnego nabycia 4 akcji prywatyzowanego przedsiębiorstwa, który zmarł przed wejściem w życie ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia akcji na zasadach przewidzianych w tej ustawie. Sąd Rejonowy podkreślił, że przedstawione stanowisko Sądu Najwyższego zostało następnie zaakceptowane przez ustawodawcę poprzez dodanie do art. 38 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych przepisu art. 38 ust. 1b obowiązującego od 15 stycznia 2003 r. Przepis stanowi, że prawo do nieodpłatnego nabycia akcji od chwili jego powstania podlega dziedziczeniu. Powodowie, z racji wejścia w ogół praw majątkowych zmarłego pracownika, byli uprawnieni do nieodpłatnego nabycia akcji spółki. Prawo to wskutek niezachowania terminu z w art. 38 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw wygasło. Niezależnie od tego, z racji zawinionego działania pozwanych, powodom służy roszczenie o odszkodowanie. Nie ma żadnych przeszkód, aby po utracie prawa do nieodpłatnego nabycia akcji dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych. Podstawą jest w takim przypadku art. 471 k.c. w zw. z art. 300 k.p. wobec pozwanej spółki, zaś wobec Skarbu Państwa art. 471 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2004 r., I PK 291/03, OSNP 2004, nr 23, poz. 397, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2003 r., I PK 75/03, Monitor Prawniczy 2005, nr 1, s. 42). Legitymację bierną do występowania w sprawie niniejszej mają P., jak i Skarb Państwa. Odpowiedzialność ich jest w tym zakresie odpowiedzialnością niezupełną - in solidum. Pozwana spółka pozbawiła powodów uprawnienia do realizowania prawa do nieodpłatnego nabycia akcji, kierując się interpretacją otrzymaną z Ministerstwa Skarbu Państwa. Była ona zobowiązana do przyjęcia oświadczenia powodów o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji. Obowiązek ten wynikał dla spółki z art. 38 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych w zw. z § 8 ust. 6 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 r. w sprawie szczególnych zasad podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalenia liczby akcji przypadających na każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych pracowników (Dz.U. Nr 33. poz. 200) oraz z § 2 pkt 2 umowy zlecenia z 13 maja 1997 r. Ministra Skarbu Państwa a P. i polegał na wykonaniu zobowiązania zgodnie z jego treścią, w sposób odpowiadający jego celowi 5 społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego i zwyczajom. Przewidzianemu w art. 38 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych uprawnieniu pracownika do złożenia oświadczenia o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji odpowiada zobowiązanie pozwanej spółki do przyjęcia tego oświadczenia. Niewykonanie tego obowiązku stanowiło nienależyte wykonanie zobowiązania, które uzasadnia odpowiedzialność odszkodowawczą spółki na podstawie art. 471 k.c. Przyczyną utraty przez powodów możliwości nabycia akcji była odmowa ich udostępnienia w wyniku błędnej interpretacji przepisów prawnych dokonanej przez Skarb Państwa. Na skutek tej interpretacji wola powodów uzyskania akcji nie została wyrażona w pisemnym oświadczeniu, a gdyby nawet powodowie nadali mu taką formę, nie zostałoby ono przyjęte przez spółkę sporządzającą listę uprawnionych. Skoro więc niedokonanie przez powodów koniecznej dla zachowania prawa czynności wynikało wyłącznie z postawy pozwanego, to zważywszy na ciążący na pozwanym ustawowy obowiązek zawarcia umowy, szkoda jest następstwem okoliczności, o których mowa w art. 471 k.c. Odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa oparta na tym przepisie implikuje - zgodnie z art. 474 k.c. - jego odpowiedzialność także za osoby, z których pomocą zobowiązanie wykonywał, lub którym jego wykonanie powierzył, a więc za pozwanego P. W dalszej części rozważań Sąd Rejonowy wskazał, że ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw przewidziała również określone obowiązki dla Ministra Skarbu Państwa reprezentującego Skarb Państwa. Z art. 38 ust. 4 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz z § 10 ust. 1 rozporządzenia z dnia 3 kwietnia 1997 r. wynika, że nieodpłatne zbycie akcji następuje w formie umowy, którą Minister Skarbu Państwa zawiera w imieniu Skarbu Państwa z uprawnionymi pracownikami. Na Skarb Państwa, jako na właściciela akcji, został nałożony ustawowy obowiązek zawarcia umowy nieodpłatnego zbycia akcji, w którego wykonaniu uczestniczy drugi podmiot, jakim jest spółka powstała w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego. Powstały w ten sposób stosunek zobowiązaniowy o charakterze cywilnoprawnym, w którym po jednej stronie występuje uprawniony pracownik (były pracownik), po 6 drugiej zaś - Skarb Państwa i spółka, wymagał więc realizacji w sposób określony w przepisach ustawy i rozporządzenia, a także zgodnie z art. 354 k.c. Natomiast jego zawinione niewykonanie uzasadniało roszczenie o zawarcie umowy albo o odszkodowanie - w razie wygaśnięcia prawa z powodu niezawinionego przez pracownika upływu terminu zawitego do złożenia oświadczenia o zamiarze nabycia akcji. Wskutek prezentowanej przez Skarb Państwa błędnej interpretacji prawnej, zgodnie z która spadkobiercy nie są osobami uprawnionymi do nabycia akcji po zmarłym pracowniku, nie została zawarta z powodami umowa zbycia akcji. Interpretacja ta była podstawą dla P. S.A. do ustalenia kręgu osób uprawnionych do nabycia akcji. Oczywisty jest więc związek przyczynowy łączący fakt utraty uprawnienia do nabycia akcji z faktem prezentowanej przez Skarb Państwa wykładni prawa. Odnośnie rodzaju więzi prawnej zachodzącej pomiędzy pozwanymi i w związku z tym charakteru ich odpowiedzialności wobec powodów, Sąd Rejonowy zaakceptował pogląd Sądu Najwyższego z wyroku z dnia 22 stycznia 2004 r., I PK 291/03, OSNP 2004, nr 23, poz. 397, zgodnie z którym między tymi podmiotami zachodzi przypadek odpowiedzialności in solidum. W takim przypadku należy stosować w drodze analogii przepisy o odpowiedzialności solidarnej i zasądzić całe świadczenie od każdego z dłużników. Spełnienie świadczenia przez jednego z nich zwalnia jednak z obowiązku świadczenia pozostałych. W zakresie wysokości należnego powodom odszkodowania Sąd Rejonowy podzielił stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 13 kwietnia 2000 r., I PKN 563/99, OSNP 2001, nr 18, poz. 560, zgodnie z którym wysokość należnego pracownikowi odszkodowania z tytułu bezprawnego i zawinionego uniemożliwienia nabycia akcji na zasadach preferencyjnych powinna zostać określona według ceny tych akcji ustalonej dla osób fizycznych, oferowanej w pierwszym dniu sprzedaży (art. 363 § 2 in fine k.c.). Kwoty należnego powodom odszkodowania Sąd I instancji ustalił mnożąc ilość przypadających im akcji, tj. 6 920 : 3 = 2.306,66 przez ich wartość w pierwszym dniu sprzedaży, tj. 22,20 zł, otrzymując w ten sposób 51.207,85 zł. Sąd z mocy art. 321 k.p.c. nie może 7 orzekać ponad żądanie, dlatego zasądzono na rzecz każdego z powodów kwot wskazanych w petitum pozwów, tj. 50.000 zł. Jako podstawę zasądzenia odsetek za opóźnienie Sąd Rejonowy wskazał przepis art. 481 § 1 i 2 k.c. Sąd ustalił, że pozwany był uprzednio wzywany do zapłaty należnego odszkodowania. Termin jaki został mu ostatecznie wyznaczony upłynął 14 maja 2008 r. Zasądzono więc na rzecz powodów odsetki liczone od 50.000 zł od 15 maja 2008 roku do dnia zapłaty. Apelacje od powyższego wyroku wnieśli obaj pozwani. P. zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w stosunku do pozwanego P. oraz o zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 471 k.c. polegające na jego błędnej wykładni poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz § 8 ust. 6 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 r., art. 38 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych poprzez przyjęcie, że uprawnieniu pracownika do złożenia oświadczenia o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji odpowiadało zobowiązanie pozwanej spółki do przyjęcia tego oświadczenia, zatem powinnością spółki było indywidualne rozpatrzenie wniosków powodów i umożliwienie im złożenia oświadczenia o zamiarze nabycia akcji oraz uznanie przez Sąd I instancji, że zaniechanie tego obowiązku stanowiło nienależyte wykonanie zobowiązania uzasadniające odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanej spółki. Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Skarbu Państwa zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w całości wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa wobec Skarbu Państwa oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. Ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego. Zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 471 k.c., art. 38 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych; naruszenie § 8 ust. 6 rozporządzenia Ministra 8 Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 r. a także naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 72 § 1 k.p.c. poprzez zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz każdego z powodów, współuczestników materialnych reprezentowanych przez tego samego pełnomocnika. Nadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 233 § 1 k.p.c. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację i zasądził od pozwanych P. i Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Skarbu Państwa na rzecz T. T., G. T. i M. K. po 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia z obowiązku świadczenia drugiego pozwanego. Zarzut naruszenia art. 233 §1 k.p.c. uznano za bezprzedmiotowy. Pozwany Skarb Państwa w apelacji w żaden sposób nie uzasadnił postawionego zarzutu naruszenia przepisów postępowania, nie wskazując jakie ustalenia Sądu Rejonowego poczynione zostały sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym. Poza tym, ustalony stan faktyczny był pomiędzy stronami bezsporny. Sąd Rejonowy trafnie uznał, że w procesie komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego na każdym z pozwanych ciążyły jego własne obowiązki wobec osób uprawnionych do nabycia akcji. Wynikały one z treści art. 38 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz z § 8 ust. 6 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 r. Z przepisów tego rozporządzenia wynika, że w procesie nieodpłatnego udostępniania akcji obowiązki i czynności z tym związane podzielone zostały pomiędzy Ministra Skarbu Państwa (jako reprezentanta Skarbu Państwa) oraz spółkę powstałą w wyniku komercjalizacji. Zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia, Minister Skarbu Państwa zawiera w imieniu Skarbu Państwa umowę nieodpłatnego zbycia akcji z uprawnionymi pracownikami oraz na podstawie § 3 ust. 1 wzywa uprawnionych pracowników do składania oświadczeń o zamiarze nabycia akcji. W niniejszej sprawie obowiązek Skarbu Państwa określony w § 3 ust. 1 rozporządzenia, na mocy zawartej umowy zlecenia z 13 maja 1997 r. przejął w omawianym przypadku P. Pozwana spółka była więc zobowiązana do przyjęcia oświadczenia powodów o 9 zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji przysługujących im jako spadkobiercom zmarłego pracownika. Obowiązek tego rodzaju wynikał dla pozwanej spółki wprost z § 8 ust. 6 rozporządzenia oraz z § 2 ust. 2 umowy zlecenia z 13 maja 1997 r. i polegał na wykonaniu zobowiązania zgodnie z jego treścią, w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego i ustalonym zwyczajom. Przewidzianemu w art. 38 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych uprawnieniu pracownika do złożenia oświadczenia o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji odpowiada zaś zobowiązanie pozwanej spółki do przyjęcia tego oświadczenia. W związku z tym powinnością P. było indywidualne rozpatrzenie wniosku powodów i umożliwienie im złożenia oświadczenia o zamiarze nabycia akcji. Nie można się więc zgodzić z głównym zarzutem apelacji P., że pozwana spółka w procesie udostępniania akcji wykonywała tylko czynności techniczne i nie miała wpływu na proces decyzyjny. Powyższy pogląd znalazł również odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok z 22 stycznia 2004 r., I PK 291/03, OSNP 2004, nr 23, poz. 397). Realizację prawa do nieodpłatnego nabycia akcji umożliwiało osobom uprawnionym wezwanie ich do złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie. Obowiązek ten należał wprawdzie do Skarbu Państwa, jednak sporządzenie list osób uprawnionych pracowników należało do pozwanej spółki. Również do spółki należało wywieszenie tych list w jej siedzibie oraz we wszystkich oddziałach i zakładach (§ 6 ust. 1 rozporządzenia), a ponadto rozpatrywanie reklamacji dotyczących pominięcia osób uprawnionych na liście lub sprostowania danych dotyczących okresu zatrudnienia w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym (§ 7 ust. 1 rozporządzenia). Rozpatrzenie reklamacji wyczerpywało przy tym tok postępowania reklamacyjnego (§ 7 ust. 2 rozporządzenia). Ostateczną listę uprawnionych pracowników także sporządzała spółka. Przedmiotowa lista powinna zawierać imiona i nazwiska uprawnionych pracowników, łączny okres zatrudnienia każdego z nich w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym do dnia jego komercjalizacji i w spółce powstałej w wyniku tej komercjalizacji, określenie grupy, do której poszczególny pracownik został zaliczony i przypadających na nią akcji, liczbę pracowników zaliczonych do 10 grupy oraz liczbę akcji przypadających na danego pracownika (§ 9 ust. 1 rozporządzenia). Ponadto ostateczna lista powinna informować o łącznej liczbie uprawnionych pracowników oraz o łącznej liczbie nieodpłatnie udostępnianych akcji (§ 9 ust. 2 rozporządzenia). Ze względu na powyższe uznano, że powstała w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego spółka ma w procesie udostępniania akcji "własne" obowiązki wobec uprawnionych pracowników. Pomimo że to na Skarb Państwa jako na właściciela akcji został nałożony ustawowy obowiązek zawarcia umowy nieodpłatnego zbycia akcji, jednak w wykonaniu tego obowiązku uczestniczy drugi podmiot, jakim jest spółka powstała w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego. Niezależnie od faktu zlecenia pozwanej spółce przez Ministra Skarbu Państwa wykonywania określonych czynności wobec osób uprawnionych, posiadała ona własne ustawowo określone obowiązki. Mimo iż omawiane czynności miały „techniczny" charakter, nie były one pozbawione doniosłości prawnej, skoro wobec osób uprawnionych skutkować mogły utratą prawa do nieodpłatnego nabycia akcji. Tym samym, pozwana spółka nie może uwolnić się od odpowiedzialności tylko z tej przyczyny, że była jedynie wykonawcą zobowiązania Ministra Skarbu Państwa. Za trafne uznano stanowisko Sądu I instancji, że wskazane wyżej przepisy ustawy i rozporządzenia stworzyły stosunek zobowiązaniowy o charakterze cywilnoprawnym, w którym po jednej stronie występuje uprawniony pracownik (były pracownik), po drugiej zaś Skarb Państwa i pozwana spółka, co w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania uzasadnia zastosowanie przepisu art. 471 k.c. (wyrok SN z 21 października 2003 r., I PK 574/02 OSNP 2004, nr 19, poz. 338, wyrok SN z 22 stycznia 2004 r., I PK 291/03, OSNP 2004, nr 23, poz. 397, postanowienie NSA z 18 lutego 1998, III SA 1783/97, ONSA 1998, nr 4, poz. 146). Odszkodowanie przysługujące powodom stanowi rekompensatę za utratę akcji o określonej wartości. Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 474 k.c. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność dłużnika za działania i zaniechania osób, z których pomocą wykonuje zobowiązanie lub którym wykonanie takiego zobowiązania powierza. Źródłem obowiązków pozwanej spółki w zakresie 11 ustalania osób uprawnionych do nabycia akcji były przede wszystkim przepisy rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 r. Umowa zlecenia z 13 maja 1997 r. między spółką a reprezentantem Skarbu Państwa obowiązki te precyzowała. Pozwana spółka uprawniona była również do dokonania własnej - odmiennej od przedstawionej przez Ministra Skarbu Państwa - interpretacji przepisów prawa. Powodowie na skutek błędnej interpretacji przepisów dokonanej wprawdzie przez Ministra Skarbu Państwa, bezkrytycznie zaakceptowanej i stosowanej w praktyce także przez pozwaną spółkę, zostali pozbawieni przysługującego im uprawnienia do nieodpłatnego nabycia akcji spółki. Dlatego nie można przyjąć, aby za działania pozwanego P. odpowiedzialność ponosić miał wyłącznie Skarb Państwa - Minister Skarbu Państwa. To na pozwanej spółce, a nie na Skarbie Państwa ciążyło zobowiązanie do sporządzenia listy uprawnionych pracowników na podstawie złożonych oświadczeń i w tym zakresie działała ona we własnym imieniu, wykonując przewidziane przepisami prawa obowiązki. Tym samym, charakter łączącego oba podmioty stosunku prawnego nie uzasadniał uwolnienia pozwanej spółki od odpowiedzialności na zasadzie art. 474 k.c. Sad I instancji trafnie ocenił charakter odpowiedzialności pozwanych wobec powodów poprzez przyjęcie, że jest to tzw. odpowiedzialność in solidum na podstawie art. 471 k.c. Z każdym z pozwanych łączył powodów odrębny stosunek prawny i od każdego z nich będą oni mogli dochodzić zapłaty odszkodowania, przy czym spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych zwolni z obowiązku świadczenia drugiego pozwanego. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego złożył P. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego: 1) art. 38 ust. 1, art. 31a oraz art. 35 ust. 6 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, § 8 ust. 6 oraz § 3 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 kwietnia 1997 r. poprzez przyjęcie, że uprawnieniu pracownika do złożenia oświadczenia o zamiarze nieodpłatnego nabycia akcji odpowiadało zobowiązanie pozwanej spółki do przyjęcia tego oświadczenia, zatem powinnością Spółki było indywidualne rozpatrzenie wniosku powodów i umożliwienie im złożenia 12 oświadczenia o zamiarze nabycia akcji oraz uznanie, że działanie to stanowiło nienależyte wykonanie zobowiązania, które uzasadniało odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanej spółki, mimo że pozwanych łączyła umowa zlecenia a P. rozpatrywał wniosek powodów według wytycznych zleceniodawcy i nie miał samodzielnych uprawnień decyzyjnych co do przyjęcia bądź odmowy przyjęcia oświadczenia o zamiarze nabycia akcji; 2) art. 471 k.c. w zw. z art. 300 k.p. polegające na ich błędnej wykładni oraz niewłaściwym zastosowaniu, tj. przyjęciu, że P. zobowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej powodom, ponieważ ponosi odpowiedzialność za odmowę przyjęcia ich oświadczeń o zamiarze nabycia akcji, a tym samym za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania wobec powodów oraz że uprawnienie do nieodpłatnego nabycia akcji przez powodów wynika ze stosunku pracy; 3) art. 474 k.c. poprzez jego błędną wykładnię oraz brak zastosowania przy ocenie odpowiedzialności P. wobec powodów. Skarżący wnosił o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na: 1) istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, przejawiającej się w konieczności rozstrzygnięcia, czy przepisy art. 38 ust. 1, art. 31a i art. 35 ust. 6 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz § 8 ust. 6 i § 3 rozporządzenia wykonawczego kreują zobowiązanie pozwanej spółki do indywidualnego rozpatrzenia wniosku pracownika i umożliwienia mu złożenia oświadczenia o zamiarze nabycia akcji oraz czy wymienione przepisy stwarzają dla spółki samodzielne uprawnienia decyzyjne w zakresie przyjęcia bądź odmowy przyjęcia takiego oświadczenia pracownika; 2) istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów przejawiającej się w konieczności rozstrzygnięcia, czy spółka powstała w wyniku komercjalizacji ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 471 k.c. za odmowę przyjęcia oświadczenia pracownika o zamiarze nabycia akcji, a tym samym za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania wobec pracownika; 3) istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, przejawiającej się w konieczności rozstrzygnięcia, czy uprawnienie pracownika do nieodpłatnego nabycia akcji spółki 13 powstałej w wyniku komercjalizacji wynika ze stosunku pracy; 4) istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów przejawiającej się w konieczności rozstrzygnięcia, czy spółka, powstała w wyniku komercjalizacji, występując w pozycji wykonawcy określonej w art. 474 k.c., ponosi wobec swych pracowników odpowiedzialność za nienależyte wykonanie zobowiązań zleconych jej umową ze Skarbem Państwa. Wnoszono o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w części oddalającej apelację pozwanego P. od wyroku Sądu Rejonowego. W tym zakresie wniesiono o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy. Wnoszono także o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w części zasądzającej na rzecz każdego z powodów od pozwanego P. po 50.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od 15 maja 2008 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania oraz po 1.817 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, a także nakazującej pobrać od pozwanego kwotę 7.500 zł tytułem opłaty sądowej. W razie uznania przez Sąd Najwyższy, że przytoczone powyżej podstawy naruszenia prawa materialnego są oczywiście uzasadnione wniesiono o: 1) uchylenie i zmianę wyroku Sądu Okręgowego w części oddalającej apelację pozwanego P. od wyroku Sądu Rejonowego poprzez oddalenie w całości powództwa w stosunku do P.; 2) zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego P. zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego za wszystkie instancje według norm przepisanych. W skardze podkreślono, że Sądy obu instancji błędnie przyjęły, że art. 31a, 38 ust. 1, art. 35 ust. 6 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, § 8 ust. 6 oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego tworzą stosunek zobowiązaniowy pomiędzy powodami a pozwaną spółką. Pozwana spółka nie miała prawnej możliwości, aby pozbawiać kogokolwiek (w tym powodów) uprawnienia do realizowania prawa do złożenia oświadczeń o nabyciu akcji, ponieważ wykonywała wyłącznie czynności techniczne (pozbawione elementu decyzyjności) zlecone przez Skarb Państwa zgodnie z jego instrukcjami. Nie miała więc żadnego wpływu 14 na proces ich wykonywania, który był z góry ustalony, a podpisanie umowy zlecenia nie skutkowało postawieniem po stronie P. S.A. uprawnień decyzyjnych. Podobnie było w kwestii dokonywania oceny uprawnienia spadkobierców do dochodzenia prawa do nieodpłatnego nabycia akcji po zmarłym pracowniku. Pozwana spółka wyłącznie przekazywała powodom stanowisko wyrażone przez Biuro ds. Udostępniania Akcji Ministerstwa Skarbu Państwa, które było następujące: 1) spadkobiercom zmarłych pracowników nie przysługuje prawo do nieodpłatnego nabycia akcji prywatyzowanego przedsiębiorstwa (prezentowane do daty opublikowania uchwały Sądu Najwyższego